THƯ GỬI BẠN TA của Bùi Bảo Trúc

February 10, 2012

2012-02-08T23:50:00.001-05:00

Ngày 6 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Mới đây, tại một tòa án ở Florida, người phụ nữ, nguyên đơn đã xin li dị người chồng, và lý do bà nêu ra tại tòa là vì người chồng không biết kích thước quần áo, giầy dép của người vợ. Tòa đã cho phép hai người chia tay, lỗi về phần người chồng.

"Anh nói anh yêu tui, mà anh biết tui đi giầy số mấy hông?" Nhiều người sẽ chết ngay ở câu này. Không trả lời được thì cái tội tệ bạc, không ngó ngàng gì đến vợ sẽ bị quàng lên cổ, hết lối thoát.

Mà nếu trả lời đúng được câu đầu dễ ợt này, thì câu số hai chắc chắn sẽ còn khó thoát hơn nữa.

"Anh biết... của tui số mấy không? 32, 34 hay 36? Mà A, B hay C, hay D nào?"

Không trả lời được câu này, tội to hơn khi không trả lời được câu hỏi về giầy số mấy rất nhiều. Tiếng trách móc sẽ lớn hơn, lời than phiền sẽ nặng hơn... "Anh không lý gì đến tui hết. Sống với nhau bằng ấy năm, bao nhiêu lần... mà anh vẫn không biết tui mặc số mấy, "cup" gì thì anh có thương yêu tui bao giờ đâu... Có hỏi anh rằng tui mặc của hãng nào chắc anh cũng không biết thôi... Ừ thế của tôi là Playtex, Olga, Warner's, Bali, Vanity Fair, Delicates, Victoria's Secret, Cacique, hay Lou... nào? Anh không biết à? Vậy thì anh coi tui là gì của anh chứ? Là sex object của anh chắc...Sao anh rành mấy cái khóa thế? Khóa trước, khóa sau anh mở cái một, không chờ tui... mở hộ cho nó tình tứ gì hết... Nhưng hỏi số mấy thì không biết... Sao mà tui khổ thế này hở Giời cao, đất dầy ơi! Cái gì, anh nói 36 D hả... thôi chết rồi, tui đâu có... thô tục như thế bao giờ? Hay là của con đĩ chó nào, của con mèo mả gà đồng nào? Anh với nó... bao nhiêu lâu rồi mà tui không biết? Phải rồi, tự nhiên sao Victoria's Secret lại cứ gửi catalogue về nhà cho anh? Anh mua cho con đĩ chó bao nhiêu cái 36 D rồi? Nói tui nghe coi... Đừng có giả bộ đọc báo nữa... Ra tui hỏi đây... Là người chồng tốt thì phải biết kích thước của vợ chứ ... lương phu thì phải biết tui mặc nịt vú số mấy chứ... Tại sao anh ăn ở bạc bẽo với tui như thế? Tui thì biết anh mặc sơ mi cổ 16 rưỡi, tay 32, quần thì bụng 38, inseam 30, giầy 9 rưỡi... mà anh nỡ lòng nào không biết tui mặc nịt vú số mấy... Anh đi hỏi mọi người coi như vậy có là chồng tốt hay không? Ối Giời đất ơi..."

Nhưng đúng vào lúc có vụ li dị này, thì nước Mỹ cũng đang ở trong tuần lễ gọi là National Bra Fit Week, tuần lễ kêu gọi phụ nữ đi thử lại nịt vú để mặc cho đúng số, khỏi nhỏ quá, khỏi lớn quá cỡ … thợ mộc. Và nhờ đó, một số người sẽ thoát hiểm.

Từ mấy hôm nay, mở tờ báo nào ra cũng thấy những quảng cáo nịt vú. Và theo các chuyên gia có giấy chứng nhận thị thực đàng hoàng (Certified Fitting Consultants) mà các department store như Macy's thuê để giúp các phụ nữ tìm được những chiếc nịt vú vừa vặn thì hầu hết (80%) phụ nữ không mặc đúng số -- wrong size.

Những người đàn ông bị hạch hỏi cứ để cho những câu mè nheo đến đoạn tạm nghỉ, thì nhẹ nhàng đẩy cái quảng cáo với con số thống kê 80% mà các chuyên gia này cho biết (rằng phụ nữ không mặc nịt vú đúng số) là thoát.

Hey... 80% các đương sự tự tay chọn nịt vú cho chính mình còn chọn sai bét, thì chúng tôi làm sao đúng cho được mà đòi chúng tôi phải biết?

Nhưng cách hay nhất là tối nay, về mở tủ áo ra coi lại vài ba cái cho chắc ăn, lẩm nhẩm cho thuộc cả size (số) lẫn cup (chữ) để khi bị hỏi còn có thể trả lời bằng giọng rất bình thản cho mẹ cháu vui. Mà mình thì toàn thây.

Ngày 7 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Bây giờ thì tôi có thể đồng ý với bạn là đàn ông có giá, nhưng theo chỗ tôi biết thì cái giá đó, tính ra hiện kim, không được bao nhiêu.

Cũng may là sau cái giá lần đầu (?) không là bao nhiêu ấy, những lần sau, giá của những người đàn ông lại tăng lên chứ không hạ xuống như trong những dịch vụ buôn bán thông thường khác.

Ít nhất cũng là theo lối hiểu của tôi.

Sở dĩ bây giờ tôi đồng ý với bạn về chuyện đó là vì tôi mới đọc được cái quảng cáo của một văn phòng luật sư trong một tờ báo Việt ngữ ở đây. Văn phòng luật sư này hình như chuyên lo dịch vụ cung cấp vị hôn phu cho các phụ nữ, vì quảng cáo ghi rõ như thế này: "Fiancé, Giá đặc biệt cho khách mới $ 1,000."

Như vậy, fiancé, vị hôn phu, người đàn ông mà người phụ nữ đính hôn để lập hôn thú --the man to whom a woman is engaged to be married-- như định nghĩa đọc được trong cuốn Webster's New World Dictionary tôi vẫn dùng, ấn bản năm 1976, trang 518, giá chỉ có một ngàn Mỹ kim, mà đó là giá đặc biệt dành cho khách mới, chứ khách đã vài ba lần, thì giá có thể cao hơn, không còn là một ngàn nữa. Cao đến đâu thì quảng cáo không cho biết.

Lần đầu tiên, để khuyến khích phụ nữ lập hôn thú, văn phòng luật này kiếm cho các thân chủ những người đàn ông sẵn sàng ký giấy với các nàng, giá mỗi chàng là một ngàn Mỹ kim. Như thế là rẻ chán. Số tiền ấy còn ít hơn là tiền đặt cọc để mua một chiếc xe hơi. Mà có nguyên một người đàn ông để... lái cho điên luôn, như một lối nói của người Mỹ: to drive him crazy.

Nhưng nếu không hài lòng, các thân chủ của văn phòng có thể mang những người đàn ông này trả lại, và được bồi hoàn lại số tiền một ngàn đó, không ai hỏi han thắc mắc gì hết. Nếu các thân chủ muốn nhờ văn phòng giúp thêm lần nữa, thì lúc ấy, văn phòng sẽ có giá mới, cao hơn, vì thân chủ không còn mới nữa, không còn là lần đầu tiên nữa, đúng như câu đọc được trong quảng cáo: Giá đặc biệt cho khách mới $1,000. Khi nói khách mới, nghĩa là cũng có những khách cũ. Khách cũ là những người tới nhờ văn phòng hơn một lần. Mang về thử thấy không hợp, dắt tay đem lại trả về nguyên quán, nhờ kiếm cậu khác.

Chuyện này chắc phải xẩy ra nhiều lần nên văn phòng mới nói rõ lần đầu, giá đặc biệt một ngàn, lần sau, tính giá khác. Giá khác là thêm vài chục, một trăm hay hai trăm? Thêm bao nhiêu đi chăng nữa thì những người đàn ông cũng thấy tủi thân quá sức.

Trong khi đó, fiancée (có 2 chữ "E" ở cuối ) chắc phải mắc hơn nhiều. Mà từ đời Gia Tĩnh nhà Minh, cũng đã đắt lắm, bây giờ chắc phải hơn thế nhiều. Thời ấy, tài, sắc, nụ cười, chữ trinh... mỗi món đều được đặt giá là nghìn vàng hết như trong những câu Kiều: thân nghìn vàng để ô danh má hồng (854); một cười này hẳn nghìn vàng chẳng ngoa (826); tài này sắc ấy nghìn vàng chưa cân (1456); nghìn vàng thật cũng nên mua lấy tài (1990); nghìn vàng gọi chút lễ thường (2347); nghìn vàng thân ấy dễ hòng bỏ sao (2804); chữ trinh đáng giá nghìn vàng (3095)...

Trong khi lần đầu tiên, vào thời gạo châu củi quế đắt đỏ như thế này, đàn ông được đặt giá có một ngàn Mỹ kim, mà tất cả đều vào túi luật sư hết chứ chính các fiancée thì không được cho dù là một xu đỏ.

Và đó là chuyện bất công không thể nói sao cho hết được. Tại sao những cuộc biểu tình chống Ngân Hàng Thế Giới và Quĩ Tiền Tệ Quốc Tế từng làm tê liệt một vài khu phố ở thủ đô nước Mỹ không quay sang tranh đấu giúp chống lại những bất công trong cách đối xử này một chút.

Nếu đoàn biểu tình chuyển mục tiêu tranh đấu đi để dẹp bỏ chuyện bất công trong cách định giá như trên, thì nhất định không chỉ vài khu phố ở thủ đô bị nghẽn, mà có khi cả thủ đô sẽ kẹt cứng luôn. Không thể dung thứ những bất công như thế mãi được.

Không tăng giá cho chúng tôi, chúng tôi không chịu làm phi ăng xê nữa thì lúc đó chỉ có khóc.

Nhưng tại sao quảng cáo không thấy đưa ra giá biểu của các fiancée ( có 2 chữ "E" ở cuối), mà chỉ thấy có giá của các fiancé ( có 1 chữ "E" ở cuối)? Hay đó là vì các fiancée (có 2 chữ "E" ở cuối) hoàn toàn miễn phí? Khách mới hay khách cũ thì cũng... miễn phí cả?

Ngày 8 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Chúng ta đã có tử vi nam nữ xem chung, tiệm hớt tóc unisex cắt cho cả đàn ông lẫn đàn bà, bít tất one size fits all cỡ chân nào đi cũng được, những chiếc mũi plastic cùng một kiểu ngự trên những khuôn mặt phụ nữ ở California, những thứ thuốc trị bá chứng của các ông thầy thuốc quảng cáo trên báo từ nhiều năm nay thì cớ gì chúng ta không có những chữ dùng cho mọi trường hợp?

Chữ "tốt" mà người đàn ông già nọ hay dùng, rồi cả đống đàn em ngu dốt của ông ta bắt chước dùng theo nhắng lên một hồi, nay đã bắt đầu biến đi để chúng ta đỡ phải nghe cái chữ nguyên là một tĩnh từ, được dùng làm trạng từ một cách rất khó chịu như lao động tốt, học tập tốt, làm tốt vân vân.

Bây giờ có hai chữ cũng đang trên đường được dùng một cách văng mạng, bừa bãi, thiếu suy nghĩ và lười biếng, là hai chữ "sâu sắc".

Hai chữ này không mới mẻ gì, nhưng ngày nay chúng được dùng thường hơn, với những nghĩa mới, đi ra khỏi những định nghĩa và cách dùng nguyên thủy của chúng.

Tự điển Khai Trí Tiến Đức định nghĩa sâu sắc là sâu và sắc. Tự điển Lê Văn Đức định nghĩa là sâu và sắc bén, có thêm nghĩa khôn ngoan và hiểm độc. Tự điển Thanh Nghị định nghĩa là thâm trầm, thâm thúy. Hai chữ này trong vai trò tĩnh từ đi sau những danh từ như ý tưởng, thì nó có nghĩa là thâm thúy; đi sau danh từ mưu mẹo, thì nó nghĩa là khôn ngoan, có khi là hiểm độc; đi sau một người, nó có nghĩa là thâm trầm.

Ngày nay hai chữ "sâu sắc" được đem dùng làm trạng từ, phụ nghĩa cho động từ để khoác thêm những ý nghĩa mới. Trong một bài viết của ông Nguyễn Minh Cần (Chuyện Nước Non, Văn Nghệ xuất bản năm 1999) hai chữ này xuất hiện rất gần nhau, tất cả ba lần: tình cảm nồng thắm, sâu sắc (trang 230); vết thương lòng sâu sắc (trang 231); để lại những dấu vết sâu sắc (trang 234).

Trong những trường hợp vừa kể, thì việc dùng hai chữ này cũng không có gì quá đáng để nêu ra. Có chăng là chúng xuất hiện quá gần nhau, trong cùng một bài viết. Người viết văn nên tránh làm như thế. Nhưng ở những chỗ khác trong các báo chí hay ngôn từ của nhiều người, hai chữ "sâu sắc" có vẻ đang được bạ đâu dùng đó. Thay vì tìm những chữ thích đáng hơn, thì tiện tay, người ta kéo hai chữ này vào như lối trị bệnh bằng... noni nhàu vậy.

Thí dụ thay vì nói hai chính phủ bất đồng nghiêm trọng, thì người ta quăng hai chữ "sâu sắc" vào cho khỏi mất công nát óc: hai chính phủ bất đồng sâu sắc. Trong trường hợp này, sâu sắc mang ý nghĩa tiêu cực, không mấy tốt đẹp.

Nhưng hai chữ này cũng lại được dùng trong trường hợp ý nghĩa tốt đẹp, tích cực: hai bên đã quan hệ sâu sắc với nhau. Có cần phải lười biếng lôi đại "sâu sắc" vào trong khi chúng ta đã có trạng từ "thắm thiết" vẫn dùng bao lâu nay không?

Tại sao phải nói là thay đổi sâu sắc trong khi có thể nói thay đổi quan trọng, thay đổi từ cốt lõi, thay đổi từ căn bản? Tại sao phải nói ảnh hưởng sâu sắc trong khi có thể nói ảnh hưởng nghiêm trọng? Tại sao phải nói mâu thuẫn sâu sắc trong khi có thể nói mâu thuẫn cơ bản, mâu thuẫn nặng nề?

Tại sao phải làm cho ngôn ngữ nghèo đi bằng lối viết, lối nói "xuống cấp" như thế? Tại sao phải bỏ bao nhiêu trạng từ, tĩnh từ chính xác hơn, đích đáng hơn, đúng hơn, hay hơn, phong phú hơn, thích hợp hơn đã có sẵn bằng hai chữ "sâu sắc" vừa nghèo nàn vừa bầy ra sự lười biếng của người sử dụng tiếng nói?

Ngày 9 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Ở Mỹ, khi cảnh sát chặn một người và muốn đưa người ấy về bót, quàng cho vài ba tội, thì cảnh sát có nhiệm vụ phải đọc rõ những lời cảnh cáo, cũng có thể là những nhắc nhở về quyền của người ấy trước khi hỏi đương sự một số câu hỏi. Nó là Miranda Rights. Nó nhắc cho những người gặp rắc rối với luật pháp, và với nhân viên công lực rằng họ có quyền giữ im lặng, họ có quyền có luật sư ở bên cạnh và nếu không có khả năng thuê luật sư, nhà chức trách sẽ chỉ định luật sư cho họ, và những lời họ khai với cảnh sát sẽ có thể được đem dùng ở tòa để kết án họ sau này.

Miranda Rights bảo vệ cho những người vô tội, bị hàm oan, đồng thời đảm bảo nước Mỹ không trở thành một nước cảnh sát trị, một điều mà ai cũng sợ.

Nhưng cũng có những trường hợp những lời khai tự nguyện sau đó bị đem ra dùng để kết tội, hay đương sự không có quyền giữ im lặng và khi bị tra hỏi không được có luật sư bên cạnh.

Những lời khai, những lời tự thú, những câu chuyện kể trong những lúc vô tình nhất, từ những thuở hồng hoang xa lắc, từ thời tiền sử,( tức là trước khi có con Đường Vào Tình Sử của Đinh Hùng), vẫn có thể bị lôi ra để kết án, để gây khó dễ, độc ác và dễ sợ còn hơn cảnh sát và công tố viện, thì chưa thấy một nỗ lực nào được đưa ra để bảo vệ những trường hợp đáng thương đó.

Thí dụ trong một lúc đương sự đang vui, thì được / bị hỏi là hồi đi du học, có bao giờ đi nhẩy đầm không chẳng hạn. Đương sự có thể hồn nhiên trả lời là có, nghĩ rằng ai chẳng đi nhẩy đầm, thì sau đó, vài năm, năm năm, mười năm, thế nào cũng có bữa chuyện nhẩy đầm với mấy con... Kangaroo và Koala ở Úc bị lôi ra để nhiếc móc, xỉa sói. Ối chao ơi, hồi ấy tôi ở nhà, có người chặn tôi ở cửa trường, đưa "phong thư tình ngây dại," tôi nhất định không nhận vì tôi nghĩ đến anh ở bên ấy một mình vò võ đi về khu học xá, ai ngờ anh đi nhẩy đầm tối ngày với chúng nó... lại còn nhẩy xì lô đi bộ nữa chứ đâu có thèm paso doble hay bossa nova, bebop cho nó xa xa hộ tôi một chút... Thôi, anh đi ra ngoài phòng khách mà ngủ đi... Bỏ cái tay dơ dáy ôm mấy con đầm Úc béo ú ra, đừng có đụng vào tôi nữa...Ối giời ơi, thảo nào cứ ư ử than thở thôi em xanh mắt bồ câu / vàng tơ sợi nhỏ xin hầu kiếp sau (thơ Cung Trầm Tưởng)... Sao không đi hầu hạ chúng nó ngay kiếp này đi cho tôi bình yên...

Mà giữ im lặng cũng không được. Cái tội khinh bỉ, coi thường, nhục mạ thẩm phán được quàng ngay vào cổ. Mà mở miệng nói thì thế nào cũng hố. Mà hố thì chỉ có chết đứ đừ.

Rồi thêm kiểu hỏi cung đúng theo lối hỏi tù ở những gulag mà Solzhenitsyn đã tả: dựng cổ dậy hỏi vào lúc ba giờ sáng, khi bộ máy tự vệ mỏi mệt nhất, dễ nhận tội bị đổ lên đầu nhiều nhất thì kiếm đâu ra luật sư để ngồi cạnh cố vấn trả lời?

Các thứ lời khai, các chi tiết moi móc được ở tất cả mọi nơi, từ bạn bè thân quen đến sơ giao đều được ghi chép đầy đủ vào những bộ nhớ mấy trăm megabyte, lúc nào cũng có thể lôi ngay ra được để buộc tội thì ai mà cứu nổi?

Có cần phải bắt những người hỏi cung đó đọc cho nạn nhân nghe mấy câu tương tự như Miranda Rights không? Có cần nhắc cho các nạn nhân này biết rằng họ được quyền giữ im lặng, tất cả những gì nói ra đều có thể bị đem ra buộc cho đủ mọi thứ tội sau này, rằng đương sự có quyền được có luật sư ngồi cạnh, nếu không có tiền thuê luật sư thì ráng chịu không?

Tôi nghĩ là có. Chứ mấy cái lời khai với cảnh sát, ra tòa, có luật sư giỏi vẫn thoát như OJ Simpson. Chỉ những nạn nhân của những vụ hỏi cung ở nhà mới tan xác mà thôi.

Các thẩm phán Tối Cao Pháp Viện lúc chúng tôi cần thì chẳng thấy ma nào hết. Chán thế đấy...

Ngày 10 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Nếu các trường chúng ta học ở Việt Nam mấy chục năm trước cũng áp dụng những hình phạt hệt như một học sinh lớp 6 của một trường học ở Mamaroneck thuộc tiểu bang New York vừa nhận được, thì không biết chuyện học hành của chúng ta đã ra sao.

Vì bạn và tôi đều đã làm đúng những chuyện em học sinh này đã làm, nhưng hình phạt mà trường cho áp dụng với em thì phải nói là quá đáng, nặng hơn những hình phạt chúng ta nhận lãnh hồi đó rất nhiều. Hình phạt không tương xứng với tội... ác của em chút nào.

Em học sinh này bị đuổi 5 ngày, sau đó, số ngày bị đuổi được rút lại còn 3, và đã trở lại trường. Đó là sau khi cha mẹ em thuê luật sư kiện khu học chính.

Tội ác của em học sinh 11 tuổi này? Em xuyên tạc mấy câu hát, hay cũng có thể em nghe người khác, rồi bắt chước hát lại, cho hai nữ sinh cùng lớp nghe.

Câu hát nguyên thủy là từ một ca khúc Jim Reeves hát hồi những năm 60 mà tôi chắc bạn cũng biết, bài Roses Are Red. Đoạn đầu của bài nhạc đồng quê Mỹ này có mấy câu như sau:

Roses are red
Violets are blue
Sugar is sweet
But not as sweet as you...

Hoa hồng thì đỏ, hoa đổng thảo thì tím, đường thì ngọt, nhưng vẫn không ngọt bằng em... một thứ ca dao theo thể hứng, nhìn thấy cảnh, vật rồi dựa vào để lấy hứng mà nói ra ý của mình.

Đây là một kiểu tán tỉnh hơi nhà quê một chút. Nhưng cậu nhỏ ở trường Mamaroneck không hát đúng những lời ca đó, mà sửa lại thành: Roses are red / violets are black/ your chest is as flat as your back...

Hoa đổng thảo được đổi thành mầu đen (black) để hợp với "back" ở cuối, và câu cuối được đổi hẳn thành your chest is as flat as your back, nghĩa là trước sau như một, chung thủy hoàn toàn, phẳng lì như sàn đá hoa, không có đồi núi gì hết trơn hết trọi...Hai nữ sinh này bực lắm, về mách cha mẹ, nội vụ được đưa ra trước ban giám đốc, và tên học sinh hát bậy bị đuổi học một tuần.

Hình phạt của chúng ta cho những tội ác tương tự hồi đó, nhiều lắm, là bị thầy giáo hay cô giáo quất cho mấy cái thước kẻ vào đít, cầm cái thư của thầy hay cô giáo viết về về nội vụ cho bố ở nhà ký nhận, và lãnh thêm một trận đòn quắn đít lại là xong, cho đến khi học được câu hát xuyên tạc mới hơn, tối tân hơn, tục tĩu hơn. Thí dụ câu ngợi ca mùa hè, khi chạy qua phố hàng Bông, trong có mặc một món đồ lót... Hay câu ví anh như một con vật nuôi trong nhà, em cũng như một con vật khác nuôi trong nhà, hai con cắn nhau, rồi lại "anh như trời đánh, em như thánh đâm sao không lấy nhau..." thay cho những lời ca nguyên thủy trong sáng của Hùng Lân trong bài Hè Về và lãng mạn Nguyễn Văn Tý trong bài Dư Âm...

Những hình phạt đó tuy không nặng bằng hình phạt dành cho cậu nhỏ ở New York nhưng nó cũng làm thui chột đi bao nhiêu tài năng đặt lời hát của nền văn học nghệ thuật chúng ta. Tiếc biết chừng nào.

Hình phạt của chúng ta có thể được nhẹ đi một chút vì chúng ta chỉ hát một mình, không may lọt vào tai người lớn, chứ chúng ta là những đứa trẻ rất hiền lành, không bao giờ ngỗ nghịch đem hát cho những cô bạn nhỏ của chúng ta nghe bao giờ. Cậu nhỏ ở New York thì có hư đốn thật. Ai lại chê bạn cùng lớp là... dẹp như cái pan cake, là phẳng lì, là phía trước cũng hệt như sau lưng, là tiền hậu như nhất, là trước sau như một, là thủy chung, là chung thủy, là loài bò sát không "dú" .

Tội đó đáng bị phạt nặng hơn những hình phạt chúng ta nhận, nhưng không thể là bị đuổi học một tuần như thế.

Sở dĩ cậu bé bị nặng là vì theo nhà trường, cậu đã sách nhiễu tình dục (sexually harassed) hai cô bạn cùng lớp. Cậu bị phạt nặng là phải, mặc dù theo luật sư của cậu, cậu có thể chưa bao giờ nghe thấy danh từ sexual harassment (sách nhiễu tình dục), mà có thể cậu cũng chưa biết sex là gì cũng nên.

Nhưng theo cách giải thích luật của trường, thì những câu mà cậu nói trước mặt hai bạn cùng lớp đã tạo ra một môi trường bất thân thiện, không thích hợp và thuận tiện để cho người bị sách nhiễu sống và làm việc. Ôi chao, dễ sợ vậy sao?

May làm sao khi chúng ta bằng tuổi cậu, ý niệm sách nhiễu tình dục chưa có trên thế giới, nên chú nhỏ hàng xóm nhà tôi ở phố Sinh Từ mới có thể bình thản hát mỗi khi thấy cô bạn nhỏ đầu đường đi qua mấy câu... chẩn bệnh như thế này:

Con gái chơi với con trai
Về sau hái vú bằng hai quả dừa...

Mà chẳng sao cả. Và luôn cả những bài hát khác mà chúng ta vẫn hát một mình trong cái ngõ nhỏ những buổi trưa hè hồi đó. Bây giờ có mà tù mọt gông cả lũ! Vì những câu chúng ta hát thì ác hiểm hơn nhiều.

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 131)

NÓI KHÔNG LÀ CÓ, NÓI CÓ LÀ KHÔNG

Bản ghi chép lại do Lãm Thúy thực hiện. Bài học số 131 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 5 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Lãm Thúy và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

Thưa anh, có một khán giả, cụ Toàn ở Buffalo, New York, gửi thư cho chương trình nhờ anh giảng về cách dùng của WOULD RATHER cũng như WOULD RATHER được dùng trong trường hợp nào.

BBT

Tôi xin trả lời ngay là WOULD RATHER được dùng để diễn tả một sự lựa chọn, một điều chúng ta quyết định làm thay vì một việc khác. Thí dụ trước hai việc có thể làm, chúng ta chọn một. WOULD RATHER được dùng với việc chúng ta lựa chọn đó. Giữa việc đi ăn sushi và đi ăn cơm Thái, nếu chọn sushi thì chúng ta dùng WOULD RATHER GO TO A JAPANESE RESTAURANT.

Cô Thúy, các con của cô đề nghị đi xi nê nhưng cô thì lại thích ở nhà xem TV hơn thì cô nói thế nào?

LÃM THÚY

BETWEEN GOING TO THE MOVIE AND STAYING HOME TO WATCH "DANCING WITH THE STARS", I WOULD RATHER STAY HOME.

BBT

Đúng rồi. Còn QA, cho nghe một thí dụ với WOULD RATHER coi.

I WOULD RATHER GO TO CANADA FOR MY VACATION. WHAT WOULD YOU RATHER DO ? WHERE WOULD YOU RATHER VISIT, MISTER BUI?

BBT

I WOULD RATHER GO TO TIBET. I WOULD RATHER NOT GO TO CHINA.

Như vậy, hai cô đã nghe WOULD RATHER trong câu hỏi (INTERROGATIVE): WHAT WOULD YOU RATHER DO?; câu phủ định (NEGATIVE): I WOULD RATHER NOT GO TO CHINA; và câu xác định (AFFIRMATIVE): I WOULD RATHER GO TO CANADA.

Cách đặt câu với WOULD RATHER có hơi kỳ lạ một chút là vì RATHER không phải là một động từ. Theo sau nó luôn luôn là một động từ nguyên mẫu không có TO (INFINITIVE WITHOUT TO).

LÃM THÚY

Thưa anh, có khi Thúy thấy không có WOULD ở trước RATHER. Như vậy là làm sao?

BBT

Trường hợp Thúy nói là khi WOULD được viết tắt. Chắc đó là khi cô thấy I WOULD RATHER được viết tắt thành I’D RATHER. Như thế, WOULD vẫn có mặt đấy chứ, nhưng được viết tắt lại mà thôi. Trường hợp đó rất thường thấy vì trong những câu xác định, người ta thường viết ngắn lại như thế.

Như vậy, WOULD RATHER là TENSE nào vậy thưa anh?

BBT

WOULD RATHER có thể dùng để nói về một thời điểm hiện tại hay một thời điểm trong tương lai cũng được. Thúy cho nghe hai thí dụ một ở lúc này và một thí dụ với một lựa chọn trong tương lai coi.

LÃM THÚY

WE WOULD RATHER KEEP THIS HOUSE FOR THE TIME BEING.

MY COUSIN WOULD RATHER APPLY FOR A TEACHING JOB NEXT YEAR.

BBT

Còn QA?

MY SON SAYS HE WOULD RATHER GO FOR A GRADUATE DEGREE IN COMPUTER SCIENCE.

WE WOULD RATHER HAVE A REPUBLICAN PRESIDENT NEXT TIME.

BBT

Nếu muốn nói đầy đủ cả hai lựa chọn và cho biết chúng ta lựa việc gì, thì chúng ta dùng WOULD RATHER …THAN. Thí dụ giữa hai chuyện đi câu và đi shop, tôi thích đi câu hơn thì tôi sẽ phải nói thế nào, cô Thúy nói thửa coi.

LÃM THÚY

I WOULD RATHER GO FISHING THAN GO SHOPPING.

BBT

Cô nói sai rồi. Cô thích đi shop chứ cô có bao giờ thích đi câu đâu.

THAT’S RIGHT. THÚY WOULD RATHER GO SHOPPING THAN GO FISHING.

BBT

Vậy mới đúng. QA đưa ra hai sự lựa chọn cho các con và hỏi chúng thích cái gì thì cô sẽ hỏi như thế nào?

WOULD YOU RATHER HAVE CÁ KHO TỘ THAN TÔM RIM?

BBT

Đúng rồi, đó là QUESTION FORM. Bây giờ cô Thúy cho nghe một thí dụ NEGATIVE coi.

LÃM THÚY

I WOULD RATHER NOT EAT ANYTHING THAN TRY MUTTON.

BBT

WOULD RATHER cũng được dùng trong những trường hợp chúng ta muốn một người khác làm một việc gì đó. Thí dụ tôi nghe ông ấy nói chuyện chán quá, tôi phải hét lên rằng I WOULD RATHER HIM SHUT UP. Hai cô có bao giờ muốn người khác làm một việc gì đó không?

I WOULD RATHER MY SON STUDIED DENTISTRY.

LÃM THÚY

WOULD YOU RATHER WENT TO AMERICA INSTEAD OF AUSTRALIA?

BBT

Cả ba việc trên đều đã không xẩy ra nên chúng ta mới ước là người kia có một lựa chọn khác nên các động từ đều ở thì quá khứ như HIM SHUT UP, MY SON STUDIED DENTISTRY, WOULD YOU RATHER WENT.

Thay vì dùng WOULD RATHER, chúng ta còn có thể dùng PREFER để nói chúng ta thích làm một việc nào đó hơn một việc khác. Nhưng cách dùng của động từ TO PREFER có khác với WOULD RATHER.

Sau TO PREFER chúng ta có thể dùng một động từ nguyên mẫu (INFINITIVE WITH TO), hay một GERUND tức là một danh động từ tạo thành bằng cách thêm cái đuôi ING vào cuối (VERB+ING). Thí dụ I PREFER TO SPEAK TO MY CHILDREN IN VIETNAMESE thì cũng hệt như I PREFER SPEAKING VIETNAMESE TO MY CHILDREN. Mời cô QA và cô Thúy.

LÃM THÚY

WE PREFER LIVING IN CALIFORNIA. THEY FREFER TO DINE IN A FRENCH BISTRO.

MY NEIGHBOR PREFERS WORKING IN THE GARDEN. THE BOY NEXT DOOR PREFERS TO FIX HIS OLD CAR DURING THE WEEKEND.

BBT

Động từ TO PREFER còn được dùng trong những cấu trúc khác nữa. Thí dụ khi chúng ta đưa ra HAI lựa chọn và muốn nói rõ là chúng ta thích lựa chọn này hơn lựa chọn kia chẳng hạn. Khi đó, chúng ta sẽ dùng cách đặt câu PREFER SOMETHING TO SOMETHING ELSE, như là khi tôi nói I PREFER WINE TO HARD LIQUOR. Còn cô Thúy?

LÃM THÚY

I PREFER COLD WEATHER TO HOT WEATHER.

AS FOR ME, I PREFER POP MUSIC TO CLASSICAL MUSIC.

BBT

Chúng ta cũng có thể dùng PREFER TO DO SOMETHING RATHER THAN SOMETHING ELSE để nói thích cái này hơn cái kia. Thí dụ I PREFER TO DRINK BLACK COFFEE RATHER THAN COFFEE WITH MILK là tôi thích cà phê đen hơn là cà phê sữa. Mời cô Thúy.

LÃM THÚY

MY DAUGHTER PREFERS TO HAVE A DOG RATHER THAN A CAT.

WE PREFER TO DRIVE A TOYOTA RATHER THAN A HONDA.

BBT

Chúng ta cũng có thể dùng PREFER theo sau là VERB+ING mà ý nghĩa không hề thay đổi. Hai cô nói lại các thí dụ của hai cô với VERB+ING thay vì INFINITIVE WITH TO coi.

LÃM THÚY

MY DAUGHTER PREFERS HAVING A DOG RATHER THAN A CAT.

WE PREFER DRIVING A TOYOTA RATHER THAN A HONDA.

BBT

Tuần qua, một khán giả viết e-mail cho chương trình để hỏi về một kết hợp của động từ SHOULD. Đó là SHOULD HAVE+PAST PARTICIPLE của động từ chính. Hai cô nhớ là động từ đi liền theo sau động từ HAVE bao giờ cũng phải là PAST PARTICIPLE.

Trong cách kết hợp này, SHOULD HAVE+PAST PARTICIPLE, hành động của động từ chính ĐÃ KHÔNG XẨY RA. SHOULD HAVE+PAST PARTICIPLE được dùng để nói về một chuyện trong quá khứ đáng lẽ đã phải xẩy ra, đáng lẽ đã xẩy ra thì hơn, đáng lẽ đã xẩy ra thì tốt hơn nhưng ĐÃ KHÔNG XẨY RA. Chúng ta không cần phải nói điều đó đã không xẩy ra mà người nghe vẫn hiểu là IT DID NOT TAKE PLACE, IT DID NOT HAPPEN. Thí dụ PRESIDENT DIEM SHOULD HAVE LEFT SAIGON AS AMBASSADOR LODGE SUGGESTED. Nhưng tổng thống Diệm có chịu ra đi theo lời đề nghị của đại sứ Hoa kỳ không?

Không nên ông mới bị giết. Như vậy đâu cần phải nói rõ BUT HE DID NOT LEAVE SAIGON mà người nghe vẫn hiểu. QA cũng có thể nói về trường hợp của gia đình QA: WE SHOULD HAVE GONE TO THE US EMBASSY ON THE LAST DAY OF APRIL 1975. Còn Thúy thì sao?

LÃM THÚY

WE TOO, WE SHOULD HAVE GOTTEN OUT OF VIETNAM EARLIER.

BBT

Như vậy, hai cô đều đã hiểu rằng SHOULD HAVE+PAST PARTICIPLE, tuy câu nói ở thể AFFIRMATIVE nhưng ý nghĩa lại là NEGATIVE, tức là nói CÓ nhưng lại KHÔNG. Đáng lẽ đã rời Sài Gòn sớm nhưng thực ra thì đã không rời Sài Gòn ngay cuối tháng 4 năm 1975, cũng như tổng thống Diệm đáng lẽ đã nên ra khỏi Việt Nam ngay nhưng đã không chịu làm theo lời đề nghị của đại sú Mỹ.

Bây giờ, chúng ta đặt câu với SHOULD NOT HAVE+PAST PARTICIPLE. Hai cô để ý động từ trong câu câu sẽ được dùng trong thể PHỦ ĐỊNH với NOT ở sau SHOULD. Thí dụ câu này nhé: MANY AMERICANS THINK THE US SHOULD NOT HAVE GONE TO IRAQ. Vậy thì cô Thúy nghĩ thực ra thì chuyện xẩy ra như thế nào?

LÃM THÚY

Câu thầy vừa nói nghĩa là nhiều người Mỹ nghĩ là nước Mỹ đáng lẽ đã không nên đem quân đi Iraq nhưng sự thực thì Hoa kỳ đã đem quân đánh Iraq. Như vậy, SHOULD NOT HAVE+PAST PARTICIPLE nói KHÔNG nhưng lại là CÓ.

BBT

Đúng là như thế. Nhưng TOO MUCH GRAMMAR WILL MAKE ME ĐÂU CÁI ĐIỀN nên NEXT WEEK, WE WILL TALK ABOUT SOME IDIOMS

QUỲNH ANH

Thưa quí vị, chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới cùng với các chương trình khác của Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc , Lãm Thúy và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới.

February 3, 2012

2012-02-02T12:09:00.000-05:00

Ngày 30 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Tôi là người có đôi mắt hí. Tôi không ngại ngùng, xấu hổ hay mắc cở khi nhận điều đó.

Một bài hát của Marc Lavoine do Phạm Quỳnh Anh hát và được rất nhiều người Việt coi là của mình cũng nhắc đến những đôi mắt hí đó: "... le trait de mes yeux bridés..."

Thế rồi :"Đôi con mắt (ấy chứ mà) lim dim" trong một bài dân ca miền Bắc cũng là để nhắc đến những đôi mắt ấy. Đa tình con mắt Phú Yên chắc phải có chút hí ở trong.

Thì mắt hí đấy, vẫn đẹp và vẫn đa tình, duyên dáng có sao đâu.

Nói mấy chuyện này ra chỉ vì mới đây, trong một tờ báo nọ có một bài viết về sushi, kèm theo bài báo này, là một bức tranh minh họa cho món sushi. Bức minh họa vẽ một đầu bếp sushi người Nhật đang vung tay dao làm sushi trong bếp.

Điều đáng nói ở đây là khuôn mặt của người đầu bếp Nhật được họa sĩ phóng đại thêm những nét đặc biệt của người Á châu, mà tôi thấy dân tộc Việt Nam cũng có chung một số nét.

Đó là đôi mắt. Họa sĩ vẽ đôi mắt của người đàn ông Nhật là hai cái khe hẹp và nhỏ xếch ngược lên, phía dưới là cái mũi trông như cái mõm lợn và cái miệng nguệch ra trông thật xấu.

Người Nhật với người Việt Nam, người Trung Hoa, Đại Hàn có chung một số nét trên mặt, tuy mỗi dân tộc cũng có một vài nét riêng. Nhìn chung thì các giống dân này vẫn có nhiều nét giống nhau. Bởi thế, Chung Tử Di và Củng Lợi vẫn được chọn để đóng các vai phụ nữ Nhật. Những chuyện như thế có nhiều, vì các dân tộc này có những nét khá giống nhau.

Nhưng cũng vì thế, đụng tới người Nhật, thì tôi cũng động lòng. Bức tranh minh hoạ cho bài báo vẽ một người Nhật, nhưng tất cả những nét hí họa đó cũng đụng chạm tới người Việt Nam.

Hễ người Á châu thì phải răng hô, mắt hí, mũi tẹt. Toàn những nét mà người da trắng coi là xấu xa cả.

Những chuyện đó vẫn còn được làm cho đến tận ngày hôm nay vì các dân tộc Á châu hiền quá. Người Á châu không muốn gây rắc rối. Nhịn hết.

Cứ thử đụng phải những giống dân khác coi. Ít thấy có một sự nhịn là chín sự lành lắm.

Chỉ có mấy bức biếm họa mà làm ầm ĩ cho đến hôm nay vẫn còn xuống đường cào đầu ăn vạ.

Trong khi đó, có nước Á châu với đa số dân theo đạo Phật nào như Thái, Miến, Sri Lanka ... làm ầm ỹ vụ hai pho tượng Phật ở Bamiyan thuộc Afghanistan bị bọn chó dại Taliban phá tan không?

Nhớ hồi đệ nhị thế chiến, vừa xẩy ra trận Trân Châu cảng, lập tức tất cả những người Nhật và Mỹ gốc Nhật, cho dù là nhất thế hay nhị thế, cũng đều bị đưa vào các trại tập trung và bị giữ ở đó trong suốt những năm đệ nhị thế chiến mặc dù trong số dân gốc Nhật và Nhật ở Mỹ không có một trường hợp nào có thể gọi là phản bội nước Mỹ. Các trại tập trung, mãi đến khi chấm dứt thế chiến mới được dẹp, và những người Mỹ gốc Nhật phải đợi đến thập niên 80 mới được xin lỗi và bồi thường.

Người da đen ở Mỹ sau bao nhiêu năm bị kỳ thị, đối xử tồi tệ, cuối cùng cũng được một sự nể nang nào đó. Không còn thấy những bức hí hoạ vẽ đôi môi dầy để diễu người da đen nữa.

Cách đây không lâu, một số dân biểu da đen ở Mỹ đã làm ầm ỹ chuyện người Nhật chơi những con búp bê da đen dakkochan mà họ cho là có những nét hài hước hóa những đặc tính của người da đen khiến hãng sản xuất đồ chơi ở Nhật phải xin lỗi.

Nhưng vẽ những đôi mắt hí thì vẫn còn thấy được làm để diễu người Á châu.

Chúng ta nhận là mắt hí thì được. Nhưng đem những đôi mắt hí đó ra để diễu chúng ta thì không được.

Tuy vậy, khi nhìn kỹ bức minh họa cho bài viết về sushi thì người ta lại thấy họa sĩ vẽ bức tranh ấy mang một cái tên rất Trung Hoa: Nan Ning.

Thế thì phản đối ai, chống ai bây giờ? Để cho chính một người Á châu vẽ hí họa về người Á châu thì huề vốn, cũng hệt như tờ Playboy có những bức hí hoạ ký tên Buck Brown tha hồ diễu da đen, da trắng vì Buck Brown là người da đen.

Nhưng hãy tưởng tượng vào thế kỷ thứ 14, 15 các dân tộc Á châu đóng tầu vượt biển đi gieo rắc văn minh học thuật đến khắp nơi, đem tiêu chuẩn về đẹp đi khắp thế giới thì bây giờ có dám chế những đôi mắt hí của chúng tôi nữa hay không?

Mắt hí mà vẽ được máy chụp hình Nikon, xe Toyota, điện thoại Sam Sung, làm chả giò, nấu phở dùng qua một lần mê đến già thì mắt hí cũng được lắm đấy chứ.

Diễu vậy nhưng cứ phục lăn chiêng ra là được rồi.

Mắt hí tốt lắm. Lại còn đẹp nữa là khác.

Ngày 31 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Trong lúc gần như tất cả các loài sâu bọ, côn trùng, chim muông khác trên thế giới này đều được hưởng những sự đối đãi tử tế của con người, thì loài ve vẫn tiếp tục bị để cho hiểu lầm và bị đối xử không tử tế gì.

Nhiều quốc gia có nhũng bộ luật khe khắt cấm săn bắt nhiều loại chim muông, côn trùng và cá để tránh cho những sinh vật này khỏi biến mất, chung số phận với những con khủng long cùng nhiều giống thú khác.

Ngay từ mấy ngàn năm trước, một người đàn ông tên là Nô-ê đã cứu được bao nhiêu giống thú bằng cách đưa mỗi giống một cặp lên chiếc tầu do ông đóng để cứu chúng khỏi trận hồng thủy.

Nhưng chiếc tầu của ông No-ê không đưa một cặp ve lên tầu vì lúc xẩy ra cơn hồng thuỷ thì bầy ve sầu chưa đến chu kỳ ngoi lên mặt đất. Nhờ vậy mà chúng thoát chứ ông Nô-ê tử tế gì với chúng.

Và năm nay, những con ve cháu nội cháu ngoại của bầy ve mùa hè năm 1975 đã ngoi lên mặt đất, không hề hay biết gì về biến động làm lệ rơi thấm đá, tơ chia rũ tằm ở Sài gòn cách đây 37 năm. Chúng vẫn hồn nhiên kêu vang vang ở một số vùng tại Bắc Mỹ. Chúng không biết nên cũng không phản đối hay chống lại lối đối xử cũng như những hiểu lầm mà loài người dành cho chúng.

Thời ông La Fontaine thì có thể nói rằng những hiểu biết về sinh vật học chưa được đầy đủ và cặn kẽ lắm nên mới có những sơ sót về một số thú vật, chim chóc mà ông dùng trong các bài ngụ ngôn của ông, nhưng đó là thế kỷ thứ 17.

Hơn hai trăm năm qua, khoa học đã tiến bộ nhiều, nhưng vẫn không có một nỗ lực nào minh oan cho nhưng con ve sầu. Chúng tiếp tục bị đổ cho cái tội lười biếng, chỉ ca với hát suốt mùa hè.

Chuyện ca hát không có gì xấu cả. Những phát triển trong lãnh vực kỹ thuật của các hệ thống karaoke cho thấy chuyện hát là chuyện vui hết sức. Không chỉ một mùa hè, mà suốt bốn mùa, người ta đều có thể hát karaoke cả.

Như vậy, hát không xấu.

Hát suốt mùa hè mà La Fontaine đổ cho con ve sầu là sai. Nó chỉ sống có đúng một tháng.

Đó là sai lầm thứ hai của La Fontaine.

La Cigale, ayant chanté tout l’été là sai.

Ve sầu kêu không để làm điếc tai hàng xóm hay tra tấn người khác như các giọng karaoke. Mà chúng chỉ hát để gọi những con cái đến vui chơi và nối tiếp công việc truyền sinh mà thượng đế trao cho chúng.

Loài người làm rất nhiều chuyện kinh hoàng hơn nữa để làm công việc giống loài ve làm trong ba chục ngày thì không bị phiền trách gì. Làm thơ, soạn nhạc, ăn diện để hấp dẫn, rù quyến phía bên kia thì được coi là lãng mạn, là "rô măng tịt" (?). Loài ve sầu chỉ râm ran lên trong một tháng thì bị coi là làm phiền chúng ta.

La Fontaine nói tiếp là đến khi gió mùa đông thổi tới, ve sầu sang nhà hàng xóm là một con kiến để vay dăm ba hạt qua ngày, hẹn trước tháng 8 sẽ trả cả vốn lẫn lời.

Đây cũng lại là một sai lầm khác. Những con ve không bao giờ đi qua nhà kiến để vay dăm ba hạt như nguyên văn "quelque grain" của La Fontaine . Giản dị là loài ve chỉ hút nhựa cây và ăn chút sương sớm. Loài ve không làm hại bất cứ một cái gì trên thế giới này.

Nhưng La Fontaine đã sai , thì lại còn được cụ Nguyễn Văn Vĩnh của chúng ta hùa theo để nhục mạ những con ve tội nghiệp này. La Fontaine vẽ cảnh ve khúm núm , khóc nức nở vì đói tại nhà kiến rồi năn nỉ kiến cho vay ít thực phẩm để sống qua ngày. Kiến không cho vay, còn quay lại hỏi xỏ rằng ve làm gì trong những tháng hè. Ve xuống nước, và cụ Vĩnh còn bắt ve quị lụy hơn bằng tiếng thưa ở đầu câu trả lời:

Thưa tôi hát ...

Kiến đểu giả nói móc lại ve rằng "Xưa chú hát / Nay thử múa coi chơi!"

Khoa học ngày nay cho thấy ve sầu không bao giờ làm những chuyện mất nhân cách như La Fontaine đã viết trong cuốn Ngụ Ngôn số 1 ngay bài đầu của ông.

Loài ve sống tội nghiệp, không làm hại bất cứ một thứ cây cỏ, thú vật, côn trùng nào.

Những con bọ ngựa thì vồ, bắt các giống sâu bọ khác để ăn. Con cái thì sau cơn yêu dấu, giơ càng chém đầu con bạn trai vừa giúp vui mình rồi ăn luôn chàng ngấu nghiến.

Những con cào cào, châu chấu thì có thể gây thảm hoạ cho cả triệu người vẫn được ông Bùi Giáng bênh chằm chặp:

Sầu riêng châu chấu năm xưa
Em về với ruộng cầy bừa đã xong
Em về rắc cỏ vào trong
Vui về với hội trổ đồng đồng xanh
Sầu riêng gác bỏ sau ghềnh
Năm xưa châu chấu mang tên chuồn chuồn

Nhưng ve sầu, không làm gì nên tội thì bị nói xấu tàn tệ như thế.

Chẳng riêng gì ông La Fontaine , mà người Việt cũng chẳng tử tế gì với loài ve sầu.

Chuyện không tử tế thì gọi là lời ong tiếng ve.

Nhưng cái hại nhất là mấy ông bố Việt Nam cứ đem bài ngụ ngôn của La Fontaine ra để mà mắng nhiếc những đứa bé chỉ hơi ham chơi một chút như người viết bài này, và như tất cả những chú nhỏ thời ấy. Rồi đề cao con kiến, loài côn trùng rất bần tiện và ích kỷ, độc ác, là những đứa bé nhà bên cạnh để đay nghiến những con ve.

Trong khi những con ve thì dễ thưong vô cùng.

Ngày 1 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Trong văn học Việt Nam có một người đàn ông rất tội nghiệp. Người đàn ông ấy xuất hiện một cách mờ nhạt trong mấy bài thơ mà có thể nói là không một ai trong chúng ta lại không biết, không từng nghe, không từng đọc, không từng thỉnh thoảng lôi ra ngâm nga. Hay ít ra thì cũng phải biết, phải thuộc vài ba câu, mặc dù có thể sau khi bước qua một tuổi nào đó, chúng ta không đọc những bài thơ ấy nữa. Có nhắc lại thì cũng thấy ngượng là tại sao cũng đã có lúc mình từng đọc chúng.

Người đàn ông được nhắc tới trong những bài thơ ấy thật là đáng thương. Không biết khi những bài thơ đề cập đến ông, ông chừng bao nhiêu tuổi, mặt mũi quần áo ông ra sao. Nhưng những nét anh hùng, đẹp đẽ cần thiết của những người đàn ông thì ông chắc không có. Ông là người bị mô tả là lạt lẽo.

Những nét hào hoa ông không có. Ông có thể là một người thuộc một gia đình giầu có, đời sống thoải mái. Thoải mái đủ để cho ông không cần phải kiếm sống vất vả. Ông cũng không cần phải bắt vợ đi làm, đóng góp cho ngân quĩ gia đình. Vợ ông cứ ở nhà, chắc thỉnh thoảng đẻ cho ông đứa con trong khi đầu óc nàng được dùng hoàn toàn cho việc nghĩ tới một người đàn ông khác. Hào hoa, lịch lãm, anh hùng và giang hồ.

Không biết người đàn ông kia, nhân vật được nhắc đến trong những bài thơ của người đàn bà vợ của ông là "người ấy" là một người như thế nào, nghề ngỗng ra sao, chỉ thấy chàng đứng ngóng đò để đi đâu đó. Không thể là đi kháng chiến, vì thời của nhũng bài thơ ấy, chưa có phong trào thanh niên bỏ thành đi kháng chiến như mấy ông chú họ của tôi. Chàng đứng bèn sông đứng ngóng đò trong buổi chiều thu nàng mô tả là nắng phớt mờ.

Hai người đàn ông, như bức hình đen trắng , đầy tương phản. Người đàn ông không phải là chồng của nàng thì hết sức oai phong, lãng mạn. Người đàn ông chồng của nàng không biết tại sao khi đọc trong thơ, tôi lại thấy ông ta giống nhân vật Thân trong Đoạn Tuyệt của Nhất Linh. Buồn nản, có hơi nhỏ nhen, không một nét hào hùng nào. Ái ân thì lạt lẽo. Lạt lẽo đến độ vợ cứ phải đau khổ đi bên cạnh cuộc đời, qua bao nhiêu là mùa thu chết đi, trong tim vẫn dấu hình bóng người đàn ông đứng ngóng đò.

Những bài thơ của người đàn bà, có nhiều người lại tin đó là của một người đàn ông, ký tên tắt từng có thời làm ướt bao nhiêu là những chiếc khăn mùi xoa. Nếu hãng Kleennex hồi ấy vào được thị trường Việt Nam thì không biết đã phát tài đến như thế nào chỉ vì những bài thơ của TTKH.

Tội nghiệp người đàn ông ấy vô cùng. Không một người đàn ông nào đọc những bài thơ TTKH lại nghĩ mình là người đàn ông đáng thương và đáng tội nghiệp đó . Bao giờ những người độc giả nam cũng thấy mình là người đàn ông vuốt tóc người phụ nữ, rồi lại mỉm cười với nàng khi nàng vui và nhắc nàng rằng những nụ hoa trắng mà nàng vít xuống trông giống như những quả tim vỡ và sợ tình của hai người cũng vỡ tan như những nụ hoa mà nhiều người đọc thuộc lòng những bài thơ ấy cũng chưa chắc nhìn thấy nó ngoài đời.

Còn người đàn ông chồng của nàng thì chỉ lướt đi vài ba lần, không lần nào tạo được những hình ảnh tốt đẹp lắm. Chàng có vợ. Vợ sống bên cạnh, nhưng lòng nàng hướng về một nơi khác. Chàng có thể không biết. Chàng có thể biết. Biết mà không làm gì thì lại càng dở. Nàng đan cho cái áo, đan xong lại tháo ra đan lại cho hết thì giờ nhưng mỗi mũi kim là lại nhớ đến chàng kia. Chàng kia thì cứ thế mà đi biền biệt.

Bốn bài thơ được đọc nhiều vì chúng đáp đúng được những khát khao của người đọc. Những người phụ nữ trong những cuộc hôn nhân không hạnh phúc thì cố tìm trong số những người quen cũ, lôi ra cho đóng vai người đàn ông rũ áo phong sương trên gác trọ. Những người đàn ông đọc TTKH thì tưởng mình là người đàn ông sang sông đứng ngóng đò. Oai hùng biết mấy. Cứ ra đi dưới trời dông bão cho con người phụ bạc kia đau khổ chơi.

Nhưng không một ai thấy mình là ngươi đàn ông bị vợ nói là ái ân lạt lẽo đó. Không ai nhận mình là người đàn ông đó.

Nhưng không có những người đàn ông lạt lẽo ấy thì lấy đâu ra những chuyện tình lâm ly bi đát đó để cho những người đàn ông trở thành những người hùng tóc lộng gió, phong sương đi trong chiều mưa không biết về đâu mặc cho nàng đau khổ tiếp cứ như đoạn cuối của Bridges At Madison County khi Robert Kincaid do Clint Eastwood đóng lại chiếc xe cũ dưới cơn mưa tầm tã.

Những bài thơ lãng mạn hơi rẻ tiền đó vẫn tiếp tục sống. Sống qua những bài thơ rên rỉ đau khổ sáng nay tôi nghe trong một tiệm ăn.

Mới sáng ra, muốn bắt đầu ngày một cách tử tế thì chủ tiệm kèm tô phở bằng mấy bài hát khổ đau không biết để đâu cho hết.

Tại sao các nhạc sĩ viết những ca khúc ấy không hiểu rằng muốn lấy chồng, nàng phải qua bao nhiêu giai đoạn mới có cái nhẫn trong tay. Phải yêu người đàn ông kia đến một mức nào đó mới như thế chứ. Người đàn ông kia phải tốt, phải tử tế như thế nào nàng mới lấy làm chồng. Tại sao cứ nhất định cho rằng nàng sai lầm khi theo thằng chả về rồi viết những bài hát làm hỏng buổi sáng của tôi như vậy? Lỡ người đàn ông ấy là chính mình thì bản nhạc sẽ như thế nào?

Ngày 2 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Racial Profile là một hình thức kỳ thị với hình ảnh của một sắc dân nào đó mà thường thì đều là những nét tiêu cực.

Thí dụ câu này cũng là một thứ racial profile nhưng nhẹ nhàng, không quá tiêu cực:

Không ở lậu không là Mễ, không đi trễ không là Mít.

Chuyện ở lậu, xét cho cùng, không có gì tệ lậu cả. Ai cũng phải kiếm sống, ở nước mình không sống được thì tìm đường đi tới nơi sống được, không vào chính thức được thì chúng tôi đi chui. Không tốt là việc nhập cảnh lậu làm kiệt quệ ngân sách một số tiểu bang, vi phạm luật lệ của một nước khác.

Còn đi trễ thì chắc phải vui lắm nên người ta mới đi trễ như vậy. Ông Clinton, một nguời Mỹ cũng nổi tiếng là hay đi trễ.

Racial là chủng tộc, mầu da. Profile là chân dung bán diện. Bức chân dung vẽ bằng những nét xấu và tiêu cực về một dân tộc nào đó là racial profile. Từ cái chân dung đó, người ta có ngay những thành kiến không tốt về nguyên một dân tộc.

Rất ít người có thành kiến xấu về người Nhật, về người Na Uy, Thụy Điển, Thụy sĩ, Áo, Đức... Nếu có thì toàn là những đặc tính đúng giờ, kỷ luật, chăm chỉ.

Nhưng ít người nghĩ tốt về những người Ả Rập mà lại theo Hồi giáo. Nói đến hai chữ khủng bố là người ta không nghĩ đến người Nhật, người Lithuanie, người Lào, người Tahiti... Mà luôn luôn là hình ảnh một nguời đàn ông râu ria lởm chởm, cái khăn rằn trên đầu...

Chính vì cái racial profile đó, mà chúng ta đỡ bị khám xét lôi thôi ở phi trường, hay ở biên giới. Đỡ bị hỏi lôi thôi khi đi từ Mỹ sang Canada chẳng hạn. Đó chính là nhờ cái mặt Á châu của chúng ta.

Nhưng mấy năm gần đây, những trò vô giáo dục của anh lùn Kim Chính Nhật, rồi nay là thằng nhãi con Kim Chính Vân vừa lên thay anh lùn bố đang làm tôi rất lo ngại.

Những trò điên dại của anh trong thời gian qua mới chỉ khiến cho báo chí Mỹ vẽ ra những chân dung hí họa khiến người xem lăn ra cười. Nhưng nếu những trò tai ngược và mất dậy của anh sẽ được thằng ranh con Kim Chính Vân tiếp tục thì không biết bố con anh lùn này sẽ làm cho chúng ta vất vả như thế nào nữa.

Nếu trong mắt chúng ta, ngưòi Đức trông cũng đại khái giống ngưòi Áo, người Hung, người Tiệp... thì dưói mắt những nguời Âu, người Mỹ, thì chúng ta không khác gì người Thái, người Hoa, người Nhật và người Triều Tiên, nam cũng như bắc.

Người ta không bao giờ thấy chúng ta có hai mí mắt, nếu có một thì cũng đã cắt thành hai rồi. Người ta cũng không thấy cái gò má của chúng ta cao hơn, mắt chúng ta đỡ buồn ngủ hơn, đứng cạnh chúng ta chỉ thấy mùi phở chứ không thấy mùi kim chi, mùi thịt nướng bulgogi, mùi galbi ...

Năm 1982, Vincent Chin, một thanh niên Mỹ gốc Hoa bị hai người da trắng chặn đánh ở ngoài một quán rượu ở Detroit vì tưởng lầm nạn nhân là một người Nhật. Lúc ấy, Detroit, thủ đô xe hơi của Mỹ đang gặp khó khăn vì xe hơi Nhật .

Như vậy dưới mắt một số người, chúng ta là một hết, Tầu cũng như Nhật, Đại Hàn, Việt.

Những trò khiêu khích, bắt bí, lươn lẹo , dối gạt, gian lận, tiểu xảo, lưu manh vặt của anh lùn cao thước rưỡi thích đeo kính kiểu cọ, tóc đánh rối tớn lên để cho cao thêm một chút vì đôi giầy cao gót vẫn không cải thiện được chiều cao của chàng bao nhiêu và thằng con nhãi ranh của anh ta có thể sẽ lại làm cho hình ảnh của những nguời Á châu xấu đi. Những người đàn ông Á châu đã bị Scud, Nodong, Taepodong làm xấu đi vì anh lùn Kim Chính Nhật lại còn bị xấu thêm vì những xe hơi Hyundae, KIA , Dawoo, điện thoại Samsung đang ào ạt tiến vào thị trường Mỹ.

Chúng ta đã bị coi là Cao Ly vì những sự ngu dốt của một số người khi họ gọi chúng ta là gook như có lần chính thượng nghị sĩ John McCain đã làm. Danh từ gook đầy miệt thị nguyên là từ danh từ Han gook nghĩa là Hàn quốc, tiếng mà ngưòi dân Cao Ly tự xưng khi gặp lính Mỹ hồi chiến tranh Cao Ly đã được ghi lại bằng chũ gook để thay cho danh từ Korean dài hơn và tử tế hơn.

Họ gọi chúng ta cũng là gook luôn.

Điều đó lại càng cho thấy là nguơi Mỹ coi chúng ta cũng không khác gì người Triều Tiên.

Thế thì chúng ta phải làm gì?

Hễ người Triều Tiên ở Korea town làm gì, chúng ta phải làm cho khác. Người Mỹ sẽ nhìn ra những khác biệt ngay.

Người Triều Tiên ở Korea town nói to, chúng ta nói nhỏ, như trong ca khúc Bên Kia Sông của Nguyễn Đức Quang và Nguyễn Ngọc Thạch: Nói cho vừa mình anh nghe thôi.

Người Triều Tiên quăng xe shopping cart ra đầu đường, chúng ta quăng lại vào trong chợ.

Người Triều Tiên mặt mũi hầm hầm đằng đằng sát khí khi ra đường thì chúng ta tươi cười, gặp đồng huơng vui vẻ, ai mở cửa giữ cửa cho đi ra thì cười lại không như người phụ nữ ăn phở Quang Trung sáng hôm qua được người đàn ông già và xấu trai mở của, nép mình sang một bên nhường đường cho nàng đi, vậy mà nàng cứ nghiêm và buồn đi ra, không thèm nhếch mép với chàng một câu cho chàng đỡ tủi thân, đi thẳng ra lái chiếc Mecedes xám ra đi mà không đẹp thêm được chút nào.

Cứ thế, một hồi sau, người Mỹ sẽ thấy đâu là người Việt đáng yêu của ông Doãn Quốc Sĩ và đâu là người Triều Tiên dễ ghét của ông Kim Chính Nhật, Kim Chính Vân và chúng ta sẽ không bao giờ sợ bị kỳ thị nữa.

Dẫu cho anh lùn Kim Chính Nhật có giở trò mất dậy gì đi nữa thì chúng ta cũng không sợ con nhái bén nào hết.

Không sợ con nhái bén nào nghĩa là … cóc sợ gì hết.

Ngày 3 tháng 2 năm 2012

Bạn ta,

Cách đây không lâu, nhà chức trách Bắc kinh ra lệnh cấm những quảng cáo trên truyền hình và truyền thanh trong giờ ăn nếu nội dung những quảng cáo ấy làm cho bữa ăn của khán và thính giả mất ngon.

Thoạt nghe, nhiều người đã nghĩ ngay rằng đó lại là một trường hợp nhà cầm quyền Cộng sản thò bàn tay lông lá vào đời sống của người dân để can thiệp không cần thiết và vi phạm tự do của người dân Hoa lục vốn đã không có đưọc bao nhiêu quyền tự do.

Nhưng đọc bản tin của tờ Văn Hối báo thì người ta thấy lệnh cấm chỉ áp dụng cho quảng cáo các loại thuốc chữa những bệnh của một số bộ phận cơ thể mà chúng ta thường tránh nói ra trong những lúc ăn uống.

Những cấm đoán đó, nghĩ lại một chút, có thể là có lý.

Ngay như chuyện uống trà, cuốn Trà Sớ, cuốn sách bàn về nghệ thuật uống trà, cũng nói là nên tránh dùng trà đồng thô lỗ, hay người ở gái tính nết cáu bẳn hay gắt gỏng, những thứ có thể làm hỏng tuần trà.

Trà đồng , đứa bé để sai vặt trong khi pha trà như đốt lò, châm nước, lau bình và chén trà... mà thô lỗ, thì bình trà cũng mất ngon. Người ở gái (?) hay gắt gỏng cũng có thể làm hỏng không khí của tuần trà.

Uống ly trà còn như thế, ăn bữa cơm mà nghe những thứ thô lỗ cục cằn làm sao nuốt cho được. Nói chi đến những chuyện kinh hồn khác. Chiều đến, ngồi xuống bữa ăn, đã nghe vài ba thính giả gọi vào đài khai bệnh huyết trắng, ngứa âm đạo, cửa mình có mùi kèm theo tiếng cười hê hê của người trả lời thắc mắc thì làm sao sống.

Nhưng khi gặp những chuyện như vậy thì chỉ cần thò tay tắt cái radio đi là có thể ... ăn tiếp, hay đặt cái CD Four Seasons của Vivaldi lên nghe mùa xuân trở lại cũng có thể lấy lại được bình yên cho đầu óc, điều rất cần.

Nhưng có những chuyện khác, không thể dùng cái remote control để đổi đài, hay cho im tiếng đi được thì làm sao?

Sáng thứ sáu tuần trước, tôi ghé quán ăn gần nhà để ăn sáng, đọc tờ báo trước khi đi làm.

Ly cà phê vừa được đem ra thì tôi được nghe đọc hồ sơ bệnh lý của hai người bệnh. Hai ông khách ngồi bàn bên cạnh có những bộ phận phát thanh rất tốt, volume được văn lên mức tối đa. Hai ông đều là những người hào phóng, rộng rãi và cởi mở. Cả hai đều muốn cho những người ngồi cách ông trong bán kính ba mét nghe đầy đủ và miễn phí những chi tiết về bệnh của hai ông và cách chữa trị cùng với những loại thuốc mà hai ông dùng. Hai ông hình như muốn tranh nhau hơn thua về bệnh của mình, ông này muốn khoe bệnh của ông nặng hơn ông kia. Và ông kia cũng không chịu thua về mức độ nghiêm trọng của mình. Thôi thì các chi tiết về đờm giãi, phân, nước tiểu, nôn mửa mật xanh mật vàng , chó được cho ăn chè cũng phải chê đưa đơn đi tố cáo và kiện tại hội Bảo Vệ Thú Vật.

Tôi cố hết sức để không cho những âm thanh mà Phan Nhật Nam dùng tựa cuốn sách của William Faulkner mô tả là Âm Thanh Và Cuồng Nộ, The Sound And The Fury ấy lọt vào đầu. Nhưng không được. Hai ông cho biết đi những bệnh viện nào, các y sĩ nói gì về bệnh, thuốc men điều trị ra sao với đầy đủ chi tiết ngọn ngành. Nếu người nghe có cùng những bệnh trạng như của hai ông chắc chắn không phải trải qua những giai đoạn chẩn đoán, thí nghiệm như hai ông, chỉ cần ghi lại tên thuốc, kiếm cho ra các loại thuốc ấy là có thể tự chữa được để lại ra tiệm ăn mách thuốc cho những người bệnh khác.

Tô bánh canh lõng bõng nước, những sợi bánh canh bắt đầu trông gống những con vi trùng ngúc ngoắc, ngọ nguậy, miếng giò heo còn nguyên hai ba sợi lông, ngày thường thì hấp dẫn lắm, bỗng trở thành tảng thịt mỡ của một trong hai ông đang bệnh đến kỳ mãn tính...

Làm sao ăn tiếp được bữa sáng đáng lý ra phải bình yên để bắt đầu một ngày mới.

Hai ông không hề cảnh cáo những người chung quanh như các đài truyền hình ở Mỹ. Trước khi phát đoạn phim phóng sự chiến trường với vài ba cái xác bị bom nổ làm nát mặt ở Samarra, ở Baghdad, các đài truyền hình cẩn thận cảnh cáo người yếu bóng vía nên cẩn thận vì nét hiện thực của bản tin để cẩn thận văn đi đài khác.

Nhưng hai ông khách, sau khi đã ăn xong bữa, quay ra nói chuyện bệnh tật của hai ông mà không hề lý gì tới những người ngồi quanh, những người không hề có bất cứ một quan tâm hay quyền lợi (?) gì về bệnh của hai ông.

Tôi phải làm gì? Đứng dậy, sang bàn hai ông, chào, bắt tay hai ông và mừng hai ông qua cơn bạo bệnh, ở lại với thế giới đầy nhiễu nhương này?
Hay cho hai ông tô bánh canh chưa đụng đũa vào lên đầu hai ông để mừng ngày hạnh ngộ?

Cả hai việc đều không làm đuợc. Bữa ăn sáng cũng không thể cứu vãn được nữa.

Trả tiền đứng dậy, đi làm. Ấm ức suốt trên đường lái xe đến sở.

Nhưng vẫn mừng cho hai ông. Mong hai ông nói cho chán để không bao giờ làm phiền người khác nữa. Chúc hai ông mạnh khỏe, và không bị bệnh làm phiền như người khác bị bệnh của hai ông làm phiền, mất luôn bữa sáng.

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 130)

WOULD OF / COULD OF

Bản chuyển tả do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học số 130 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 5 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Trúc Giang và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

TRÚC GIANG

Thưa chú, kỳ này cháu có một thắc mắc nhờ chú giải đáp. Vừa mới hôm qua, hai cô bạn của cháu đã cãi nhau về hai chữ WOULD HAVE và WOULD OF. Một người nói rằng WOULD OF là sai, phải nói là WOULD HAVE mới đúng. Người kia thì nói WOULD OF tuy không đúng về mặt văn phạm nhưng ngày nay, càng ngày người ta càng thấy cách dùng này được thêm nhiều người chấp nhận, kể cả trong văn viết nữa nên chuyện phân biệt, đúng sai không còn cần thiết nữa. Cháu quả thật không hiểu tại sao hai người đem chuyện này ra nói và theo chú, việc tranh cãi đó có quan trọng không.

BBT

Nếu để ý, QA và Trúc Giang sẽ thấy có nhiều người nói WOULD OF trong khi số khác thì lại nói là WOULD HAVE. Trong Anh ngữ dùng hàng ngày, thực ra WOULD HAVE hay WOULD OF không phải là chuyện quan trọng. Nói sao miễn người nghe hiểu thì thôi, đừng có hiểu lầm là được. Mà cơ hội hiểu lầm trong trường hợp này thì ít lắm. Chỉ trong bài vở ở trường học hay các giấy tờ, văn thư thì người ta mới đòi hỏi phải chính xác và chỉnh về văn phạm và chính tả. Trả lời văn tắt thì WOULD HAVE đúng. WOULD OF là sai về mặt văn phạm.

Nhưng thưa anh, tại sao lại có chuyện lầm lẫn như thế?

BBT

Chuyện nói sai, rồi lâu dần nghe quen và sau đó, chúng ta nói sai tiếp là chuyện rất thường xẩy ra. Thí dụ trong trường hợp hai chữ SÁT NHẬP trong tiếng Việt chẳng hạn. Rất nhiều người nói và viết là SÁT trong khi đúng ra thì phải là SÁP NHẬP.

Trường hợp WOULD HAVE nói sai thành WOULD OF , cùng với COULD HAVE thành COULD OF , SHOULD HAVE nói sai thành SHOULD OF là những sai lầm tiêu biểu của những người quen với văn nói nhiều hơn là văn viết, tức là những người ít khi ngồi xuống cầm bút viết xuống giấy. Khi nói nhanh, WOULD HAVE thường được rút ngắn lại, tỉnh lược, nói tắt thành WOULD’VE. Về mặt ngữ học, hai âm "V" và "F" rất gần nhau. Cả hai âm đều được tạo thành bằng răng hàm trên với môi dưới. Khi nói nhanh và phát âm hơi lười biếng một chút thì WOULD’VE sẽ biến thành WOULD OF ngay. Và đó là lý do tại sao WOULD HAVE biến thành WOULD OF, cũng như COULD HAVE thành COULD OF với SHOULD HAVE thành SHOULD OF. Tương tự như các trường hợp vừa kể với WOULD, COULD và SHOULD, phải kể thêm MUST OF thực ra phải là MUST HAVE. Số người nói sai như vậy rất nhiều. Trúc Giang chịu khó nghe hai cô con gái nhỏ mới đi học của cô sẽ thấy ngay. Chúng chắc chắn đều nói WOULD OF thay vì WOULD HAVE.

Trúc Giang đừng lo, lên đến các lớp trên chúng sẽ được thầy cô sửa lại. Nhưng có khi nào chúng vẫn tiếp tục viết sai như chúng nói sai không thưa anh?

BBT

Có chứ. Thiếu gì sinh viên Mỹ ở cấp đại học vẫn còn viết sai THEY’RE thành THEIR; LATER thành LATTER; LAY thành LIE; OF COURSE thành OFF COURSE; PERSONAL thành PERSONNEL… vân vân. Nhưng khi viết thì phải cẩn thận để viết cho đúng.

TRÚC GIANG

Nhân đây, chú nói thêm về cách dùng của WOULD, COULD, MIGHT và SHOULD có được không?

BBT

WOULD là quá khứ của WILL; COULD là quá khứ của CAN; MIGHT là quá khứ của MAY và SHOULD là quá khứ của SHALL. Nhưng tất cả những động từ vùa kể trên thường thì không được dùng để diễn tả những hành động, những chuyện trong quá khứ. Và trong những trường hợp đó, chúng mang những ý nghĩa rất khác. Thí dụ SHALL được dùng để tạo thành thì tương lai: I SHALL FLY TO SAN JOSE nghĩa là tôi sẽ dùng máy bay đi San Jose. Nhưng SHOULD không chỉ là PAST TENSE của SHALL, như khi nói I SHOULD FLY TO SAN JOSE thì lại có nghĩa là tôi nên dùng máy bay đi San Jose (có thể vì để tiết kiệm thì giờ, có thể để cho kịp gặp bạn bè, có thể vì đường đi sẽ kẹt).

Do đó, SHOULD được dùng để diễn tả một hành động, một lựa chọn nên diễn ra, một bổn phận, một việc nên làm.

Trúc Giang cho nghe hai thí dụ với SHOULD để nói về những việc nên làm hay những bổn phận coi.

TRÚC GIANG

Cháu phải nhắc mấy đứa con rằng YOU SHOULD BE IN BED AT 8 O’CLOCK EVERY NIGHT.

Còn ba tụi nó thì MY HUSBAND SHOULD BE FIRMER WITH THE KIDS. Chị QA thì sao?

WITH THE STEEP GAS PRICE, WE SHOULD DRIVE LESS AND LESS.

MISTER OBAMA SHOULD TRY HARDER FOR THE ECONOMY.

BBT

Trở lại với WOULD thì hai cô đều biết WOULD là quá khứ của WILL. Nhưng khi WOULD được dùng với ý nghĩa của thì hiện tại, cho những việc của lúc này thì WOULD lại mang ý nghĩa chúng ta sẵn lòng để làm, vui vẻ mà làm một việc gì đó. Thí dụ I WOULD LIVE IN SWITZERLAND BUT (I WOULD) NOT (LIVE) IN ZIMBABWE. QA cho nghe hai thí dụ với WOULD khi muốn nói mình sẵn lòng, vui vẻ làm những việc ấy coi.

I WOULD HELP HIM WHENEVER HE NEEDS MY HELP.

MY MOTHER WOULD SAY "YES" TO ALL HER GRAND KIDS.

BBT

Còn Trúc Giang?

TRÚC GIANG

MY ELDER DAUGHTER WOULD SKIP VEGETABLES ANY TIME.

WE WOULD BUY AMERICAN WHENEVER WE CAN.

BBT

COULD là quá khứ của CAN nhưng cũng như trường hợp của WOULD với WILL; SHOULD với SHALL, COULD mang thêm một ý nghĩa khác hơn là CAN. CAN được dùng để nói những việc người ta có khả năng (thể lực, tài lực) để làm thí dụ SHE CAN DRIVE AN EXPENSIVE CAR nghĩa là cô ấy có khả năng (có đủ tiền) để lái một chiếc xe đắt tiền. HE CAN DO 200 PUSH-UPS là anh ấy có thể (đủ sức mạnh) hít đất 200 cái. Nhưng COULD thì hơi khác. COULD ngoài việc dùng để nói về khả năng (ABILITIES) như CAN, nó còn được dùng để nói về những chuyện có thể, có nhiều cơ hội (POSSIBILITIES) xẩy ra nữa thí dụ HE COULD BE AT THE AIRPORT NOW. Câu này nghĩa là anh ấy có thể đang có mặt ở phi trường . Việc anh ấy có mặt ở phi trường không tùy thuộc vào việc anh ấy có tiền hay không, hay anh ấy đủ sức khỏe hay không. Câu này ý nghĩa tương đương với câu IT IS POSSIBLE FOR HIM TO BE AT THE AIRPORT. Hai cô cho nghe mấy thí dụ với COULD coi.

TRÚC GIANG

TWO YEARS FROM NOW, THOSE I-PADS COULD BE FOUND IN EVERY CORNER OF THE WORLD.

AFTER 2016, MISTER OBAMA AGAIN COULD RETURN TO HIS LAW PRACTICE AGAIN.

MY DAUGHTER WITH HER DEGREE IN PHARMACY, COULD WORK ANYWHERE IN THE US.

THE ECONOMY IS GETTING BETTER, PEOPLE COULD FIND EMPLOYMENT MORE EASILY.

BBT

Động từ cuối cùng trong nhóm là MIGHT, quá khứ của MAY. Động từ MAY được dùng để xin phép nhưng ngày nay, ít người còn dùng nó vì động từ MAY nghe cổ điển quá, khuôn phép quá. Thay vì nói MAY I USE YOUR CAR TODAY? Người ta nói CAN I USE YOUR CAR? MAY còn được dùng để noi về một khả năng, về một chuyện có thể xẩy ra thí dụ: IT MAY RAIN ON SATURDAY.

MIGHT cũng được dùng để nói về một khả năng nhưng khả năng ấy KHÔNG nhiều bằng MAY. Thí dụ SHE MIGHT BE AT HOME BUT IAM NOT VERY SURE. IT MIGHT RAIN THIS AFTERNOON BUT THE SUN IS OUT NOW.

Trong khi nói, người ta dùng MIGHT nhiều hơn là MAY. QA cho nghe hai thí dụ với MIGHT coi.

GOVERNOR JEB BUSH MIGHT RUN IN 2016.

MRS CLINTON MIGHT STAY HOME TO BE A GRANDMOTHER NEXT YEAR.

BBT

Còn Trúc Giang…

TRÚC GIANG

A LOT OF THINGS MIGHT HAPPEN IN VIETNAM THIS YEAR.

THE U.S. ECONOMY MIGHT GET BETTER IN 2013.

QUỲNH ANH

Thưa quí vị, chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới cùng với các chương trình khác của Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc , Trúc Giang và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới.

January 27, 2012

2012-01-25T22:50:00.000-05:00

Ngày 23 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Một bài báo tôi đọc được tuần trước lại đã nói về những khác biệt giữa đàn ông và đàn bà.

Lần này, những sự khác biệt là ở cái buồng tắm, hay nói đúng ra, cái nhà cầu. Gọi nó là cái buồng tắm (bathroom) cho thanh tao và lịch sự vì nó còn phục vụ cả những chuyện khác trong đời sống của chúng ta nữa mà không tiện nói ra trong những lúc chúng ta là những người văn minh và lịch sự.

Có khi nó đưọc gọi là cái phòng rửa tay (lavatory), cái tẩy thủ sở như trong tiếng Hoa. Có khi nó được gọi là cái powder room, nơi phụ nữ có thể vào để giậm lại chút phấn, chút son để "ngạo với nhân gian một nụ cười".

Một nửa nhân loại coi nó là căn phòng nhỏ nhất trong nhà, hữu ích nhưng không nằm trên đầu danh sách của những nơi cần đưọc trang trí đẹp nhất trong nhà.

Nửa kia của nhân loại thì nó là nơi thiêng liêng nhất, nơi tiện nghi nhất, sạch sẽ nhất, được chùi rửa kỹ nhất, nơi trú ẩn an toàn nhất.

Nửa trên của nhân loại là những ngưởi đàn ông.

Nửa dưới là những người đàn bà.

Trong nhà của một người đàn ông ở một mình, nó trơ trụi đến tội nghiệp mà nếu thỉnh thoảng bốn, năm tuần không có một người phụ nữ Mễ tới dọn dẹp thì nó sẽ là nơi nhốt tù nhân hữu hiệu hơn là đem tới căn cứ Guantanamo. Ngay cả trại tù Abu Ghraib ở ngoại ô Baghdad cũng không thể kinh khủng như vậy. Trên cái mặt bàn của bồn rửa mặt là những con dao cạo râu đáng lẽ dùng vài lần thì phải quăng đi thì vẫn được cho nằm nguyên ở đó. Tuýp thuốc đánh răng, một cái bàn chải. Có cái (bàn chải) thứ hai mà khi khách khứa lại thăm là có thể bị hạch hỏi hết đường chối cãi. Mấy chai eau de Cologne, after shave, nước hoa , nước hoét để các chàng che dấu cái tính lười tắm, cái khăn tắm lỡ rơi xuống đất người ở ngoài nghe có thể tưởng có người té trong buồng tắm kỳ thực chỉ vì nó ít được giặt. Trên sàn thì tóc rụng đầy, tơi tả như lá thu.

Phòng tắm của phụ nũ thì khác. Đủ mọi thứ hoa lá cành. Tại sao cần nhiều khăn tắm xếp gọn ở một góc trong khi chỉ cần một cái thì không ai hiểu nổi. Mặt bàn rửa mặt là một tiệm chạp phô bầy đủ mọi thứ, hơn một chục loại son, mầu son, dầu xoa tay, gội đầu, bông rửa mặt, lược năm bẩy cái, phấn vài ba loại, hoa khô, giấy lau tay, giỏ rác vân vân...

Đàn ông không bao giờ nhiều thứ như thế. Nhưng chúng tôi có báo và sách, những cuốn sách hay nhất, đáng đọc nhất đều được đọc ở trong buồng tắm. Câu nói đầy khinh bỉ và miệt thị rằng cuốn sách X, Y, Z chỉ đáng đọc ở nhà cầu hồi mấy chục năm trước thì nay lại là câu khen ngợi hết lời.

Chính ở đó, các tác phẩm văn chương lẫy lừng nhất được đem ra đọc. Tác giả nếu ghé thăm thấy sách của mình trong buồng tắm của chủ nhà thì nên mừng và tiếp tục gủi tặng thay vì bực bã tông cửa ra về, thề không bao giờ đến thăm người đàn ông thất học, thiếu văn hóa và không văn học nghệ thuật chút nào nữa. Sự thực, người đàn ông chủ nhà, trái lại, là người rất yêu quí chữ nghĩa và văn học.

Những khác biệt không chỉ ở cái buồng tắm, mà còn ở cái phòng ngủ nữa.

Cái phòng ngủ của những người đàn ông ở một mình không bao giờ là nơi chốn được trang hoàng đẹp nhất trong nhà. Có cái giường với chân giường tử tế là văn minh rồi. Không thì cái nệm quăng dưới sàn cũng đã là giỏi. Ngày xưa, một tàu lá chuối che sương cũng vừa rồi mà.

Cái giường rất ít khi được làm cho gọn gàng. Tại sao phải xếp lại đống chăn gối cho ngay ngắn, phủ cái couvre lit lên cho đẹp rồi buổi tối lại chui vào làm xáo trộn chăn mền trở lại. Cứ để nguyên như thế, buổi sáng trước khi đi làm, đảo qua và chào cái giuờng "See you tonight," hẹn gặp lại vào buổi tối là đủ rồi, tại sao phải làm một công việc vô ích là trải lại tấm khăn trải giường, xếp lại cái gối cho ngay ngắn? Quần áo còn nhón từng cái trong máy sấy ra dùng mỗi sáng thì tại sao phải làm giường?

Tưởng tượng một cái phòng ngủ thơm mùi hoa khô và mùi nến, cái khăn phủ trên giường mầu sắc điệu bộ, những cái gối xếp ngay ngắn, hai chiếc đèn ngủ có những cái chụp đèn rất đẹp mà lại là cái phòng ngủ của một người đàn ông thì không được chút nào. Trông nó có vẻ sửa soạn (?) quá, không tự nhiên, như có một vài toan tính (?) gì đó cho cái giường ngủ. Toàn những toan tính gian ác.

Tại sao không để bừa ra? Có người hỏi sao bừa bãi như thế thì trả lời rằng nào có ai héo lánh đến đây đâu (?) mà sửa soạn. Như thế, điểm hạnh kiểm lại được tăng thêm chứ có bị trừ đi mất điểm nào đâu.

Phòng ngủ của phụ nữ thì khác. Đủ mọi thứ hoa lá cành, sạch sẽ và thơm phức, khăn trải giường, áo gối đẹp, phẳng phiu thơm phức.

Không ai hỏi tại sao phải mất công như thế, mất công sửa soạn cái phòng ngủ cho đẹp như vậy.

Bao giờ cũng là một sự thán phục ngầm: bàn tay phụ nữ có khác.

Thế nên những cái buồng tắm, những cái buồng ngủ của những người đàn ông vẫn bừa bộn, thiếu chăm sóc, dọn dẹp.

Và những cái buồng tắm kia, những cái buồng ngủ kia vẫn được o bé, săn sóc cẩn thận.

Ngày 24 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Chuyện xếp hạng phim ảnh, nước Mỹ đã làm từ lâu để phụ huynh khỏi phải thỉnh thoảng hốt hoảng quay sang lấy tay bịt mắt mấy đứa con ngồi cạnh khi thấy những cảnh trên màn ảnh không mấy thích hợp cho những đứa bé (đã hiểu hết mọi chuyện nhưng không thèm nói ra cho cha mẹ chúng biết.)

Phim R thì nhất định không thể cho chúng đi xem. Phim PG thì phải có người lớn đi cùng để giải thích những đoạn cha mẹ coi là khó hiểu (?) nhưng con cái đã biết rất rành rẽ. Phim G thì tha hồ dẫn con nhỏ đi coi, không phải lo sợ đầu óc trong sáng của chúng bị làm bẩn vì những cảnh chúng đã xem đi xem lại nhiều lần.

Đó là phim ảnh. Nhạc thì cũng đã có cố gắng của một số phụ huynh, như bà Gore, phu nhân cựu phó tổng thống Al Gore đã làm, để buộc các nhà sản xuất đĩa nhạc ghi mấy lời cảnh cáo ngoài bìa đĩa hát rằng lời ca không thích hợp cho các em nhỏ.

Nhưng đó là nhạc Mỹ, những bản nhạc phụ huynh nghe không hiểu gì hết trong khi lũ trẻ thì nghe đầy tai những câu hô hào giết cảnh sát, hiếp mấy cô bạn gái mà họ gọi là mấy con đĩ vân vân.

Nhạc Việt thì chưa có bất cứ một nỗ lực nào làm như vậy nhưng không phải là không cần làm. Nhạc Việt không thấy dùng những thứ ngôn ngữ, hình ảnh ghê rợn như nhạc rap của Mỹ để cần những lời cảnh cáo như bà Gore hô hào.

Nhưng nhiều ca khúc của chúng ta có thể cũng cần những lời cảnh cáo ghi trên bìa CD.

Thí dụ ngoài bìa đĩa hát hay bản nhạc Nửa Hồn Thương Đau của Phạm Đình Chương thì phải ghi rõ là không bao giờ nên hát tặng bạn bè chẳng hạn. Bài hát có phần lời ca bầy ra tất cả những cảnh tan nát… Nhắm mắt cho tôi tìm một thoáng hương xưa, cho tôi về ngày cũ vân vân. Rồi em ở đâu, anh ở đâu, có chăng mưa sầu … nhắm mắt chỉ thấy một chân trời tím ngắt, chỉ thấy lòng nhớ nhung chất ngất … đôi khi tôi muốn tin có những người khóc lẻ loi một mình …

Lời ca như thế, tang tóc là như vậy, biệt ly, đứt đoạn, bất hạnh như thế thì nỡ lòng nào hát tặng bạn bè trong đám cưới, tại lễ mừng kỷ niệm hôn lễ, hay đánh dấu vài chục năm quen biết chẳng hạn.

Bài hát nên được ghi rõ là không thích hợp để hát tặng nhau trong những ngày vui để tránh những trường hợp người hát mà không hiểu lời ca của ca khúc.

Bài Nghe Những Tàn Phai của Trịnh Công Sơn là một bài ca nhạc sĩ viết thế nào thì cứ hát như vậy, đổi một chút là hố to.

Lời ca đưa ra những hình ảnh tuyệt đẹp, rã rời, đau sót của buổi tối trở về, đời đi ngang như những chuyến xe, lúc chia tay, những tiếng động mơ hồ, men rượu tan dưới chân, quán vắng bàn ghế còn giữ lại hơi người mới chia tay…

Một giọng hát nọ đọc phần lời ca và thấy tất cả đều là những hình ảnh rất lãng mạn, mà lại để cho một phụ nữ xưng em hát thì uổng vô cùng. Thế là chàng đem thu thanh bài hát, xưng anh ngọt sớt từ đầu đến cuối… Chiều nay anh ra phố về , thấy đời mình là những chuyến xe… có ai đi về giữa đêm khuya, rượu tàn phai dưới chân đi ơ hờ, vòng tay quen hơi băng giá …

Chàng nhìn ngay thấy chàng trong những lời ca ấy. Chàng hát thoải mái, thấy có rượu, có quán không, có bàn tay ôm … Thì thôi đúng là chàng rồi còn chi nữa. Chàng hát bài ca, tưởng tượng chính chàng là người trong bài hát, tâm sự chàng gửi đi nhờ lời ca sửa đổi đi một chút. Có điều thực ra, đại danh từ em trong bài hát là ngôi thứ ba, không bao giờ là ngôi thứ nhất. Mà tâm sự ấy, cảnh sống ấy là cảnh sống của một người phụ nữ làm một công việc hết sức khổ nhục.

Người đàn ông thu thanh bài hát, nghĩ là thay "em" bằng "anh" ngôi thứ nhất là để gửi mình vào tâm sự của ca khúc ấy thì người nghe lại thấy chàng là một người đàn ông làm nghề … đĩ đực.

Khổ thân chàng. Vì thế, bài hát này phải được ghi rõ là đàn ông muốn hát thì cứ để nguyên đại danh tự "em" mà hát. Đổi thành anh là có cách kiếm tiền mới rồi đấy.

Nữ nhạc sĩ Diệu Hương có một ca khúc được nhiều người gọi điện thoại vào đài phát thanh yêu cầu cho nghe và để tặng "ông xã" lại còn kèm theo lời hứa chiều về em nấu cơm cho anh yêu của em nhé …

Ca khúc Mình Ơi của Diệu Hương nên được ghi rõ là không nên đem tăng chồng hay người yêu nếu các chàng còn sống hùng sống mạnh ở bên cạnh vì lẽ bài Mình Ơi là bài Diệu Hương viết thay cho lời mẹ khóc cha khi thân phụ của nhạc sĩ qua đời.

Tặng cho ông xã còn sống mà ông xã hiểu ra thì khổ lắm đấy.

Bài Giọt Nắng Bên Thềm không nên thay đổi em thành anh vì khi hát đến câu khi thấy buồn anh cứ đến chơi … Cảnh người đàn ông đến chơi nhà nàng cứ đi thơ thẩn tìm cái giọt nắng bên thềm rồi than thở bài hát của hai người em đem hát cho mấy cha khác thì chán quá. Không nam nhi gì hết.

Nhưng cần nhất và cấp bách nhất là nên ghi rõ lời cảnh cáo là nếu định hát tại đám cưới thì tuyệt đối phải tránh Giọt Lệ Cho Nghìn Sau, Máu Nhuộm Bãi Thượng Hải và Đồi Thông Hai Mộ nếu muốn hai họ nhà trai và nhà gái cho sống mà toàn thây đi về.

Hát hay nghe hát cũng cần phải hiểu lời ca của các ca khúc mới được là vậy.

Ngày 25 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Khoảng năm 1973, tôi hay gặp người đàn ông ấy tại mấy tiệm cà phê ở đường Tự Do Sài Gòn, không Continental thì cũng Givral, Brodard hay La Pagode, nơi chúng tôi hay đến ngồi trong những buổi chiều sau khi tan sở. Ông mặc một chiếc áo lính, hai tay ôm một sấp báo . Chiếc áo lính quá lớn đối với tấm thân còm cõi của ông. Lúc nào ông cũng có cái vẻ tất tả, vội vã khi đi qua bàn chúng tôi ngồi. Ông khoảng ngoài hai mươi, nhiều nhất là hai mươi bẩy, hai mươi tám là nhiều.

Thường thì khi vào những tiệm cà phê để gặp bạn bè, tôi đã có mấy tờ báo còn thơm mùi mực in mua của một chú bé ở ngay chỗ đậu xe. Ông thấy mấy tờ báo trên bàn tôi ngồi thì không mời mua báo nữa.

Một hôm, tôi vào La Pagode không cầm theo báo vì không thấy chú nhỏ bán báo quen đứng chờ ở chỗ đậu xe ngang tòa Đô Chính. Ông ghé lại bàn, hơi cúi người xuống , chìa chồng báo trên tay cho tôi, mời mua báo. Tôi lấy hai tờ Tiền Tuyến và Chính Luận, đưa tiền trả cho ông thì ông nhờ tôi bỏ tiền vào túi áo bên trái và tự lấy lại mấy chục ở túi bên phải, hai tay vẫn bưng sấp báo, mà không bỏ tạm xuống bàn để lấy tiền trả lại tôi. Tôi lấy trong túi áo kia mấy chục. Ông cám ơn rồi đi. Và lúc ấy, tôi mới thấy dưới sấp báo mà ông bưng trước ngực, là hai cái tay áo đong đưa.

Ở chỗ tôi nghĩ là phải có hai bàn tay, thì tôi không thấy hai bàn tay của ông ở đâu. Lúc ấy, ông xốc chồng báo, và nâng những tờ báo cao lên ngang ngực. Và tôi chợt hiểu. Ông không còn hai bàn tay nữa.

Tôi vẫn còn cầm mấy chục bạc lấy từ túi áo của ông. Tôi chợt thấy không thể cầm mấy chục vừa lấy trong túi áo của ông nữa. Tại sao tôi lại lấy mấy chục trong cái túi áo bèn phải của một người đàn ông bán báo không còn hai tay để nhận tiền của người mua và cũng không còn tay nào để lấy mấy chục trả lại cho tôi.

Tôi chưa kịp làm bất cứ gì thì ông đã rời bàn tôi, đi nhanh ra cửa. Tôi đứng lên, chạy theo ông, bắt kịp ông và vỗ vỗ vào vai ông. Ông quay lại, cười, hỏi tôi có phải muốn mua thêm báo nữa không. Tôi lắc đầu, bỏ lại mấy chục đang cầm trong tay vào túi áo của ông.

Ông cười, cảm ơn và đi tiếp. Ông không hỏi tại sao tôi bỏ tiền vào túi áo của ông. Như thế, có thể chuyện đó đã vài ba lần xẩy ra cho ông. Ông đi tiếp về phía quốc hội, rảo bước, dáng điệu tất tả.

Tôi tưởng tượng một chuyện khủng khiếp lắm đã xẩy ra cho ông. Một quả mìn, hay một trái B-40, hay một loạt AK. Tỉnh dậy, nhìn xuống, và ông không thấy hai bàn tay nữa, chỉ có lớp băng trắng quấn ở chỗ hai cổ tay.

Còn chuyện gì có thể bi thảm hơn như thế nữa. Đang lành lặn, chân tay đầy đủ, bàn tay có lúc vuốt những sợi tóc của một người phụ nữ nào đó, những ngón tay cầm cái lược chải cho mình mái tóc, vỗ về người mẹ, xúc thìa cơm cho đứa con... Không còn hai bàn tay thì không bao giờ còn làm được những chuyện ấy nữa.

Thảm kịch còn lớn hơn nữa vì ông vẫn còn rất trẻ. Cứ nghĩ là phải sống nốt cuộc đời mà không có hai bàn tay thì hãi hùng biết bao nhiêu.

Tôi tin ông là một người lính. Ông phải là một thương binh. Ở tuổi của ông, và tuổi của tôi thời ấy thì không thể không ở trong quân ngũ.

Hay tại như thế, ông mặc chiếc field jacket ra ngoài để ôm báo đi bán trong những buổi chiều ở Sài Gòn?

Cũng cùng tuổi như ông, mỗi chiều tôi vào quán, ngồi uống ly cà phê trước khi về nhà để than thở với vài ba người bạn về công việc, về đời sống tù túng trong thành phố.

Còn ông, một người đàn ông cùng tuổi với tôi thì ôm sấp báo đi bán, không còn bàn tay để thối tiền lại cho khách.

Hôm sau, tôi đậu xe chỗ khác để không bị chú bé bán báo phục kích mời mua báo như mọi ngày nữa. Tôi vào La Pagode chờ mua báo của ông mặc dù không có trong tay tờ Tiền Tuyền để đọc Ký Giả Lô Răng Phan Lạc Phúc và Ký Giả Ba Tê Thanh Tâm Tuyền ngay.

Ông đến mời tòi mua báo. Tôi hỏi ông trước kia ở đâu. Ở tuổi đó mà hỏi ở đâu thì câu trả lời bao giờ cũng là sư đoàn mấy, tiểu đoàn gì. Nguyên một thế hệ thanh niên Việt Nam đều như vậy. Ông nói là ở sư đòan 7, bị mìn hai năm trước, một vợ hai con nhỏ. Từ đó, mỗi chiều tôi đều đến tiệm nước chờ mua báo của ông. Chú nhỏ bán báo một hôm gặp tôi trên đường tay cầm tờ báo thì có vẻ trách tôi sao không mua của chú nữa. Tôi phải nói là đã có báo ở sở mỗi ngày rồi.

Tôi mua báo của ông liên tiếp mấy tháng , rồi một hôm, khoảng thời gian nào tôi không thể nhớ đích xác, nhưng tôi nghĩ khoảng cuối năm 1973, tự nhiên ông biến mất. Một ngày, hai ngày, rồi một tháng sau ông vẫn không trở lại. Hay lại có chuyện gì không hay đã xẩy ra cho ông.

Ba mươi mấy năm vèo qua. Năm nay, ông cũng phải ngoài sáu mươi. Tôi không biết ông còn sống hay đã chết. Không có hai tay làm sao ông sống được trong hoàn cảnh nghiệt ngã của đất nước, nơi mà những người đầy đủ chân tay còn khốn khổ.

Tệ nhất là tôi cũng không biết cả tên của ông. Mà những người như ông thì không phải là ít để mà kiếm ra.

Tên ông thì tôi không biết. Nhưng nhớ ông thì vẫn nhớ.

Những chiều mùa mưa Sài Gòn, hình ảnh người đàn ông còm cõi, sấp báo trên tay, độc lập, kiêu hãnh, lương thiện, người thương binh ấy đụng nhẹ vào đời tôi và không bao giờ ra khỏi trí nhớ của tôi nữa.

Cầu mong ông bình an đâu đó ở quê hương tôi có chung với ông.

Ngày 26 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Mục tiêu của các hoạt động cứu trợ bao giờ cũng bi thảm. Gần như chẳng có một chuyến cứu trợ nào có hào quang rực rỡ.

Cho dù đó là những hoạt động cứu giúp các nạn nhân bão lụt Katrina, núi lửa ở Indonesia, sóng thần ở Đông Nam Á, động đất ở Pakistan, hay chiến tranh ở Phi châu. Nhưng có lẽ bi thảm nhất, phải là những hình ảnh của những chuyến đi cứu trợ giúp những bệnh nhân bệnh Hansen ở Việt Nam.

Bệnh Hansen là tên gọi khoa học nghe đỡ dễ sợ hơn là một cái tên khác của nó, bệnh cùi, cũng còn gọi là bệnh hủi, một chứng bệnh bị loài người ghê tởm đã ở với nhân loại từ mấy ngàn năm trước mà Thánh kinh cũng ghi lại. Tuy loài người còn mắc những thứ bệnh nguy hiểm hơn, nhưng không có một thứ bệnh nào bị kinh khiếp, ghê tởm và bị xa lánh như bệnh phong cùi.

Người bị phong cùi bị đưa tới những trại xa xôi và gần như hoàn toàn bị quên lãng bởi xã hội của ngưòi thường. Mãi đến ngày nay, thế giới vẫn còn những trại phong cùi như thế. Hầu hết là ở các xứ nhiệt đới, Á châu và Phi châu.

Ngôn ngữ Việt Nam không thiếu những cách nói đầy khinh bỉ, ghê tởm dành cho những người mắc căn bệnh kinh khiếp này.

Không dây với hủi. Cùi hủi. Đồ hủi. Hủi cùn hủi cụt.

Xấu xa, tệ lậu nhất là hủi, là cùi.

Mô tả một người xấu xa như thế chỉ cần gọi đưong sự là hủi là đầy đủ, không cần phải nói thêm nữa.

Thề thốt nặng lời cũng lại đem căn bệnh này ra để hăm, dể dọa, để thay cho những chi tiết bất hạnh, bi thảm nhất nếu một chuyện gì không làm được, không thực hiện được.

Và chúng ta có lúc đã quên hẳn những con người bất hạnh này.

Nếu không làm thơ và mơ hồ nhắc đến căn bệnh của mình , thì người đàn ông bị bệnh này vẫn chỉ là Nguyễn Trọng Trí, qua đời ở một trại cùi ở Quy Hòa, không bao giờ là Hàn Mặc Tử.

Những người mắc bệnh hủi không bao giờ có trong trí của chúng ta.

Đầu óc với khả năng đãi lọc, tuyển chọn những điều vui vẻ, hạnh phúc, tốt đẹp của chúng ta không có chỗ cho những người mắc bệnh Hansen. Quách Thoại, Thạch Lam qua đời vì bệnh lao, căn bệnh giết người nhưng vẫn được cho một chút thi vị, lãng mạn như một hai người phụ nữ , đối tượng của một vài nhà thơ, nhà văn trong văn chưong Pháp và Anh.

Nhưng người cùi thì không bao giờ.

Một cuộn video do tổ chức cứu trợ những mảnh đời bất hạnh này bỗng đã nhắc cho tôi là ở Việt Nam vẫn còn những người cũng là Việt Nam khốn khổ ở những cái tên ít khi nghe thấy như Quỳnh Lập, Văn Môn, Sóc Sơn, Phú Bình, Sơn La, Quy Hòa...

Họ chẳng bao giờ áo mầu tung gió chơi vơi, chẳng bao giờ là người em chờ dưới bóng dừa, chẳng bao giờ có trong buồn tàn thu, trong cô hái mơ, trong mộng dưới hoa ...

Nhưng họ vẫn có một đời sống. Những bàn tay không còn ngón đó có bao giờ nắm lấy tay một người khác. Cặp má ấy có bao giờ đón những cái hôn, mái tóc đó có bao giờ đã có những ngón tay luồn qua?

Tôi nghĩ là phải có.

Nhưng những thứ ấy chắc đã quá xa, đã quá lâu không còn trở lại trong trí của những người đàn ông, đàn bà tôi thấy trong cuốn video, cuốn video xem rồi không muốn nhớ đến nữa, nhớ đến để làm hỏng một bữa cơm, làm buồn hết một buổi sáng, làm hỏng cả một ngày hay sao?

Những cái đau đớn của thân xác bị bệnh tàn phá không còn cho họ nhớ lại những điều hạnh phúc đó. Họ hẳn là phải có những ước mơ cho đòi sống, những ước mơ như tất cả chúng ta khi căn bệnh chưa phát.

Nhìn họ trong những chỗ họ đang sống, khó có thể nghĩ đã có một thời họ không khác gì chúng ta.

Tôi đã biết mùi hơi người trong một chuyến đi thăm trại tù Nha Trang, trong những lần đứng ngoài cửa những phòng giam ở Côn Đảo. Nhưng chắc chắn cái mùi đó không thể bằng cái mùi mà một y sĩ trong phái đoàn về thăm một trại cùi mô tả. Có thể đó là mùi hôi của những cơ thể lâu ngày không tắm, quần áo không thay, những hoạt động vệ sinh hàng ngày, nhiều ngày diễn ra ngay tại chỗ nằm.

Nhưng những sinh vật ấy, khó có thể gọi họ là người mặc dù gọi như thế , gọi họ là những sinh vật, là một xúc phạm lớn không thể tha thứ được, vẫn tiếp tục sống. Họ cũng là vợ là chồng của nhau. Họ cũng có những thôi thúc của cơ thể. Họ cũng yêu nhau, sinh con đẻ cái. Trong cuộn video, tôi nhìn thấy những bàn tay bé bỏng của những đứa bé ôm lấy những bàn tay không còn ngón của có thể là cha mẹ, ông bà của chúng, và bỗng nhận ra họ cũng là người. Trong đôi mắt tuyệt vọng, khổ đau đó, những giọt nưóc mắt lã chã rơi của một người mẹ trẻ với đứa con mang những hậu quả của những thứ thuốc bà uống bỗng làm người xem những đoạn video ấy thấy bao nhiêu chuyện khác đều vô nghĩa lý hết.

Những cái áo đẹp, buổi dạ vũ đêm nay em là người đẹp nhất để đi nhẩy đầm, những tình khúc thất tình, những đoạn thơ chuốt lọc hay nhất bỗng vô nghĩa lý.

Tại sao lại có những người khổ đến như thế trên cõi đời này?

Thượng đế có bất công không?

Tại sao có thể nói là mọi người sinh ra đời đều bình đẳng và mục tiêu cuả đời sống là mưu cầu hạnh phúc, mà vẫn có có những người cùi như vậy?

Ngày 27 tháng 1 năm 2012

Bạn ta

Ông Bá Dương, tác giả cuốn Người Trung Quốc Xấu Xí, cuốn sách ông viết về những thói xấu của đồng bào của ông. Cuốn sách đưọc dịch sang tiếng Việt mà nhiều người đọc xong đã nghi ngờ đó không phải là của ông Bá Dương, cuốn sách cũng không viết về người Trung quốc và những cái thói xấu của họ, mà là một cuốn sách của một nguời Việt Nam viết về những cái xấu của người Việt.

Thực ra, cuốn sách viết về những điều xấu xa của người dân Trung quốc là có thật, nguyên bản của nó Xú Lậu Đích Trung Quốc Nhân.

Ở một chương, ông Bá Dương nói rằng không ăn nói ồn ào, ở bẩn và sống hỗn loạn thì không thể là người Trung quốc.

Người Trung quốc thì có ồn ào thật. Nhất là người Quảng Đông.

Có hai nguyên do người Trung quốc hay to tiếng. Thứ nhất là vì ngôn ngữ của họ. Cấu trúc văn phạm đòi họ phải nói lớn.

Nhưng ngoài ra, còn có một lý do khác nữa. Lý do nay, theo ông Bá Dương, là vì trong lòng của họ không được yên ổn. Họ cứ tưởng càng to tiếng là lý lẽ càng mạnh. Họ nghĩ là chỉ cần cao giọng lên thì lý lẽ sẽ về phía của họ.

Thế thì ông Bá Dưong có sai lầm nặng.

Chúng tôi không biết Hoa ngữ nên không thể bàn về cú pháp, văn nói của người Trung quốc. Nhưng nói to thì chẳng riêng gì người Trung Hoa mới ăn to, nói lớn.

Người Việt cũng nói to. Nói to cả trong những lúc không cần thiết. Không cần phải giành phần thắng về mình, người ta vẫn nói to.

Mấy tháng trước tôi có đến dự một buổi ra mắt sách. Tác giả là một nhà văn hàng đầu của văn học Việt Nam. Ông được rất nhiều người trong cộng đồng quí mến. Số người đến tham dự buổi ra mắt sách của ông rất đông. Thành phần toàn là những người đọc sách của nhà văn này. Nói chi tiết này ra để thấy là cử tọa là những thành phần chọn lọc.

Các diễn giả lần lượt được mời lên phát biểu trên bục .

Nhưng ở cuối phòng, không phải là ở ngoài phòng, một số "diễn giả" khác cũng lên tiếng.

Không biết họ nói những gì, nhưng họ nói rất lớn. Họ nói lớn đến nỗi không chỉ làm cho thính giả bị chia trí, mà còn át hẳn những lời nói của diễn giả.

Trong số những tiếng nói ở phía dưới, người ta thấy có cả một ngưòi cũng ở trong nghề báo. Ông ta không đứng ở cuối phòng, mà ngay ở khoảng giữa để nói chuyện với bạn. Cả hai đều vặn to cái volume của họ lên để nghe nhau cho dễ, và cử tọa cũng được cho nghe đầy tai những đoạn nói chuyện của hai ông.

Mà không chỉ có hai ông. Còn có một số khác cũng góp tiếng. Ở trong các hàng ghế, ở cuối phòng, ở ngoài phòng.

Một vài người khó chịu quay xuống ngó những người này.

Nhưng không có kết quả gì. Họ vẫn ông ổng, ào ào nói, làm như không còn ngày mai để nói nữa.

Người dẫn dắt chương trình bước xuống dưới, hình như có yêu cầu những người đang phát thanh trên những làn sóng ngắn vặn bớt cái volume của họ lại. Êm được một chút. Rồi những tiếng động, những tiếng nói, những tiếng cười của cả đàn ông lẫn đàn bà lại tiếp tục vọng lên. Một trong những diễn giả đã phải khó chịu hỏi là có cho ông bắt đầu không, nếu cho thì ngưng ồn ào lại. Tiếng ồn bớt đi một chút, rồi lại ào ào nổi lên.

Những tiếng nói đều từ đám người ngồi ở phía dưới.

Họ đến vì tác giả cuốn sách. Họ là những ngưòi có thể cũng yêu thích sách của ông, cũng có đọc ông. Như thế, chắc chắn họ phải là những người có ý thức, có văn hoá, có một trình độ khá.

Nhưng không hiểu tại sao họ to tiếng.

Chắc chắn họ không có gì để tranh cãi về cuốn sách và về nhà văn ngồi ở hàng ghế đầu. Có lẽ cũng không bất đồng với những phát biểu của các diễn giả, trong đó có cả những người rất có thẩm quyền để nói về cuốn sách.

Tiếng ồn ào vẫn rề rề, èo èo, èng èng vang lên . Nhắm mắt không nhìn lên các diễn giả, người ta không thể phân biệt đâu là một sinh hoạt sách vở, đâu là một cái trại vịt.

Vẫn chưa hết. Vài ba cái điện thoại reo. Chủ của chúng để nguyên cho reo. Chúng tôi đang nghe các diễn giả. Điện thoại phải đợi. Cho reo thêm vài tiếng nữa máy sẽ chuyển qua phần nhắn lại.

Cử tọa quay ngang, quay dọc tìm cách xác định vị trí của tiếng chuông điện thoại.

Nhưng chuông điện thoại thì reo một hồi sẽ dứt. Còn tiếng ào ào, èng èng ở cuối phòng thì vẫn vọng lên, can thiệp thô bạo và trắng trợn vào phần phát biểu của các diễn giả.

Một vài người lịch sự với bạn bè thì trả lời điện thoại ngay. Lại những đoạn đối thoại vang lên trong một vài dẫy ghế.

Đây không phải là lần đầu tiên có những chuyện như thế xẩy ra tại một buổi ra mắt sách.

Sự tôn trọng dành cho tác giả, cho các diễn giả và cho cử toạ hoàn toàn không có ở nơi những người đàn ông đàn bà ồn ào đó.

Tại sao ông Bá Dương lại chỉ nói là người Trung quốc của ông mới ồn ào và nói lớn?

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 129)

WOULD ALWAYS / USED TO

Bản chuyển tả do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học số 129 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 4 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Trúc Giang và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

TRÚC GIANG

Thưa chú, tuần này có thư của thính giả yêu cầu chú giải thích cách dùng của WOULD ALWAYS và cho biết động từ này có khác USED TO không.

BBT

Trước hết, hãy nói về động từ USED TO+VERB đã. Động từ này chỉ có một TENSE, đó là nó luôn luôn ở thì SIMPLE PAST. Chúng ta dùng USED TO để nói về một thói quen, một việc làm xẩy ra nhiều lần, hay thường xẩy ra trong quá khứ, nhưng bây giờ thì không còn nữa. Việc đó đã chấm dứt hẳn rồi, đã ngưng hẳn trong quá khứ. Thí dụ MY MOTHER USED TO WEAR VIETNAMESE TRADITIONAL DRESSES IN SAIGON. Đó là thói quen nay không còn nữa. I USED TO COME TO "LA PAGODE" FOR COFFEE IN THE MORNING. Chuyện tôi ra ngồi ở quán La Pagode là việc thường diễn ra mỗi sáng nhưng nay tôi không còn làm chuyện ấy nữa.

Động từ USED TO cũng được dùng để nói về một sự thực, một chuyện xẩy ra trong quá khứ nhưng nay không còn xẩy ra nữa. Thí dụ HE USED TO EAT A LOT OF RED MEAT BUT NOW HE IS A VEGETARIAN. Anh ấy trước đây rất hay ăn thịt đỏ, nhưng nay anh ấy chỉ ăn rau trái thôi, anh ấy đã bỏ hẳn, không còn ăn thịt nữa.

Như vậy, USED TO có khác những động từ ở thì SIMPLE PAST không, thưa anh?

BBT

Có. Hai cô nghe thử hai câu này: HE USED TO COME TO THE LIBRARY EVERYDAY và HE CAME TO THE LIBRARY EVERYDAY.

Cả hai câu đều cho biết ông ấy đến thư viện mỗi ngày. Nhưng USED TO cho thấy việc đến thư viện của ông ấy là một thói quen, ngày nào ông ấy cũng đến thư viện, cho dù là trời mưa hay trời nắng. USED TO mạnh hơn SIMPLE PAST vì khi nói HE CAME TO THE LIBRARY EVERYDAY thì ông ấy có đến thư viện mỗi ngày đấy, nhưng nếu mưa thì ông ấy ở nhà, hay khi bận chuyện gì thì ông ấy cũng không đến.

TRÚC GIANG

Cháu thấy như vậy, USED TO cũng giống hệt như WOULD ALWAYS phải không thưa chú?

BBT

Không hẳn vậy. WOULD ALWAYS giống USED TO ở chỗ cả hai đều được dùng để nói về những hành động xẩy ra nhiều lần trong quá khứ, những việc làm có thể coi là những thói quen nhưng nay không còn diễn ra nữa. Thí dụ HE USED TO SIT HERE WITH A CUP OF COFFEE IN THE MORNING và HE WOULD ALWAYS SIT HERE WITH A CUP OF COFFEE IN THE MORNING . Cả hai câu đều nói về cái thói quen của ông ấy, đó là ngồi đây với một ly cà phê buổi sáng. Nhưng khác với USED TO là khi dùng WOULD ALWAYS,người ta muốn ngầm nói rằng người làm công việc đó có nhiều cố ý ở trong , việc làm đó có thể làm vui cho vài ba người nhưng cũng có thể làm cho người ta khó chịu. Thí dụ THE DOG WOULD ALWAYS WAIT FOR HIS MASTER AT THE BUS STATION EVERY EVENING . Việc con chó ngồi chờ chủ nó là việc mỗi chiều nó mỗi làm, và việc nó chờ chủ nó làm cho những người đi xe bus thấy rất vui vào lúc cuối ngày. Nhưng câu HE WOULD ALWAYS SLAM THE DOOR LOUDLY WHEN HE CAME HOME thì việc anh ấy hôm nào cũng dập mạnh cửa khi vào nhà rõ ràng là việc đó làm cho hàng xóm không vui. Cũng là thói quen đấy, nhưng cái thói quen này làm cho người khác rất bực mình. Cô QA cho nghe hai thí dụ tương tự như ở trên coi.

THE DOG WOULD ALWAYS BARK ALL NIGHT, đó là một thói quen gây khó chịu cho hàng xóm. THE BOY WOULD ALWAYS WHISTLE EVERY TIME HE PASSED BY thì việc hút gió của cậu bé có thể làm cho người nghe thấy vui vui.

BBT

Cám ơn QA. Còn Trúc Giang?

TRÚC GIANG

MY ELDEST GIRL WOULD ALWAYS CARRY AN OLD RAG DOLL WITH HER EVERYWHERE. Đây là một việc làm của nó mà cháu rất ghét.

MY HUSBAND WOULD ALWAYS COOK BREAKFAST FOR THE FAMILY ON SATURDAYS AND SUNDAYS. Việc này thì cháu không phản đối bao giờ.

Thưa anh, ngược lại với WOULD ALWAYS là gì, nghĩa là để nói một việc người ấy KHÔNG BAO GIỜ làm trong quá khứ, nhưng bây giờ thì lại làm.

BBT

Trong trường hợp này, chúng ta dùng WOULD NEVER+VERB. Chúng ta dùng WOULD NEVER+VERB để nói về nhũng việc người ta không làm, nhất định không làm, quyết không bao giờ làm trong quá khứ nhưng nay thì lại sẵn sàng làm. Thí dụ FOR MANY YEARS, HE WOULD NEVER OWN ANYTHING MADE IN JAPAN. Ông ấy ghét Nhật từ sau trận Trân Châu Cảng nên trong nhiều năm không bao giờ ông ấy dùng hàng Nhật, nhưng bây giờ thì ông lái một chiếc Honda, đeo trên cổ cái máy ảnh Nikon. QA cho nghe hai thí dụ với WOULD NEVER coi.

WHEN I WAS FIRST CAME TO CALIFORNIA, I THOUGHT I WOULD NEVER DRIVE ON A FREEWAY.

MY PARENTS WOULD NEVER THINK OF SPEAKING TO THEIR GRAND CHILDREN IN ENGLISH.

BBT

Còn Trúc Giang?

TRÚC GIANG

WE WOULD NEVER IMAGINE OUR KIDS WOULD GO TO BED WITH AN IPAD.

I WOULD NEVER THINK OF FEEDING MY DAUGHTERS JUNK FOODS .

BBT

Ngoài việc dùng WOULD ALWAYS, người Anh, người Mỹ cũng hay dùng WOULD OFTEN, WOULD CONSTANTLY, WOULD SELDOM, WOULD OCCASIONALLY … và theo sau là động từ chính để nói về những thói quen trong quá khứ.

QA muốn hỏi anh về sự khác biệt giữa SORRY và EXCUSE ME. QA hiểu cả hai đều được dùng để xin lỗi cả, nhưng hình như chúng có hơi khác nhau thì phải.

BBT

Đúng vậy. Thí dụ tôi vô ý đạp lên chân người bên cạnh thì tôi phải xin lỗi về việc làm đó ngay. Tôi sẽ nói I AM SORRY hay SORRY chứ không nói EXCUSE ME. Tôi nói SORRY để xin lỗi (đã đạp lên chân ông ta hay làm ông ta bị đau, hay khiến ông ấy bực mình vì việc làm của tôi). Nhưng nếu ông ấy đứng choán đường đi, tôi cần đi qua hay để mở cái cửa, lấy cuốn sách trên kệ mà ông đứng chặn phía trước, hay để ngồi vào ghế của tôi và muốn ông đứng nhích ra bên cạnh hay mở lối cho tôi đi thì tôi nói EXCUSE ME.

TRÚC GIANG

Cháu cũng nghe người ta nói PARDON ME hay I BEG YOUR PARDON cũng là để xin lỗi phải không thưa chú?

BBT

Đúng vậy, nhưng tùy theo cách lên xuống giọng, INTONATION, thì PARDON hay PARDON ME và I BEG YOUR PARDON có khác nhau.

Nếu xuống giọng ở cuối câu thì I BEG YOUR PARDON nghĩa là xin lỗi ông/ bà. Câu nay cùng nghĩa với SORRY và EXCUSE ME như tôi đã nói ở trên. Nhưng nếu lên giọng ở cuối thì I BEG YOUR PARDON phải thêm dấu hỏi (QUESTION MARK) vào cuối để thành I BEG YOUR PARDON? Lúc ấy, I BEG YOUR PARDON có nghĩa là EXCUSE ME, WHAT DID YOU SAY? PLEASE SAY IT AGAIN.

PARDON hay PARDON ME cũng thế. Khi lên giọng thì người nghe hiểu đó là lời xin yêu cầu nhắc lại điều vừa nói. Trong hai trường hợp này, ở cuối phải có dấu hỏi (?).

QA còn nghe mấy đứa con, trước khi nói SORRY, còn nói cái gì nghe như "ÚP-XÌ" là gì vậy thưa anh?

BBT

Tôi chắc đó là tán thán từ (INTERJECTION) OOPS, viết với hai chữ "O". OOPS được dùng để bầy tỏ ngạc nhiên hay khó chịu, bực bội, nó cũng được dùng để xin lỗi về một hành động hay một câu nói nào đó. Thí dụ OOPS, I KNOCKED OFF THE GLASS hay OOPS, I DIDN’T MEAN TO DO THAT. Cũng có khi viết là WHOOPS hay WOOPS.

QUỲNH ANH

Thưa quí vị, chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới cùng với các chương trình khác của Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc , Trúc Giang và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới.

January 20, 2012

2012-01-18T22:59:00.001-05:00

Ngày 16 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Vài ba tuần trước, một nhật báo ở đây có viết một bài khá dài về một số sinh vật và thực vật đang có nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có một vài giống cây, một giống cóc, một giống chim và một loài chuột . Tất cả đều có thời sống đông đảo ở khắp California. Chính phủ tiểu bang muốn giúp những sinh vật này thoát cảnh những con chim hồng, chim lạc của Việt Nam, mà con cháu của những con chim này ngày nay chỉ được nghe nói lơ mơ về tổ tiên của mình, lắm lúc nhớ cội nguồn, muốn xem lại hình ảnh hai giống chim này, là lại phải vật cái trống đồng ra coi những hình khắc trên mặt trống.

Nhà cầm quyền tiểu bang không cho xây vài con đuờng, hạn chế khai thác tài nguyên ở một số vùng để cho những giống cây, những giống côn trùng, cá, thú rừng có cơ hội cuối cùng sống tiếp, may ra vài ba năm, một chục năm sau, chúng mọc được thêm, sinh đẻ nhiều ra, thì người ta lại được phép săn bắn, đẵn đẽo như loài bò rừng hiện nay hay loài gấu ở miền đông.

Nhưng không thấy bài báo đả động gì đến một thành phần tôi nghĩ cũng đang càng ngày càng hiếm thấy, đã lâu không còn gặp, sợ là đang trên đường tuyệt chủng hay bị đe doạ tuyệt chủng đến nơi.

Có một thời, những thứ này đông đảo lắm. Thực ra phải nói rõ hơn, là những người như thế nhiều lắm. Nhưng càng ngày càng ít gặp. Lúc đầu thì thưa thớt. Bây giờ thì kiếm mỏi mắt cũng không ra.

Hay là lại biến thành trường hợp của "Những người muôn năm cũ / Hồn ở đâu bây giờ" mất rồi?

Đó là những người đàn ông và những người đàn bà phi thường, không hèn, không sống những cuộc đời nhàm chán, vô vị, tẻ nhạt như (thí dụ) tôi chẳng hạn. Tôi không dám lôi những ngưòi khác vào hàng ngũ của mình vì chưa xin đưọc phép, chưa có sự đồng ý.

Những ngưòi này thơ văn, nhạc nhắc đến rất nhiều. Họ rất khác những con người tôi vẫn gặp hàng ngày, và khác tôi rất nhiều.

Những người ai trong chúng ta nhìn quanh cũng thấy với cuộc sống không có bất cứ gì đáng để nói, đáng để ghi lại thành nhạc, thành thơ.

Sáng tờ mờ đã bị cái đồng hồ báo thức khủng bố nhất định không cho tiếp tục mưu cầu hạnh phúc với cái giường như hiến pháp của Hoa kỳ đã bảo đảm và ghi rõ. Ra khỏi giường, mắt nhắm, mắt mở ra cửa nhặt tờ báo đem vào, pha ly cà phê, vặn cái TV lên xem hôm nay Dũng diếc, Triết chiếc, Sang siếc… đã chết chưa, các ngài trong bộ chính trị dấu ở nhà bao nhiêu tiền, để mấy em vợ bé, đào nhí ở đâu và bao giờ đi theo các ông Kác Mác, Lê Nin như có một người đàn ông từng viết di chúc để lại hồi năm 1969. Rồi sửa soạn đi làm để đối mặt với một chị chủ hắc ám vừa dữ vừa xấu, trưa chạy ra đầu đường gặp ông đầu bếp McDonalds nửa tiếng rồi trở lại sở, đau khổ đến lúc về thì lại ngồi trong dòng xe kẹt cứng trên xa lộ 405, về nhà, ghé những chỗ chuyên môn cơm đường cháo chợ trước khi về nhà làm tiếp một số việc rồi đi ngủ để sừa soạn sống tiếp một ngày mai nhàm chán hơn.

Vậy mà có những người mà thơ văn, âm nhạc ghi lại suốt bẩy ngày không làm bất cứ một chuyện gì khác là "tôi chờ người đến với yêu đương".

Bẩy ngày cứ rã rượi ra chờ cho đến thứ bẩy để làm một số chuyện nhiều người với cái thời biểu làm việc kể sơ sài ở trên không bao giờ làm được.

Bài hát có mấy câu mà một giọng nữ nghe mấy chục lần , càng nghe càng thấy những lời nhạc ghê rợn:

…Chiều thứ BẬƯY mưa RƯƠI
Ai BÃƯO anh lại TƯỚI
Ai BÃƯO anh xin LƯỢI
Ai BÃƯO anh nhiều LƯỜI
Cho mắt em lệ RƯƠI…

Mãi sau một người bạn mới dậy cho là khi nghe giọng hát này, thì phải bỏ chữ "Ư" đi thì sẽ rõ nghĩa ngay:

À, thì ra đó là :

Chiều thứ bẩy mưa rơi
Ai bảo anh lại tới
Ai bảo anh xin lỗi
Ai bảo anh nhiều lời
Cho mắt em lệ rơi...

Đến là khổ cho thân tôi. Người phụ nữ trong bài hát thì cả bẩy ngày, không nhấc một ngón tay để làm bất cứ gì cả, chỉ đắm trong bể ái ân của chàng. Thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bẩy, chủ nhật. Bẩy ngày nàng không làm gì hết, chỉ chờ chàng TƯỚI . Nàng để ý biết chàng thích mầu nào thì mặc cho chàng cái áo mầu ấy. Chàng cũng vậy, không thấy nói đi làm, đi học hay đi lính đánh Việt Cộng gì hết, cứ ngày nào cũng chờ chờ đến giờ là xẹt tới nhà nàng, bất kể sáng trưa chiều tối, không phải đợi đến chiều mới "Một chiều ái ân, say hồn ta bao lần" như trong một bản nhạc của Dương Thiệu Tước.

Trời ơi, tại sao lại có những người được cho sống những cuộc đời huy hoàng, oai hùng, lãng mạn và đẹp như thế.

Những người đàn ông thì "Năm năm lại muốn làm khăn gói" để đi giang hồ. Đi giang hồ đến gần Tết thì kiếm cái gác trọ nào vào ở tạm vài hôm để " Rũ áo phong sương trên gác trọ / Lặng nhìn thiên hạ đón xuân sang". Vài hôm sau , lại lêu bêu ra bến sông cho em bé điên cuồng vì hình ảnh "Người ấy bên sông đứng ngóng đò".

Tại sao ngày xưa người ta sống oai như vậy ?

Nhớ bài The Way We Were của Barbra Streisand có mấy câu: Có thể nào đời sống thời ấy bình dị như thế/ Hay thời gian đã viết lại mọi thứ?

Tại sao những người oai hùng đó không bao giờ phải khổ vì mấy cái bill như chúng ta ngày nay. Cứ áo phong sương, chiều thứ bẩy lại thăm, em bé mặc áo xanh, mầu chàng thích...

Chao ôi là sướng, mà sao chúng ta khổ như thế này hở Trời?

Nhưng cho khoác áo phong sương trên gác trọ với cô bạn cứ rã rượi lãng mạn cuối muà thì chúng ta có chịu sống như thế không? Có phải vì vậy mà các chàng và các nàng tuyệt chủng rồi không?

Ngày 17 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Chúng xuất hiện khoảng cuối những năm 1970, và hiện nay đang được thay thế bằng phone mail, để ghi lại những lời nhắn nếu chủ nhân của điện thoại không thể trả lời ngay được.

Phải nói những cái answering machine đó, và nay, những cái phone mail là những thứ không thể không có trong đời sống của chúng ta.

Không cần phải là ông Obama để sợ lỡ ông Sarkozy gọi, lại đúng lúc đang bận chuyện khác không bốc được máy nói chuyện shopping với ông … mà cả những người bình thường như chúng ta cũng rất cần những cái máy nhắn đó.

Không có mặt ở nhà, đang ở trong văn phòng của Winston Churchill, gọi tắt là WC, không tiện trả lời vì đang tâm tình hiến dâng, đang rửa xe, đang chờ điện thoại của Diane Sawyer rủ đi xập xình ... không trả lời được thì cũng không lo.

Sau mấy hồi chuông, điện thoại sẽ chuyển sang máy ghi lời nhắn. Chủ nhân về nhà, hay xong việc, mở ra nghe vẫn không sợ bị mất bữa tối của người bạn rủ đi ăn. Nếu đồng ý thì gọi lại để giải quyết bữa chiều với chàng.

Cái máy nhắn cũng có thể được dùng để xem ai gọi, có đáng để dời gót, đưa bàn tay ngọc bên bếp hồng lên để bốc máy trả lời hay không, khỏi phí lời vàng ngọc trả lời những cú điện thoại với câu hỏi làm điên đầu nhiều người là "Có gì lạ không?" vân vân.

Nhưng nhiều người cũng rất ghét những cái máy trả lời đó. Nó vô tình, giọng nó lạnh tanh hệt như ông Tú đã than rằng "Sao đang vui vẻ ra buồn bã / vừa mới quen nhau đã lạ lùng..." Nên không thèm trả lời, quăng máy xuống, trở lại với "Đời tôi cô đơn" kêu ai cũng không ... ra.

Những người có Caller ID thấy số điện thoại quen, gọi lại thì gọi. Nhất điïnh không thèm nhắn gửi hay "trả lời lòng anh mấy câu" gì hết .

Một lý do khác khiến nhiều người ghét cái máy nhắn là mấy câu chào hỏi của đường dây bên kia.

Có lúc tôi dùng một cuộn cassette có tiếng của một kịch sĩ hài hước của Mỹ, Steve Martin giả giọng của ông Nixon, của John Wayne, của ông Carter để trả lời hộ điện thoại. Cuộn cassette bị đứt sau vài năm, nay không kiếm đâu ra được cuộn khác để thay thế.

Còn câu chào hỏi có sẵn thì lại có thể gây ngộ nhận hết sức tai hại.

Thí dụ vừa gọi đến, máy bên kia trả lời rằng ông hay bà, hay cô X is not available nên không thể trả lời điện thoại được.

Rắc rối là đoạn nói rằng phía bên kia not available. Mà not available thì theo tiếng Ăng lê rất hạn chế của tôi, nghĩa là không … còn không nữa.

Còn không như trong đoạn ca dao:

Sao anh không hỏi những ngày em còn không
Bây giờ em đã có chồng
Như chim vẫo lồng, như cá cắn câu...

Not available là không còn không. Là kẹt rồi, là hoa có chủ, là xe có người lái, là nhà đã sang bán và sang tên cho người khác, là cuốn sách trong thư viện đã có người mượn trước mất rồi.

Ô hay, vừa mới hôm qua, vừa mới sáng ngày, còn dặn là không bận (?) gì thì gọi nhé.

Bây giờ , tuy vẫn bận (?) nhiều, trời lạnh phải bận nhiều thứ, nhiều lớp quần áo, nghĩa là đang bận nhiều lắm, cố gắng gọi là thì máy cho biết là not available, tình cảnh oan trái có khác gì "Trâm gẫy, bình rơi" không nào?

Có khác gì "Khi về hỏi liễu Chương Đài / Cành xuân đã bẻ cho người ..." lôi đi.

Nghe not available liền không nhắn lại gì hết.

Thực ra, cái lời nhắn thu sẵn đó, câu "You have reached the number of XYZ. The person is not available" nghe cũng còn có thể chịu được.

Bắt bẻ, phiền hà thì phía bên kia đổi câu chào, thu lại một câu khác không làm thất vọng người gọi đến, lại cho thêm một chút hy vọng.

Nhưng có một lời nhắn làm cho người gọi đến phải chịu thua luôn.

Tưởng tượng gọi đến, chuông reo vài tiếng, rồi một giọng trẻ con như rít vào tai "Leave a message!" nghe đầy mệnh lệnh thì phải làm sao?

Đồng ý là lên ba nói muốn cười, nhưng chuyện muốn cười ấy có thể là muốn cười với cha, với mẹ, với ông bà nội ngoại của đứa bé. Nhưng khách của ông bà nội ngoại của nó tại sao lại để cho nó ăn nói hỗn hào như thế? Có khi nào đang ngồi đông đủ ở phòng khách, nó chạy ra hét vào mặt khách "Uống trà đi! Ăn bánh đi!" và khách riu ríu làm theo lời của đứa bé mới học nói đó không? Đó có phải là cách ăn nói với người lớn không?

Tôi đã bị ít nhất là hai câu chào trong điện thoại như thế.

Bèn không nhắn gì cả.

Không thể làm theo cái lệnh trong máy được.

Ghét mấy cái máy nhắn như thế vô cùng.

Ngày 18 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Nhớ ít ngày trước khi có những cuộc di tản đưa một số người Việt ra khỏi nước, có nhiều người nói là đi sang Mỹ chỉ làm bồi bếp, rửa chén cho Mỹ. Rồi sau những chuyến di tản đó, lại cũng có người trong chính phủ Hà Nội gọi những người Việt di tản năm 1975 là bọn đĩ điếm.

Chuyện đi tới một quốc gia rất nhiều xa lạ và một xã hội mới thì những việc làm không xứng ý lắm vẫn phải nhận là chuyện thường. Những kinh nghiệm làm việc có từ trước thì thường không thể đem ra dùng ở cái quê hương mới của những người Việt bỏ nước ra đi.

Thế nên chuyện làm bồi bếp thì cũng có chứ không phải là không.

Thí dụ muốn xin vào làm trong tiệm ăn McDonalds chẳng hạn. Ai cũng phải đi từ dưới lên trên. Phải biết cọ rửa cái nhà cầu, cái bếp, cái lò chiên trước khi leo lên được những công việc khác. Nhờ thế mà những người làm việc cho công ty McDonalds đều biết rõ tất cả mọi công việc trong tiệm.

Nhưng rồi khi kinh nghiệm đã có, tiếng Anh nói khá hơn, thì không ai chịu đứng nguyên một chỗ.

Nước Mỹ được cái là không cầm chân bất cứ ai. Chỉ có chính mình cầm chân mình thì có. Câu mà người Mỹ hay nói để khuyến khích mọi người đi lên, nuôi dưỡng và thực hiện những giấc mơ của mình là The sky is the limit, nghĩa là trời cao là hạn chế của chúng ta, tức là không có gì là hạn chế cả.

Thỉnh thoảng đi ăn cưới ở đây, tôi nhìn thấy một cảnh mà ba mươi năm trước thì không thể nào tưỏng tượng ra được.

Tại những đám cưới sang trọng, đắt tiền, tổ chức ở những khách sạn hạng sang ở California cũng như ở miền đông Hoa kỳ như Washington, Virginia thì bao giờ cũng có cảnh nguời ngồi dự tiệc là người Việt, bạn hữu, gia đình cô dâu, chú rể. Và những người phục vụ thì gần như bao giờ cũng là mắt xanh, tóc vàng, có khi là những người Mỹ gốc Phi châu, hay những người nói tiếng Tây Ban Nha.

Nhìn cảnh ấy, rồi nghĩ lại thì lại thấy các vai trò được đổi ngược hoàn toàn. Khi mới sang Mỹ, lôi được chiếc va ly, gói hành lý vào trong căn apartment nhà thờ thuê giúp, là phải vội vàng đi kiếm việc. Mà việc bưng các đĩa thức ăn ra phòng tiệc là những việc người di tản mới sang không với được tới. Phải có tiếng Anh, phải biết cách đi đứng, bưng những cái khay, mở những chai rượu. Mới đến thì chỉ được làm trong bếp là nhiều.

Nhưng nhìn những chiếc áo đắt tiền, kim cương lóng lánh tại bàn tiệc thì làm sao tưỏng tưọng những người ấy, trong chuyến đi tới nước Mỹ, chỉ có cái va ly rất khiêm tốn hay một cái túi ni lông là nhiều.

Những tin tức làm xao động nước Mỹ mấy năm qua là những tin về những người di dân bất hợp pháp, những người nhập cảnh lậu vào nưóc Mỹ.

Không có giấy tờ làm việc hợp lệ, họ phải làm bất cứ việc gì có thể kiếm ra tiền. Và một trong nhũng việc dễ kiếm nhất, là việc bồi bếp ở các tiệm ăn.

Và có một hiện tượng càng ngày càng thấy tại các tiệm ăn của người Việt Nam ở miền đông cũng như miền tây, đó là những người làm việc trong bếp, rửa chén, dọn bàn, thì rất nhiều là những người gốc Trung và Nam Mỹ.

Lý do là vì lương trả cho họ không cao lắm. Họ không đem chuyện của tiệm ra nói cho tiệm khác biết. Và họ cũng không biết mở ngay bên cạnh một tiệm khác để cạnh tranh với tiệm của chủ.

Những người này, một số tuy chưa biết hỏi bằng tiếng Việt khách dùng món gì trong thực đơn, nhưng nếu khách hỏi xin quả ớt, miếng chanh, cái ly đá thì họ làm được, mà còn làm nhanh nữa.

Một người đàn ông Mexico làm việc cho tiệm ăn gần nhà tôi, khi được khen là đẹp trai còn biết cám ơn và nói không dám hệt như một người đàn ông Bắc kỳ khách sáo.

Một người gốc Honduras làm việc cho một tiệm phở ở Virginia thì sau mấy năm, nhớ nhà, quyết định trở về nước và nhờ ông chủ tiệm chỉ bí quyết nấu phở. Ông ta về nước, mở một tiệm phở rất nhiều khách vì khi về nuớc, ông không quên mang theo một phụ nữ Việt Nam làm chung trong bếp của tiệm phở. Hai người trở thành chủ nhân một tiệm phở duy nhất ở Honduras.

Nhưng không phải nguời di dân lậu nào cũng làm nhũng việc như thế. Hầu hết không có nghề chuyên môn, học hành lại ít, tiếng Anh không nói được nên việc đòi hỏi sức mạnh là việc họ làm nhiều nhất.

Nhìn thóang những người cũng biết là Trung hay Nam Mỹ đứng chờ người thuê mướn làm công việc chân tay thấy tội nghiệp hết sức. Họ sống gần cộng đồng người Việt, ăn uống theo kiểu người Việt vừa rẻ vừa ngon. Tiệm bán bánh mì thịt nổi tiếng ở Little Saigon lúc nào cũng có những người khách như thế. Ở tiệm bán các món nấu sẵn, họ chỉ trỏ một lúc cũng mua được những món ăn chiều, đủ cả cá kho, canh cải, canh bí, canh mướp đắng, thịt kho trứng hệt như những người đàn ông Việt Nam dở chyện nấu nướng thấy rất nhiều ở California.

Tội nghiệp, họ cũng kiếm sống hệt như những người di tản Việt Nam vậy.

Trong khi người Việt kim tuyến hột soàn lóng lánh thì những người Trung và Nam Mỹ ở trong những khu gần Little Saigon thì vẫn vất vả không biết đến bao giờ mới hết.

Ngày 19 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Trong cuốn Ngôn Ngữ và Thân Xác, giáo sư Nguyễn Văn Trung nêu ra một điểm rất lý thú. Nước bọt trong miệng chúng ta, mỗi ngày chúng ta nuốt cả vài chục lần. Có sao đâu.

Nhưng thử nhổ ra ngoài, thì ai dám nuốt lại nước bọt của chính mình?

Chắc là không. Nước bọt của mình còn thế, huống chi của người khác.

Thế nên chuyện khua cái đũa của mình vào tô canh là điều rất dễ sợ. Mà không ít người có thói quen đó. Thản nhiên mút đũa của mình, rồi lại khuấy tiếp trong bát canh.

Đó là hành động tôi sợ nhất.

Phải làm gì?

Tôi hay đi ăn tiệm, nhiều khi được kéo xuống ngồi ăn chung với dăm ba người khác. Trong trường hợp ấy thì phải phòng thân trước đã.

Tô canh vừa bưng ra, thì phải giả bộ bất lịch sự trước, nói to rằng ối giời ơi, lâu quá không được ăn canh, tôi phải xin phép các ông nhá, rồi lấy muỗng, múc ngay vào cái bát sạch trước tất cả mọi người. Xong rồi nói về bát canh cho đỡ ngượng và để mọi người tin đây là 1 người đàn ông vụng dại, không biết nấu nướng gì ở nhà, lại cũng không có bếp (?) nấu cho ăn ở nhà. Cả bàn tiệc sẽ rất thương cảm cho cuộc đời chẳng có gì vui của người đàn ông ấy.

Đó là bát canh. Làm được như vậy thì hết lo chuyện khoắng đũa vào bát canh. Còn đĩa xào?

Dễ. Nước canh lỏng nên các thứ từ đũa có thể bơi lội tự do, né không được.

Nhưng món xào thì dễ, cứ tấn công khu vực những cái đũa chưa đụng vào. Tránh nhắm miếng lớn, vì miếng lớn thì để cho nguời khác. Cứ gặp miếng nhỏ, ở góc chưa có ai đụng vào là an toàn, mà lại không mang tiếng ăn tham, ăn tục.

Nếu phải chấm chung thì cũng tìm cách chấm trước rồi để sang một bên đĩa của mình cho an toàn.

Thực ra, chuyện lây bệnh thì cũng có. Nhưng chưa lây, mới chỉ ngó và tưởng tượng chung dụng với những người ấy cũng đủ phát bệnh.

Còn những trường hợp các đĩa thức ăn bị văng nước bọt của một người khách hắt xì cho một trận vài chục tiếng thì cũng dễ. Cần khả năng diễn xuất 1 chút: nhăn mặt làm Tây Thi, giả vờ đau bụng, xin kiếu, vào nhà cầu, rửa tay, rửa mặt cho hết nước miếng của người kia lỡ văng vào mặt, rồi yểu điệu đi ra, nói là khó chịu, xin kiếu để đi về trước. Ra đầu đường ghé tiệm mì kêu một tô là xong bữa tiệc.

Còn hơn là ngồi đó mà lợm giọng.

Còn một trò chơi rất nham nhở của một vài người tại các tiệc cưới: cầm chai rươu và cái ly đi từng bàn, rót rượu vào ly, rồi ép uống.

Dứt khoát là không uống. Ép gì cũng được, ép dầu, ép mỡ, ép duyên cũng được. Nhưng ép rượu kiểu đó thì không uống. Mời lại ông ta xem ông ta có chịu chơi cái trò mọi rợ đó hay không.

Một lần tôi được mời lại nhà một người, chưa thấy cảnh khoắng đũa, nhưng trên bàn có cái đĩa, trên đĩa có cái khăn ướt. Chủ nhà cầm lên, lau mặt, lau mắt, lau mũi, lau tai, lau tay, rồi gấp lại, để trở lại trên đĩa...

Tại sao lại không có cái khăn giấy Kleenex?

Chiếc khăn có thể được giặt, phơi trong buồng tắm. Khăn không có nắng, mùi hôi còn bốc ra.

Làm sao mà ăn được?

Lại đóng xuất sắc vai đau bụng, chạy ra xe về nhà lập tức.

Bây giờ, cái điện thoại cầm tay với cái nút nhỏ, trông thấy cảnh có thể làm mất appétit thị bấm vào nó, chuông reo thì hét vào máy rằng 5 phút đến ngay, rồi quay sang người vừa khoắng đũa, nói là có emergency phải đi gấp.

Ra ngay tiệm phở, gọi một tô, đũa của mình muốn khoắng thế nào cũng được.

Đó là mấy cách để giải quyết những chuyện ăn uống thiếu vệ sinh như thế.

Ngày 20 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Mấy tháng trước, trên một vài con đường ở Little Saigon, người ta thấy xuất hiện những tấm quảng cáo với hàng chữ Bride Expo, mà người đọc hiểu ngay đó là cuộc trình diễn, triển lãm những thứ liên quan đến đám cưới, có thể là áo cưới, quần áo cho cô dâu, phù dâu, tiệc tùng, bánh cưới vân vân. Nhưng nếu dùng là Bridal Show hay Bridal Expo thì chính xác, đỡ gây ngộ nhận hơn.

Vì Bride Expo có thể hiểu là cuộc trưng bầy các cô dâu.

Nhưng không ai tin là có thể có một cuộc trưng bầy như thế bao giờ nên cũng không ai thắc mắc về chữ dùng trong những tấm giấy quảng cáo.

Bride Expo dĩ nhiên không phải là cuộc bầy hàng phụ nữ để cho những ông sheik Ả Rập tới xem mặt để mua về cho harem của ông như cảnh thấy trong một vài cuốn phim về xứ ngàn lẻ một đêm mấy chục năm trước. Cảnh đó có thật sự diễn ra ở mấy nước Ả Rập hay chỉ là sản phẩm tưởng tượng của các nhà làm phim thời ấy thì khó biết được.

Nhưng những chuyện tương tự như vậy lại có thật, còn đang thịnh thoảng diễn ra ở một vài nơi thuộc Đông Nam Á.

Một tờ báo ở Singapore , tờ News Today, trong một bài viết của ký giả Patricia Yap, cho biết một số phụ nữ Việt Nam mới đây, tại một hội chợ cuối tuần, được cho đứng trong lồng kính của Blissful Heart Mariage Center, một trung tâm mai mối phụ nữ Việt Nam với người Singapore. Các phụ nữ này được bầy ra như những món hàng để cho khách đi hội chợ đứng coi.

Trò window shopping như thế, đã tiến được lên một nấc mới, hay thụt xuống một nấc thấp hơn là tuỳ theo cách nhìn sự vật của chúng ta.

Cách đây hơn ba thế kỷ, cũng có những cuộc trưng bầy như thế, phần lớn là ở tiểu bang Maryland, mỗi khi có những chiếc tầu chở người da đen từ Phi châu cập bến Baltimore hay Annapolis. Những món hàng người này được bầy cho khách mua đến xem.

Khách thường là các trại chủ muốn có thêm nô lệ để làm việc cho trại, kéo đến xem hàng như đi chợ thú vật mua ngựa, mua bò về nuôi. Họ xem răng, xem bắp thịt chân, bắp thịt tay của những người đàn ông Phi châu để thẩm định khả năng làm việc cho trại. Họ xem kỹ những phụ nữ để xem ngoài việc lao động có còn khả năng để đẻ thêm những nô lệ mới cho trại không.

Những việc làm xúc phạm danh dự, phẩm giá con người như thế, ngày nay không còn thấy nữa. Chế độ mãi nô, một vết nhơ trong lịch sử văn minh nhân loại đã bị dẹp ở nưóc Mỹ và các quốc gia văn minh. Nước Mỹ quyết định chấm dứt chế độ này mặc dù vì nó mà xẩy ra nội chiến tương tàn nam bắc dưới thời tổng thống Lincoln.

Lý do là vì một xã hội tiến bộ như nước Mỹ không thể để cho tiếp tục diễn ra những chuyện đi ngược lại với văn minh, những việc làm hạ thấp phẩm giá con người như thế.

Mà đó là đối với những người nô lệ không cùng một chủng tộc hay cùng một nước.

Các xứ Phi châu thời ấy còn rất kém văn minh và cũng chưa trở thành những quốc gia để lên tiếng đòi chấm dứt tệ nạn buôn bán người dân của họ. Chính Hoa kỳ đã tự ý quyết định chấm dứt chế độ mãi nô.

Cảnh những phụ nữ Việt Nam được bầy trong các lồng kính cho khách hàng Singapore tới xem đã lập tức làm sống lại hình ảnh những chợ nô lệ cách đây ba thế kỷ.

Và người ta đã không thấy nhà cầm quyền Việt Nam lên tiếng dù chỉ một lần, để phàn nàn việc làm thiếu văn minh, tàn ác, xúc phạm nhân vị các nữ công dân Việt Nam và bênh vực cho họ.

Khi tin về vụ bầy hàng phụ nữ Việt Nam được phổ biến trên một tờ báo ở Singapore, thì nhà cầm quyền Hà Nội liền gọi tờ báo đăng tải bản tin đó là một tờ báo lá cải và sau đó, phủ nhận tin của tờ báo này.

Thế nhưng trong một bài báo sau đó, tờ News Today đã trưng được hình chụp các phụ nữ Việt Nam đứng trong lồng kính tại hội chợ. Bài báo nói các phụ nữ này trông như những con cá bầy trong hồ cá. Cách mô tả đó còn là quá nhẹ nhàng cho một hành động công khai hạ nhục, chà đạp lên nhân phẩm, giá trị của người Việt Nam.

Người phụ nữ Việt Nam tại gian hàng hội chợ Singapore bị coi là một thứ thương phẩm để mua bán, bị đem ra bầy như những con vật, như những người nô lệ da đen hai ba thế kỷ trước.

Sứ quán Việt Nam ở Singapore không lên tiếng phản đối mà chỉ nó bản tin của một tờ báo lá cải là không đúng.

Lá cải hay không lá cải, sứ quán và nhà cầm quyền Hà Nội phải tìm hiểu cho ra sự thật để có biện pháp. Không thể im lặng như họ đã làm mặc dù sau đó đã lại có thêm một bài báo khác trưng ra được bức hình chụp ba phụ nữ đứng sau lớp kính của gian hàng tại hội chợ.

Ngày Phụ Nữ Quốc Tế phải được coi là một ngày để tranh đấu cho quyền sống và phẩm giá của phụ nữ, không thể chỉ là ngày để tung ra vài ba khẩu hiệu trong khi các công dân bị đem ra bầy bán, danh dự quốc gia bị xúc phạm mà không một lời lên tiếng.

Hay là phải chờ cho đến lúc phụ nữ Việt Nam bị định nghĩa như là một thứ thương phẩm xuất cảng như tự điển Oxford mấy năm trước đã định nghĩa Bangkok là thủ đô nổi tiếng về đĩ điếm rồi mới có phản ứng?

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 128)

UNDERSTATEMENT

Bản chuyển tả do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học số 128 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 4 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Lãm Thúy và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

BBT

Tuần trước, tại một bữa tiệc, tôi tình cờ tìm được một người bạn mấy chục năm không gặp. Lần cuối cùng tôi gặp ông ta là vào năm 1973 tại Sài Gòn. Hơn mấy chục năm không thấy nhau, cả hai đều đã tuổi tác chồng chất. Nhưng ông ta nhận ra tiếng nói của tôi nên ông đến ngay sau lưng tôi và ghé tai tôi, hỏi MISTER BUI, I PRESUME? Tôi lập tức nhận ra ông ngay. Nhận được ông vì cái câu nói không thể quên được tương tự như của nhà báo Henry Morton Stanley khi ông Stanley tìm được bác sĩ Livingstone ở bên bờ hồ Tanganyika. Bác sĩ Livingstone, một nhà thám hiểm người Anh, một người làm từ thiện ở Phi châu đã biệt tích cả suốt mấy năm ở Phi châu, cho đến khi ông Stanley nhìn thấy ông ở thị trấn Ujiji năm 1871.

Câu ông Stanley nói với bác sĩ Livingstone nguyên văn là DR. LIVINGSTONE, I PRESUME? Đây là một lối nói đặc biệt của người Anh nên khi bạn tôi, người Ăng Lê, bằng giọng Cockney, nói một câu tương tự như câu đó tôi nhận ra chàng ngay.

Ông Stanley trước khi tiến đến hỏi bác sĩ Livingstone thì chắc phải biết mười mươi đó là ông Livingstone, vì ông Stanley đã quan sát kỹ người đàn ông bên bờ hồ, thấy cách ăn mặc của ông, và nghe giọng của ông nên chắc ông Stanley đã phải tin đó chính là Bác sĩ Livingstone. Nhưng sau khi biết mười mươi đó là Bác sĩ Livingstone, ông Stanley vẫn hỏi bằng một giọng không lấy chi làm tin chắc cho lắm: Bác sĩ Livingstone, nếu tôi không lầm, phải không ạ?

Đã biết chắc thì cứ nói thẳng ra, và nếu không lầm thì cũng cứ nói đại ra, việc gì phải vòng vo tam quốc như thế nữa?

Nhưng đó là lối nói đặc biệt của người Anh. Danh từ để mô tả cách ăn nói đặc biệt này của người Anh là UNDERSTATEMENT.

LÃM THÚY

Thưa anh, người Mỹ có hay dùng lối nói như thế không?

BBT

Gần như là không. Tưởng tượng có người gõ cửa, chủ nhà ra mở cửa thì biết là ông khách muốn kiếm ông Brown ở cùng địa chỉ của căn nhà. Nếu ông chủ nhà là một người Mỹ thì câu trả lời sẽ là NO, HE IS NOT HOME là đủ. Nhưng nếu chủ nhà là một người Anh thì ông ta có thể sẽ nói thế này: WELL, I AM AFRAID TO SAY THAT MISTER BROWN IS NOT HOME AT THE MOMENT. Trả lời mà cũng phải vòng vo nào là tôi e rằng, tôi sợ là phải nói rằng ông ấy không có nhà vào lúc này.

Thưa anh, những người không phải là người Anh mà khi nghe nói như vậy chắc là điên cái đầu luôn chứ không phải là chuyện đùa đâu.

BBT

Đúng, và có khi hậu quả của cái kiểu ăn nói dùng understatement như thế còn đem tới những hậu quả vô cùng thảm khốc nữa. Người ta kể rằng trong một trận đánh hồi xẩy ra chiến tranh Cao Ly, một tiểu đoàn quân Anh với khoảng 650 binh sĩ tìm cách vượt qua sông Imjin thì bị 1 sư đoàn chí nguyện quân Trung quốc, khoảng 10 ngàn người chặn đánh. Tiểu đoàn Anh bị bao vây tứ phía, và sau 2 ngày giao tranh, một tướng Mỹ liên lạc được với chuẩn tướng Thomas Brodie của Anh và hỏi thăm tình hình của lực lượng Anh, thì ông tướng Ăng Lê này nói rằng: A bit sticky, things are pretty sticky down there. Tướng Robert Soule của Mỹ nghe thấy như thế liền nghĩ rằng tình hình cũng không có gì nguy hiểm lắm vì theo lời tướng Brodie thì chỉ hơi kẹt một chút, đúng như cách hiểu bình thường của câu A bit sticky, things are pretty sticky… Vì thế, Hoa kỳ thấy không cần phải yểm trợ bằng không quân và tăng viện cho quân Anh nữa. Kết quả là sau khi trận đánh chấm dứt, tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn Gloucestershire của Anh chỉ còn được vỏn vẹn 40 người sống sót.

LÃM THÚY

Như vậy, người Mỹ còn hiểu lầm người Anh huống chi là Mỹ giả như Quỳnh Anh và Thúy.

BBT

Để tôi kể thêm một thí dụ khác. Ngoại trưởng Anh sau một chuyến đi thăm Iraq về có tường trình lại cho quốc hội về tình hình Iraq, và nói là I think there’s a problem between the Shias and the Sunnis. Trong khi hai phe này ngày nào cũng đánh bom, pháo kích, bắt cóc, thủ tiêu người của nhau hết sức tàn bạo thì lại chỉ nói là hai bèn có vấn đề với nhau.

Bữa nọ QA nghe thầy Trúc trả lời ai trong điện thoại cũng dùng hai chữ mà nay QA nghĩ đó là understatement, hai chữ NOT BAD… phải không thưa thầy?

BBT

À câu đó cũng là một câu understatement. Nhưng hôm ấy, tôi nói chuyện với một ông bạn Việt Nam nên khi trả lời có hơi xuyên tạc cách phát âm đi một chút để thành NÁT BÉT. Thực ra, đây cũng la câu người Anh hay dùng. Họ không nói FINE, OKAY, GOOD… mà phải nói là NOT BAD mới chịu.

LÃM THÚY

Thưa anh, tại sao người Anh lại có lối ăn nói như vậy?

BBT

Đó là cái đặc tính của người Anh. Người ta hay cố tình nói như thế để làm giảm đi mức độ nghiêm trọng hay sự quan trọng của vấn đề. Vì thế, khi nghe người Anh nói cũng phải rất cẩn thận để tránh hiểu lầm.

Thế thì đúng như câu Việt Nam chúng ta hay nói là "nói vậy mà hổng phải vậy đâu à nha!"

BBT

Đúng rồi cô QA. Có những câu chúng ta nghe đã quen nên lập tức chúng ta hiểu ngược lại. Thí dụ như khi nói NOT BAD thì không có nghĩa là không dở lắm mà phải hiểu là tốt lắm, hay lắm. Thí dụ nói con trai tôi hiện đang có một công việc rất tốt, nó có 2 căn nhà, lại còn có thể xúi vợ ở nhà coi con, không cần đi làm thì người Anh sẽ nói là HE IS DOING NOT BAD AT ALL.

Thành ra người ta nói một đằng nhiều khi lại phải hiểu một nẻo. Có một câu chắc hai cô đã nghe rồi vì người Mỹ cũng hay dùng, đó là câu CORRECT ME IF I’M WRONG nghĩa là nếu tôi nói sai, thì ông sửa hộ nhé trong khi người nói câu đó thực sự muốn nói rằng: tôi nghĩ là tôi đúng. Ông đừng có cãi tôi nghe chưa?

LÃM THÚY

Vậy thì khi nói THAT’S NOT BAD thì thực ra người Anh muốn nói gì?

BBT

Chính ra thì điều người nói câu đó muốn nói là THAT IS GOOD, hay THAT IS VERY GOOD. Nhưng trong khi nghe câu đó, hai cô nên để ý là khi phía bên kia nói QUITE GOOD, và nhấn mạnh vào chữ QUITE thì lại có nghĩa là tạm được thôi, vẫn còn hơi dở khiến tôi có ít nhiều thất vọng. Và nếu QUITE GOOD mà nhấn mạnh vào chữ GOOD thì lại có nghĩa là khá tốt.

Như vậy thì khó hiểu thật. Có nhiều câu như thế không thưa anh?

BBT

Nhiều lắm. Nhưng chỉ khi nào nghe giọng Ăng Lê thì mới phải hiểu như mấy trường hợp tôi vừa dẫn ở trên thôi. Chứ nghe người Mỹ thì không vất vả như thế.

Thí dụ câu này nữa: WITH THE GREATEST RESPECT nghĩa là với sự tôn trọng ở mức cao nhất. Cô Thúy hiểu như thế nào?

LÃM THÚY

Thúy hiểu là ngươi nói câu ấy hoàn toàn hiểu và đồng ý với người ông ta đang đối thoại.

BBT

Không phải thế. WITH GREATEST RESPECT chỉ có nghĩa là I THINK YOU ARE WRONG. I THINK YOU ARE A FOOL. I THINK YOU ARE AN IDIOT. Còn câu này nữa: I HEAR WHAT YOU SAY! hai cô chắc đã nghe người Mỹ nói nhưng người Anh thì ý nghĩa câu ấy khác hẳn. Ở Mỹ, người Mẹ có thể nói câu ấy với ý nghĩa là mẹ nghe thấy con nói gì rồi, không phải nhiều lời nữa, chút xíu nữa mẹ làm cho. Nhưng khi nói câu I HEAR WHAT YOU SAY thì người Anh lại thực sự muốn nói là tôi hoàn toàn không đồng ý với anh và không muốn nói thêm gì về chuyện ấy nữa… Cút xéo đi chỗ khác cho tôi nhờ.

Và cũng để nói lên sự bất đồng ý, người Anh con hay nói câu này nữa: IT IS INTERESTING. Câu này rất thường được dùng để thay thế cho câu không tiện nói ra: I DO NOT AGREE WITH YOU, hay I DON’T BELIEVE YOU.

QA có hôm nghe mấy đứa con nói chuyện với nhau trong nhà, một đứa nói: I WAS A BIT DISAPPOINTED THAT YOU SAID SO.Có phải là nó hơi thất vọng về việc em nó làm hay không?

BBT

Có thể đúng ở nước Mỹ này. Nhưng câu này trong lối nói của người Anh thì lại có nghĩa là tôi rất bực mình, tôi tức giận lắm rồi đấy nhé, I AM MOST UPSET AND CROSS.

LÃM THÚY

Vậy thì người Anh có bao giờ nói thật không?

BBT

Họ cũng nói thật chứ. Chỉ có điều là họ tìm cách giảm bớt mức độ nghiêm trọng đi mà thôi. Đó là nét đặc biệt của người Anh, trong lối nói đó của họ có rất nhiều nét mỉa mai ở trong. Thí dụ I’M SURE IT’S MY FAULT thì cũng giống như chúng ta thỉnh thoảng cũng mỉa mai rằng vâng thưa ông, tôi biết rằng tôi thì sai lè ra rồi, chỉ có ông mới là người đúng mà thôi.

Thế thì thưa anh, khi nói câu I’M SURE IT’S MY FAULT thì thực sự người Anh muốn nói gì?

BBT

Họ muốn nói rằng I KNOW IT IS YOUR FAULT. PLEASE APOLOGISE. Nhẹ nhàng thôi. Vẫn nhận là mình đúng, hệt như câu này: THAT IS AN ORIGINAL POINT OF VIEW nghĩa là đó là một quan điểm rất mới, khác hẳn những ý tưởng nhàm chán khác. Thực ra nó chỉ có nghĩa là đó là quan điểm của tôi…quan điểm hay nhất đó ông ạ, còn ý kiến của ông thì hoàn tòan ngớ ngẩn.

LÃM THÚY

Thúy nhớ đọc thấy câu này một lần ở đâu đó nhưng không biết câu ấy có phải là một câu understatement không. Câu ấy như thế này: I’LL BEAR THAT IN MIND.

BBT

Câu này, hiểu đằng thẳng ra thì có nghĩa là tôi sẽ suy nghĩ thêm về ý kiến đó, về đề nghị đó. Nhưng thực ra theo tôi thì ý kiến đó vớ vẩn lắm, đừng có hy vọng là tôi sẽ chấp thuận.

Còn một câu này nữa hai cô cũng nên biết: I’M SURE YOU’LL GET THERE EVENTUALLY nghĩa là tôi tin rằng rồi đây, cuối cùng thì ông cũng đi được đến đích, làm được điều ông muốn làm.

Nhưng thực ra thì phải hiểu như thế nào, thưa anh?

BBT

Thực ra thì phải hiểu là ông sẽ thất bại hoàn toàn… Sức mấy mà ông dọn được vào tòa Bạch Ốc.

Cái lối nói đó có thể phản ảnh thái độ khiêm tốn, mà cũng có thể là thái độ cao ngạo, khinh người mà người Anh không bao giờ thiếu.

Nếu nói là ít thì phải hiểu là nhiều. Nói là nhiều thì phải hiểu là ít. Nói A BIT CROWDED là hơi đông, hơi nhiều người thì phải hiểu là rất đông. VERY INTERESTING không phải là rất hay, rất lý thú mà lại nghĩa là thường thôi, xoàng thôi, không có gì hay cả. Nữ hoàng Victoria có bực lắm thì cũng chỉ nói I AM NOT AMUSED. Câu I AM NOT AMUSED nghĩa đen là tôi không vui đâu nhé. Nhưng người nghe phải hiểu ngay nữ hoàng muốn nói rằng bà rất bực bội. Thủ tướng Anh Winston Churchill tuyên bố hồi đệ nghị thế chiến rằng nước Anh thua những trận đầu nhưng bao giờ cũng chỉ thắng có một trận cuối. Tuyên bố khi nhận chúc thủ tướng, ông Churchill nói tại quốc hội rằng ông không có gì để dâng hiến cho nước Anh ngoại trừ máu, công khó, nước mắt và mồ hôi, thì đó cũng là một câu understatement. Dâng hiến đủ bằng ấy thứ rồi còn gì hết lòng, hết sức hơn được nữa. Đó là understatement vậy.

QUỲNH ANH

Jan 13, 2012

2012-01-11T09:38:00.001-05:00

Ngày 8 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Sau nhiều năm áp dụng những luật lệ hết sức nghiêm ngặt để hạn chế sinh sản, kiểm soát mức gia tăng dân số, trừng phạt nặng những cặp vợ chồng có nhiều con hơn là số mà chính phủ cho phép, Singapore đã bắt đầu thấy hậu quả của những biện pháp đó: mức tăng trưởng dân số hạ giảm, và điều đó sẽ tạo ra những khó khăn cho nền kinh tế trong những năm sắp tới.

Sinh suất của Singapore đã xuống thấp tới mức phải báo động, và một số biện pháp nhắm đảo ngược chiều hướng hiện nay đã được đem ra áp dụng để gia tăng mức sinh sản cho người dân đảo quốc này.

Một trong những cơ sở lớn và quan trọng tại Singapore là DBS Group Holdings, một ngân hàng đầu tư với 8,000 ngàn nhân viên đã có một quyết định để ủng hộ cho mục tiêu gia tăng số sinh để giúp dân số Singapore tăng thêm ngõ hầu đáp ứng nhu cầu nhân công trong tương lai, khỏi bị bỏ lại đằng sau, khi việc toàn cầu hóa kinh tế đi tới khắp ngang cùng ngõ hẻm trên thế giới.

Ngân hàng DBS Group Holdings quyết định cắt ngắn giờ làm việc của các nhân viên, đang từ năm ngày rưỡi mỗi tuần, xuống còn năm ngày. Nửa ngày này các nhân viên được nghỉ để giúp cho chương trình Focus On The Family Programme nhắm gia tăng mức sinh sản của Singapore. Tờ Far Eastern Economic Review đã cho biết như thế.

Ngân hàng khi đã nói khá rõ với các nhân viên về cách tiêu nửa ngày không phải đi làm đó. Ngân hàng muốn nhân viên dùng nửa ngày được nghỉ vào việc giúp gia tăng số sinh của Singapore.

Như vậy, Singapore không hoàn toàn là nơi không đáng để sống như một vài người bạn của tôi đã nói. Nước gì mà cấm nhập cảng chewing gum, không giật nước trong nhà cầu bị phạt cả trăm Mỹ kim, ném mẩu thuốc lá đã hút xuống đường cũng bị phạt, đi qua đường không đúng chỗ cũng bị phạt, đi tiểu trong thang máy cũng bị phạt rất nặng. Ông kẹ Lý Quang Diệu tuy không còn nắm quyền, nhưng ảnh hưởng của ông với chính phủ Singapore vẫn không giảm bớt. Ông vẫn lấp ló đằng sau, đối lập không dám hó hé gì hết.

Nhưng Singapore lại có cái ngân hàng thật là dễ thương: cho nhân viên nghỉ nguyên nửa ngày để giúp gia tăng dân số.

Nhân viên được nghỉ ở nhà là phải làm đúng như ngân hàng đã nói. Không có chuyện nằm nhà chơi ô chữ, hát Karaoke, đọc sách, nuôi cá, đi câu hay làm bất cứ chuyện gì khác.

Vợ của các nhân viên ngân hàng sẽ nhắc nhở các ông chồng phải làm đầy đủ công việc mà ngân hàng DBS Group Holdings đã trao phó khi cho nghỉ một nửa ngày, khỏi phải đến sở. Như vậy, chuyện nài nỉ không còn cần thiết nữa, cứ lôi ngân hàng ra dọa là phía bên kia bỏ cả lồng chim, chậu cá, ô chữ... vào tuân lệnh răm rắp. Các ông không làm, các bà có thể khiếu nại với sở, tố cáo các ông không tuân lệnh của sở, tiêu phí nửa ngày vào những chuyện vô bổ khác thì mất việc là cái chắc. Ở một nước kỷ luật nghiêm ngặt như Singapore, chuyện vặn cái radio quá to còn bị phạt lè lưỡi ra thì hình phạt cho những người không tuân lệnh không thể coi thường được.

Tờ Far Eastern Economic Review không cho biết là các nhân viên được nghỉ mà không có hoạt động gì để giúp gia tăng dân số của Singapore sẽ bị những hình phạt gì, nếu có lý do chính đáng có được ân miễn không, làm thế nào để chứng minh là có làm đủ công việc trao phó vân vân.

Nhưng như vậy thì đâu còn được gọi là cho... nghỉ nữa? Ngân hàng gì mà ác quá vậy?

Có phải vì thế mà nhiều người không dám về hưu không? Sức người có hạn thôi chứ!

Ngày 9 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Phải thú thật với bạn rằng cho đến nay, tôi vẫn chưa gặp, chưa thấy, và lại càng không biết nó là cái gì. Hay là đã gặp, đã quen, đã biết mà không biết, không ngờ?

Nhưng như bạn, tôi cũng nghĩ là chắc nó phải đẹp lắm.

Không biết nó là cái gì là vì sau khi nhờ mấy cuốn tự điển dẫn đi, tôi vẫn ở nơi khởi đầu của chuyến đi. Nghĩa là không biết thêm gì hơn về nó hết.

Nó đây là cái "dáng huyền", hay cái "bóng huyền" mà chúng ta đã nghe bao nhiêu lần trong lời của vài ba bản nhạc. Nhưng có lẽ nếu hỏi ngay những người viết những bài nhạc có nhắc đến nó ở trong, tôi cũng không nghĩ là sẽ có được những giải thích thỏa đáng.

Bởi vì những chữ đó không hề có trong các tự điển.

Bóng hồng thì có, như đoạn Kim Trọng nhìn thấy Kiều lần đầu tiên: bóng hồng nhác thấy nẻo xa...

Nhưng đây là bóng huyền và dáng huyền.

Tự điển có tất cả những chữ huyền khác, ngoại trừ dáng huyền, bóng huyền.

Những chữ huyền trong tự điển thì có nghĩa là sắc tím đen, là nghĩa lý sâu kín, là thanh tịnh, là dây đàn, là treo lên.

Tất cả những nghĩa vừa kể đều không thể đi với hai danh từ dáng hay bóng. Không lẽ đó là cái bóng... đen, tím rịm. Hay cái dáng của sợi dây đàn? Hay cái bóng của người được... treo lên?

Những cái bóng hay dáng như thế thì hà tất phải đau khổ, hạnh phúc như trong lời mấy ca khúc:

... ngây thơ dáng huyền...(Ngọc Bích)

Huyền vi thì có: ôi phút huyền vi môi sát môi / kề vai nghe tiếng gọi luân hồi (Ðinh Hùng)

Nhưng dáng và bóng huyền thì không.

Huyền đi với châu là đeo hạt châu. Huyền châu nghĩa bóng là mắt đẹp. Từ đó, chúng ta có mắt huyền. Rồi mắt mơ huyền, hay mắt huyền mơ để mô tả đôi mắt đẹp. Rồi đến mắt huyền nhung hay mắt nhung huyền. Tất cả đều dùng để tả đôi mắt rất đẹp.

Dáng huyền hay bóng huyền không lẽ chỉ để nói đến đôi mắt? Chúng tôi mất công đi sửa sang kỹ như thế, tốn không biết bao nhiêu tiền để các ông nhớ có mỗi đôi mắt thôi... á? Sao lại bất công như thế?

Hay dáng huyền, bóng huyền là cái dáng... đen, cái bóng đen thùi lùi?

Trắng da là bởi phấn nhồi
Da đen là bởi em ngồi chợ trưa...

Chắc không đúng, nghe chung toàn lời bài hát thì thấy em trắng bốp chứ đen hồi nào đâu.

Có thể từ mắt huyền, nghĩa là mắt đẹp: đôi mắt huyền ơi, xinh xinh cô em đôi mắt dịu dàng, hồn đắm mơ say, tim tôi rộn ràng tình cô thờ ơ...(Thông Ðạt)

Từ mắt huyền, là mắt đẹp do danh từ huyền châu ra, đẩy thêm một chút thì vẫn giữ được ý nghĩa đẹp, nhưng cái đẹp được chuyển sang một khu vực khác, không còn ở đôi mắt nữa, mà là toàn thể con người nhan sắc đó... hỡi người nhan sắc đa tình ấy, ta đã lòng son cháy ước mơ (Vũ Hoàng Chương).

Thế rồi chúng ta có dáng huyền và bóng huyền chăng?

Nhưng hai cái bóng này nó ra làm sao? Nghe nói hoài rồi đấy chứ, mà có biết nó to béo, cao hay lùn bao giờ đâu?

Mà bóng với dáng huyền thì có... dữ không? Biết hỏi ai cho ra điều đó bây giờ?

Ngày 10 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Một nhân vật phụ nữ của tiểu thuyết Lê Xuyên, trong những lúc tình tứ nhất, thỉnh thoảng lại vùng dậy hỏi người đàn ông: "Mà có thương tui hôn?" Người đàn ông trả lời, bao giờ cũng bằng giọng miễn cưỡng, là có thương. Những lúc khác, cô bắt người đàn ông phải thề bồi đủ thứ. Nhưng có vẻ cô còn rất nhiều nghi ngờ những lời thề cho qua chuyện của chàng nên thỉnh thoảng lại phải hỏi, để được trấn an bằng câu trả lời mà sự thực cô không tin lắm. Những khẳng định của chàng, tuy thế, cũng giúp để tiếp tục những cuộc hẹn hò mà tác giả Lê Xuyên có biệt tài kéo hàng mấy tuần lễ trên mặt báo.

May cho chàng, mà cũng may cho cô. Cô không biết chàng thực sự nghĩ sao về cô, chàng có yêu cô thật lòng không. Cô không biết nên vẫn hạnh phúc với chàng, mặc dù thỉnh thoảng lại phải hỏi để được nghe câu trả lời cô đã nghe bao nhiêu lần trước đó.

May cho chàng vì cô không thể có cách nào biết được là chàng có yêu cô không. Chàng có thể có, có thể không, cô không có cách nào biết được. Nên chàng thoát hiểm, nếu chàng không thực sự yêu cô.

Nhưng đó là mấy chục năm trước. Thời gian đã quá lâu, trước những khám phá mới trong lãnh vực khoa học, những khám phá có thể khiến cho chàng không cách gì dấu được tình cảm đích thực về cô. Hơn nữa, không gian nơi diễn ra những cuộc gặp gỡ giữa hai người thì cũng tiện cho cả hai. Không gian không phải là một phòng thí nghiệm để máy móc có thể theo dõi và đưa ra kết luận là chàng nói thật hay không nói thật.

Hai người chắc cũng biết lơ mơ rằng khi người ta yêu, đôi mắt sẽ sáng lên, khuôn mặt rực rỡ, hào quang chói lọi.

Nhưng cũng có khi đang cơn đói, mùi thức ăn từ bếp đưa lên, phản ứng ghi nhận trên mặt cũng không khác khi người ta yêu nhau là mấy. Những khám phá mới đây của Andreas Bartels, một sinh viên ban tiến sĩ tại đại học Luân Ðôn, vừa được đem thuyết trình trong cuộc họp của Society for Neuroscience ở New Orleans tuần trước, có thể soi sáng những xó góc còn khá tối tăm mà hiểu biết của con người chưa đến được.

Những bức hình chụp não bộ (MRI) có thể giúp tìm ra được câu trả lời thực cho nhân vật phụ nữ trong tiểu thuyết của Lê Xuyên. Những phản ứng ở một số khu vực trong óc con người, từ 6 đến 20 khu vực, có thể cho biết câu trả lời của người đàn ông trong tiểu thuyết Lê Xuyên nói thật hay không khi bị người phụ nữ hỏi có yêu cô không. Trong số những khu vực ấy, có 4 nơi các khoa học gia thấy là cùng có những phản ứng giống nhau khi 11 phụ nữ và 6 người đàn ông tham dự cuộc thí nghiệm có những tình cảm mãnh liệt về đối tượng tình yêu của họ. Những phản ứng đó có thể đo được và chụp thấy rõ trên não động đồ.

Những khu vực cho thấy hoạt động bất thường nằm ở anterior cingulate cortex, gần đường chia giữa bộ óc, cùng với những khu có tên là putamen và caudate.

Rồi đây, người ta có thể kèm với bó hoa cái não động đồ do một phòng thí nghiệm cung cấp và chứng thực là đương sự không nói... ghét thành yêu.

Hay phía bên kia cũng có thể đưa phía bên này tới phòng thí nghiệm chụp một cái coi thực hư ra sao.

Lúc ấy, chuyện thề bồi sẽ không còn cần thiết nữa. Lôi nhau đi chụp bức hình óc là biết ngay. Yêu cái trương mục với sáu hàng số của phía bên kia hình chụp cũng cho biết ngay. Cuộc đời sẽ bớt đi bao nhiêu là phiền toái.

Bấy giờ thử hỏi bao nhiêu người làm được như ông thân sinh của nhà thơ Phùng Quán vẫn dậy ông từ lúc còn rất nhỏ:

...Yêu ai cứ bảo rằng yêu
Ghét ai cứ bảo là ghét
Dù ai ngon ngọt nuông chiều
Cũng không nói yêu thành ghét
Dù ai cầm dao dọa giết
Cũng không nói ghét thành yêu...

Mà nói ghét thành yêu là máy chụp hình não biết liền.

Vừa không thể nói dối được, và cũng không cần nói dối nữa.

Nhiều người có thể không thích nó vì coi nó là một sự vi phạm tự do tư tưởng của con người.

Nhưng một số thì lại rất thích nó, vì nó có thể được dùng như một biện pháp răn đe như võ khí nguyên tử đã được dùng một cách hữu hiệu trong mấy chục năm chiến tranh lạnh giữa Nga và Mỹ. Không phe nào có thể nói dối mà bên kia không biết được nữa.

Nhưng hay nhất, là nhờ nó, không cần phải nói dối, cũng chẳng cần cầm dao dọa giết.

Thế giới sẽ dễ sống biết là chừng nào!

Ngày 11 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Bài hát ru nghe mấy chục năm trước bỗng nhiên trở lại lẩn quẩn trong đầu, ám ảnh tôi từ mấy ngày hôm nay:

...

Tay cầm bầu rượu nắm nem
Mảng vui quên hết lời em dặn dò
Gánh vàng đi đổ sông Ngô
Ðêm nằm tơ tưởng đi mò sông Thương

...

Người đàn ông có một đời sống không lấy gì làm mực thước, khuôn mẫu, đi hết Ðồng Ðăng, Kỳ Lừa, chùa Tam Thanh, Lạng Sơn... vui thú sông hồ kiểu ông Tản Ðà cứ "túi thơ đi khắp ba Kỳ, lạ chi rừng biển, thiếu gì gió trăng"... mà tại sao lại là nhân vật chính trong bài hát ru, để những hình ảnh của ông ta cứ ở lại mãi trong đầu của những đứa bé Việt Nam?

Mấy câu cuối là những trách móc rất nhẹ nhàng, bầy ra một sự chịu đựng, nhẫn nhục suốt đời của những người phụ nữ.

Anh đi nhậu, ngất ngưởng tay chai đế, tay gói nem, anh quên hết lời em dặn dò...

Bao nhiêu năm rồi cũng vẫn thế. Trong ca dao thì dịu dàng hơn: mảng vui quên hết lời em dặn dò...

Ngoài đời thật thì: tại sao anh không nhớ tôi nói gì? Bộ anh không nghe tôi nói gì sao? Anh có thèm nghe tôi nói bao giờ đâu! Nói với anh thì vào tai này ra tai kia, thà vạch cái đầu gối của cái chân rất đẹp này để mặc mini jupe (hồi xưa) của tôi ra nói với nó còn hơn là nói với anh...

Nhưng có lẽ bây giờ thì tôi bắt đầu hiểu tại sao mấy câu hát ru cứ lẩn quẩn trong đầu từ mấy hôm nay. Lý do có thể là bài báo tôi đọc được về hai cách nghe của đàn ông và đàn bà, theo đó, đàn ông và đàn bà có hai lối nghe khác nhau hoàn toàn, mà mấy câu ca dao có cả trăm năm nay cũng đã nhận ra.

Tôi không còn thắc mắc vì sao không có một câu ca dao nào than thở, phiền trách người phụ nữ không nghe những lời dặn dò của những người đàn ông, mà chỉ thấy có những lời thống trách của phụ nữ về chuyện nghe ngóng của người đàn ông.

Theo một khám phá mới của trường y khoa Indiana tại Indianapolis, thì đàn ông chỉ dùng có một nửa bộ não để nghe, phần bên trái, phần có tên là temporal lobe, khu vực được coi là liên hệ tới nghe và nói. Cuộc thí nghiệm của đại học dùng 10 người đàn ông và 10 người đàn bà, tất cả đều được cho nghe vài ba đoạn của một cuốn tiểu thuyết. Những hình chụp quang tuyến cho thấy là ở những người đàn ông, chỉ có khu vực temporal lobe là có hoạt động trong khi nơi các phụ nữ, cả hai phía của não bộ đều có những hoạt động. Cuộc nghiên cứu cho thấy là việc tiếp thu ngôn ngữ của đàn ông và đàn bà khác nhau và hiện nay, khoa học chưa thể nói chắc đó là vì cách nuôi dậy trẻ trai và trẻ gái khác nhau, hay vì những đường dây... được cho chạy khác nhau ở não người nam và người nữ.

Có điều là cùng một chuyện, hai người tiếp thu, hiểu, ghi nhận và hoài ức rất khác nhau.

Những người đàn ông chỉ nghe bằng nửa bộ óc thì dĩ nhiên không thể ghi nhận được nhiều như những người đàn bà. Không thể ghi nhận được nhiều thì hồi ức cũng thua kém. Hồi ức thua kém thì không thể nhớ được những gì đã nói, đã xẩy ra mười năm, hai mươi, ba mươi năm trước, nên khi bị lôi những chuyện cũ ra thì các chàng ú ớ thảm hại. Lúc ấy, các nhà khảo cổ mới ra tay làm việc. Cái tội mảng vui, không tay súng tay cầy mà tay chai, tay đĩa đồ nhậu thì chỉ có chết.

Lúc ấy, những cái tên cũ (cho dù rất đẹp ấy) làm sao nhớ cho hết được, những nơi chốn, những chuyện đã làm hay không làm... sẽ được lôi ra, đào bới, khai quật và hỏi cung thì ai mà toàn thây cho được?

May ra thì đức Ðạt Lai Lạt Ma mới có một quá khứ ngoài chuyện tranh đấu cho Tây Tạng thì mới không có gì để nói. Nhưng thế giới có được bao nhiêu người như Tenzin Gyatso, Ðạt Lai Lạt Ma thứ 14 của Tây Tạng?

Trong khi "chúng tôi" nghe bằng hai bên não, và "chúng nó" thì chỉ nghe bằng một bên nên mới khốn khổ đời trai.

Ngày 12 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Những con guinea pig, tiếng Pháp là cobaye hay cochon d'Inde, tiếng Việt, theo Ðào Duy Anh, là con chuột bạch hay chuột tầu, chưa bao giờ bị đưa vào danh sách những con vật có thể gặp nguy cơ tuyệt chủng, nhưng điều này không còn có thể nói chắc được nữa.

Gọi nó là chuột thì miệt thị nó quá. Nó sạch sẽ, trông không có vẻ du côn, mất dậy như chuột, mặt mũi không thể bị đem ra so sánh với bộ mặt quắt queo, không đẹp trai của người (mặt chuột kẹp) bao giờ. Trông nó giống thỏ hơn, chỉ khác là tai ngắn. Có lẽ gọi nó bằng một cái tên khác, con bọ, thì hơn.

Loài gậm nhấm gốc Nam Mỹ này thường được dùng trong phòng thí nghiệm, và cũng còn được nuôi trong nhà như chó, mèo, chim, cá...

Ở trong nhà, nó sống lặng lẽ trong chuồng với cóng nước, vài ba thứ hạt và một cái bánh xe lồng để thỉnh thoảng leo vào chạy chơi cho đỡ cuồng cẳng.

Người ta vẫn nghĩ là nó hiền lành như thế, đời sống không có gì hào hứng, tẻ nhạt hết ăn rồi ngủ. Nhưng những điều một con bọ ở Pontypridd, South Wales thuộc miền nam nước Anh vừa làm mới đây có thể trở thành tai họa cho cả loài bọ không chừng. Nếu không may, chúng sẽ bị săn bắt cho đến khi tuyệt chủng.

Con bọ đực Sooty được nhốt riêng trong một cái chuồng cạnh chuồng của 24 chị bọ khác. Một đêm nó làm thế nào, đến nay, nhân viên của phòng thí nghiệm vẫn không biết, trốn được ra ngoài chuồng, rồi làm cách nào, cũng không ai rõ, chui được vào chuồng của các chị bên cạnh.

Sáng hôm sau, nhân viên không thấy nó trong chuồng, tưởng nó trốn ra ngoài đi bụi đời luôn. Nhưng có người đếm lại số bọ cái ở chuồng bên thì thấy thừa một con. Chính là nó, đang lăn ra ngủ ở góc chuồng. Người ta bắt nó đưa về chuồng của nó trở lại. Nó ngủ li bì suốt hai ngày sau, không ăn uống gì hết.

Rồi nó thức dậy, sinh hoạt bình thường. Nhân viên trong phòng thí nghiệm không có lý do gì để thắc mắc về chuyến đi bụi đời của Sooty nữa. Cho đến hơn một tháng sau, thì thình lình tất cả 24 chị bọ ở chuồng bên cạnh đều làm... mẹ cùng một lúc.

Tổng cộng số bọ con là 43 con. Như thế, nếu suy nghĩ theo lối thường tình nhất, thì có 19 chị đẻ đôi ra 38 con bọ con. Còn 5 chị kia mỗi chị 1 con. Tất cả là 43 con bọ nhỏ.

Vì không còn một con bọ đực nào khác ở phòng thí nghiệm nên mọi người nghĩ ngay thủ phạm là Sooty. Nếu đúng như vậy, thì trong đêm đi bụi đời đó, Sooty đã ghé vào thăm các chị, và lần lượt, các chị bọ xếp hàng nhờ Sooty giúp cho đời sống trong phòng thí nghiệm đỡ buồn tẻ.

Nghĩ đến cảnh ngày mai, ngày mốt bị lôi ra cấy cho đủ mọi loại vi khuẩn, vi trùng, chích cho đủ mọi loại thuốc để xem phản ứng, rồi chết thảm thương, xác bị mổ, cắt nát bấy trước khi quăng vào thùng rác, thì các chị, trong khung cảnh ấy, chắc dễ dãi hơn những lúc khác, không làm bộ làm tịch, khoe con nhà trâm anh, thế phiệt, quần áo toàn St John (không sale) nước hoa nước hoét thơm lừng, ỏn ẻn, đòi anh bọ phải Ph. D. từ mấy trường Ivy League mới cho cầm tay, cầm chân vân vân.

Các chị cứ thế "l'amour c'est pour rien... tình cho không biếu không" lia chia suốt đêm chơi tới cùng, giăng mùng chơi tới... sáng luôn.

Và sau đêm đó, mỗi chị vác 1 cái bầu kỷ niệm đêm yêu cuồng sống vội với anh bọ.

Chuyện anh bọ Sooty làm quá, nếu chỉ trong phòng thí nghiệm biết với nhau thôi thì không sao, nhưng những chi tiết về chuyến giang hồ của anh được phổ biến trên khắp các báo. Thông tấn xã Reuters còn đăng hình của anh trong bản tin sáng hôm qua nữa mới là phiền nặng.

Các ông Tầu săn cọp đến nỗi giống thú này gần tuyệt chủng, thế giới chỉ còn trên dưới 8 ngàn con chỉ để lấy một vài bộ phận đem nấu nướng ăn cho bổ khúc chiến lược của các ông. Cọp sắp hết, hải cẩu, tê giác cũng khốn đốn thì nay có chuột tầu, có bọ. Thuốc bổ có kinh hồn lắm, Ðường Minh Hoàng cũng chỉ rượt được Dương Quí Phi một... cái, trong khi ăn uống kham khổ như trong phòng thí nghiệm, thì Sooty rượt 24 chị chạy có... bầu luôn. Thế thì giống bọ này giỏi thật. Phải nấu mới được. Cái này thì chồng ăn, chắc chắn vợ phải khen rối rít mới đúng.

Và như thế, giống gậm nhấm này sắp khổ thân đời đến nơi. Bộ phận giúp vui các chị bọ sẽ được thu mua về, các tay đầu bếp sẽ nghĩ ra đủ cách để nấu phục vụ các Ðường Minh Hoàng tân thời. Của con cọp, thì nấu được mấy bát mà nay cọp cũng bị săn gần tuyệt giống. Của mấy con bọ thì bao nhiêu mới đủ một tô? Phải bao nhiêu con hy sinh mới giúp cho Dương Quí Phi vui được mấy phút?

Do đó, giống bọ sắp sửa phải đếm những ngày cuối cùng trên thế giới trong một tương lai rất gần chỉ vì tài của Sooty.

Sinh nghề, tử nghiệp là thế.

ANH NGỮ TRONG ÐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 127)

CLICHÉS

Bản chuyển tả do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học số 126 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 4 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Ðây là chương trình Anh Ngữ Trong Ðời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Lãm Thúy và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

Chương trình Anh Ngữ Trong Ðời Sống Hàng Ngày đến với quí vị hàng tuần để ôn lại một số điều liên quan đến Anh ngữ mà quí vị gặp trong đời sống. Quí vị có thắc mắc xin liên lạc với Hồn Việt TV nhờ chuyển lại.

BBT

"Ðể thay đổi không khí", lần này tôi KHÔNG muốn hai cô học thêm những điều tôi sẽ đem ra nói và giải thích trong bài học hôm nay. Tôi không muốn các cô giữ lại những điều này trong đầu. Nghe có " buồn năm phút không"? Lý do là vì tôi rất ghét những cách nói này. Cũng chẳng phải tôi mới ghét, mà chính người Anh và người Mỹ cũng rất ghét chúng.

LÃM THÚY

Tại sao vậy, thưa anh?

BBT

"Một ngày đẹp trời" hai cô sẽ biết. Thôi để tôi nói ngay bây giờ vậy. Hai cô vừa nghe tôi dùng mấy câu ở trên mà tôi tin chắc hai cô cũng đã nghe nhiều lần. Có thể hai cô cũng không ưa chúng lắm. Chúng bị đem ra dùng nát bươm, những câu nam phụ lão ấu đều dùng được, trị bá bệnh, one size fits all. Ðó là những câu "để thay đổi không khí", "buồn năm phút", "một ngày đẹp trời", "xấu đẹp tùy người đối diện", "xin quí vị một tràng pháo tay", "từ A đến Z"…

QA cũng thấy như vậy. Những câu anh vừa nói mỗi lần nghe, QA thấy chúng không còn ý nghĩa gì nữa. Bộ trong tiếng Anh cũng nói to change the air, feel sorry for 5 minutes và on a beautiful day hay sao anh?

BBT

Không, đó là cách dịch đùa giỡn của tôi mà thôi, nhưng trong Anh ngữ cũng có những câu bị dùng nát ra, dùng rách bươm ra như thế khiến nhiều người ghét chúng không ít. Tiếng Anh gọi chúng là clichés, là những chữ, những câu bị đem dùng quá nhiều đến độ chúng trở thành nhàm chán, mất hẳn ý nghĩa ban đầu, ý nghĩa nguyên thủy của chúng, và đôi khi chúng không còn ý nghĩa gì nữa. Người nghe thấy khó chịu vì phải nghe đi nghe lại chúng quá nhiều lần từ những người lười biếng trong cách sử dụng ngôn ngữ.

LÃM THÚY

Thúy không biết người ta lại ghét những câu đó, những cách ăn nói đó, những cái clichés đó đến như vậy. Anh kể cho nghe một thí dụ.

BBT

Năm 2008, Caroline Kennedy, con gái cố tổng thống Kennedy được một số người tìm cách đưa vào điền khuyết ghế thượng nghị sĩ New York mà bà Hillary Clinton bỏ trống để tham gia nội các Obama. Nhiều người tin chắc vì tên tuổi của gia đình, vì cảm tình dành cho người duy nhất con sống trong gia đình của tổng thống Kennedy, Caroline Kennedy, sẽ được trao chiếc ghế nghị sĩ New York này, nhưng cô mất đi nhiều mỹ cảm của người dân New York phần lớn cũng vì hai chữ YOU KNOW, cái cliché bị dùng nát bấy khi cô tiếp xúc với báo chí. Trong mấy cuộc phỏng vấn, Caroline đã dùng hai chữ "YOU KNOW" tất cả mấy trăm lần. Theo tờ New York Daily News, Caroline Kennedy dùng hai chữ "YOU KNOW" hơn hai trăm lần với báo Daily News, 130 lần với tờ New York Times và 80 lần với đài truyền hình số 1 ở New York. Những chi tiết này đã đóng góp nhiều nhất vào việc Caroline Kennedy bị mất đi sự ủng hộ và kỳ vọng của người dân New York. Người ta nghĩ ăn nói như thế thì làm sao làm thượng nghị sĩ cho được. Như vậy, việc sử dụng quá nhiều những clichés có thể tạo ra những phản ứng không tốt đối với người dùng nó.

QA nhớ lại thì thấy chính QA cũng dùng hai chữ "YOU KNOW" này hồi gần đây khi nói chuyện với con cái . Nhưng QA có thể biện hộ việc làm này, vì QA nói tiếng Anh không thạo lắm, nên trong lúc tìm chữ để nói thì QA điền vào chỗ trống bằng hai chữ "YOU KNOW".

BBT

Vậy thì … tòa tạm tha. Nhưng hai cô đã dùng cliché này chưa… "FROM A TO Z"?

LÃM THÚY

Thúy nhớ là Thúy cũng đã dùng nó rồi. Trong tiếng Việt, Thúy cũng thấy có người nói "TỪ A ÐẾN Z" nhưng bộ mẫu tự quốc ngữ làm gì có chữ ZEE, hay chữ ZÉT. Thế nếu không muốn nói "FROM A TO Z" thì nói thế nào trong tiếng Anh?

BBT

Thì nói WE DO EVERYTHING, FROM START TO FINISH nếu muốn nói chúng tôi làm mọi việc, từ đầu đến cuối. Tôi chắc hai cô cũng đã nghe cái cliché này: "IT TAKES 2 TO TANGO."

QA có nghe câu này mấy lần. Hình như ý của nó không tốt đẹp lắm phải không anh. Ðó là vụ hai vợ chồng người bạn của QA bỏ nhau. Mấy người quen cặp này nói rằng "IT TAKES 2 TO TANGO." Tức là hai người mê nhẩy đầm rồi bỏ nhau phải không?

LÃM THÚY

Thúy hiểu "IT TAKES 2 TO TANGO" là tại anh, tại ả, tại cả đôi đường. Cả hai đều có lỗi đều đã có những sai lầm để đưa tới chuyện tan vỡ, chứ chẳng phải tại một mình chồng hay một mình vợ mà gây ra chuyện không hay.

BBT

Ðúng rồi cô Thúy, "TO TANGO" chỉ là một cách nói. Nghĩa đen là phải có hai người mới nhẩy Tango được. Một người thì không được. Không lẽ ôm cái ghế mà tiến lui vài bước để thành Tango hay sao. "IT TAKES 2 TO TANGO" thường hàm ý không tốt. Chuyện xẩy ra không tốt, không hay là vì tại cả hai bên chứ chẳng tại riêng có một người.

Khi nói một việc không quá khó khăn, chẳng cần phải trèo non, lặn biển, phải bằng cấp đầy mình mới làm nổi, thì tôi hay nghe câu này: "IT DOES NOT TAKE A ROCKET SCIENTIST TO DO IT" nghĩa là làm việc đó không cần phải là một nhà bác học, không cần phải là khoa học gia chuyên về hỏa tiễn, phi thuyền, không cần phải tốt nghiệp đại học Harvard mới làm được "IT DOES NOT TAKE A HARVARD GRADUATE TO DO IT."

QA còn hay nghe câu này nữa: "CAN’T COMPLAIN." Câu này nghĩa là gì thưa anh, và dùng nó trong trường hợp nào?

BBT

Thực ra phải nói đầy đủ hơn là "I CAN’T COMPLAIN" nghĩa là tôi không có gì để phàn nàn cả. Thí dụ được giàn xếp để làm một việc gì, nhận được phần thưởng, ân huệ nào đó mà chúng ta hoàn toàn vui vẻ thì đó là lúc dùng câu "I CAN’T COMPLAIN." Nhưng nói như vậy nhiều khi cũng lại bị hiểu là không có gì phàn nàn nhưng cũng chưa hoàn toàn vui vẻ. Chi bằng nói thẳng ra là THANK YOU SO MUCH FOR… có phải là rõ ràng hơn không?

LÃM THÚY

Câu này là câu cliché Thúy cũng ghét lắm, ghét từ lúc anh chưa nói về những clicheù trong bài hôm nay: "TO BE PERFECTLY HONEST". Câu này là câu Thúy nghe của con trai. Thúy thấy là khi nó nói câu này, thì đích thị là nó không nói thật. Thí dụ Thúy muốn nó học y khoa, nó muốn học luật. Ðể thuyết phục Thúy, nó bắt đầu bằng câu "TO BE PERFECTLY HONEST " thì hóa ra những lần trước nó không thành thật hoàn toàn với Thúy hay sao? Mà câu này lại là câu nó dùng rất nhiều. Cả trong những lúc nói chuyện bằng điện thoại với bạn gái của nó cũng thế. Thúy bảo nó đừng dùng câu ấy nữa, thì nó cười và nói "TO BE PERFECTLY HONEST WITH YOU, IT’S A HABIT I CAN’T KICK". Thế thì còn nói được gì nữa. Thúy phải nói là Thúy rất khó chịu với những cái clichés mà anh đã đề cập từ đầu giờ đến giờ.

BBT

Cô nói rất đúng. Tôi nhớ đài BBC mỗi năm, vào dịp đầu năm đều đưa ra một danh sách gồm những cái clichés bị ghét nhất. Cái danh sách đó gọi chung là THE MOST HATED CLICHÉS, trong đó có cả câu "TO BE PERFECTLY HONEST" mà cô Thúy ghét.

Thế còn ông thầy, ông thầy ghét câu nào?

BBT

Kể ra thì nhiều lắm. Ngang ngửa với câu "YOU KNOW" là câu "YOU KNOW WHAT I MEAN?"Tương đương với câu này là "SEE THE POINT?" hay "GET IT?" hay "GET THE IDEA?"Mỗi lần nghe ai nói câu này vào mặt thì tôi lại muốn dùng một câu khác cũng đã bị dùng nát ra từ lâu rồi, để đáp lại, đó là câu "YOU INSULT MY INTELLIGENCE!" Ai đời cứ thỉnh thoảng lại hỏi anh hiểu tôi nói gì không thì đó không là câu lăng mạ trí thông minh của tôi hay sao?

Danh sách những cliché bị ghét nhất của đài BBC còn có 4 câu này nữa: THE FACT OF THE MATTER IS; AT THIS POINT IN TIME; HAVING SAID THAT; AT THE END OF THE DAY.

LÃM THÚY

Người Mỹ có ghét chúng như người Anh ghét chúng không?

BBT

George Bernard Shaw, một nhà soạn kịch người Anh có lần viết rằng nước Anh và nước Mỹ là hai nước bị chia cách bởi cùng một ngôn ngữ. Trước đây người ta vẫn nói hai nước bị ngăn cách nhau bằng Ðại Tây Dương. Nhưng Bernard Shaw thì nói là người Anh và người Mỹ nói chung một ngôn ngữ là tiếng Anh, nhưng có những lúc hai bên cũng khó hiểu được nhau. Trong trường hợp 4 cái cliché ở trên thì người Mỹ cũng ghét chúng hệt như người Anh vậy.

Thưa anh, "THE FACT OF THE MATTER" là gì?

BBT

Câu này nghĩa là sự thật của vấn đề là, nhưng nghe kỹ thì những điều được nói ra sau đó không phải là chân lý, không bao giờ là sự thật, mà chỉ là ý kiến rất sai lệch của người nói. Thí dụ nghe ai nói "THE FACT OF THE MATTER IS THAT HANOI DOES NOT NEED CHINA." Thì chúng ta phải hiểu là Hà Nội rất cần Trung quốc. Ðừng tin những gì câu ấy nói, hãy nhìn kỹ những chuyện đang xẩy ra ở Ba Ðình.

LÃM THÚY

Thưa anh, theo dõi những cuộc vận động tranh cử, người ta nghe ông Romney dùng cliché này hơi nhiều "AT THIS POINT IN TIME", nhưng ý ông ấy định nói là gì?

BBT

Câu ấy chỉ có nghĩa là vào thời điểm này. Nhưng theo sau nhất định phải là những lời đả kích, chỉ trích nhắm vào chính phủ Obama. Toàn câu không có ý nghĩa gì đặc biệt cả, chỉ là những từ ngữ rõng tuếch được dùng để lôi kéo sự chú ý của người nghe mà thôi. Cũng hệt như câu "HAVING SAID THAT" vậy. Tại sao không nói là "AS I HAVE SAID BEFORE". Nhưng đó là thói quen của nhiều người. Khó mà một sớm một chiều mà bỏ được. Bởi thế nên ngay ở đầu bài, tôi đã nói là tôi không muốn hai cô nhớ những điều đề cập trong bài. Học thì dễ, nhưng làm cho quên đi thì rất khó. Cũng như thay vì nói LAST OF ALL hay IN THE END, hay IN ALL nghĩa là cuối cùng thì… tại sao phải dùng "AT THE END OF THE DAY"?

QA nghĩ có thể người ta dùng những cliché này để cho người nghe thấy là mình cũng cập nhật về ngôn ngữ, để cho có vẻ bớt xa cách, để lại gần với người nghe hơn. Nhưng tiếc là nhiều khi nghe thứ ngôn ngữ ấy, người nghe lại thấy khó chịu như việc thảo một cái danh sách những câu cliché bị ghét nhất mà đài BBC đã làm vậy.

BBT

Ðúng vậy. Cũng có một list khác ghi một số tiếng cần phải đào sâu chôn chặt, không bao giờ đem dùng nữa hai cô cũng nên biết. Nhưng người ta thấy là nếu dẹp những tiếng này đi thì người Anh và người Mỹ còn nói năng thế nào được nữa: Ðó là 3 chữ … vàng AMAZING là kỳ diệu, WHATEVER là gì cũng được, và AWESOME là tuyệt vời. Hai cô về nhà nghe thử mấy đứa con nói chuyện với nhau mà coi. Hai cô sẽ thấy chúng không thể nào mở miệng ra được nếu không có 3 chữ vừa kể. Nhưng WHATEVER nghĩa là sao cũng được, gì cũng được là tiếng bị ghét nhiều nhất, đứng đầu danh sách những tiếng bị ghét nhất từ ba năm nay của đài BBC và của nhật báo USA TODAY.

LÃM THÚY

Cám ơn ông thầy…

BBT

WHATEVER…

QUỲNH ANH

Thưa quí vị, chương trình Anh Ngữ Trong Ðời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới cùng với các chương trình khác của Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc , Trúc Giang và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới. Bài hôm nay quả là AMAZING, AWESOME! I CAN’T COMPLAIN!

January 6, 2012

2012-01-04T23:15:00.001-05:00

Ngày 2 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Có lẽ nay đã đến lúc phải dẹp hẳn, vĩnh viễn, cho về hưu, và lấy ra khỏi các tự điển thành ngữ "khổ như một con chó", vì cách ví von này không còn đúng nữa.

Nếu muốn, người ta có thể nói ngược lại, thí dụ "sung sướng, hạnh phúc hay may mắn như một con chó" chứ khổ thì nhất định là không đúng. Lý do là vì phúc lợi của những con chó ở nước Mỹ được chăm sóc, lo lắng chu đáo, kỹ lưỡng hơn là những chăm sóc, lo lắng dành cho con người nhiều.

Đã lâu, tôi được xem tấm thiệp với đôi dòng an ủi in sẵn mà người ta có thể mua để gửi cho những con chó sau đại nạn của chúng. Ở bìa trước, là hình vẽ một con chó mặt mũi buồn bã, mở qua trang trong, người ta đọc được hàng chữ rõ ràng là để chia buồn: I did not know you were fixed!

Chuyến đi tới phòng mạch thú y đã chấm dứt đời sống tình ái của con chó.

Nhưng chuyện không ngưng ở tấm thiệp chia buồn trước mất mát đó.

Cách đây mấy năm, Greg Miller, ở thị trấn Independence tiểu bang Missouri nghĩ ra một giải pháp để giúp những con chó này khỏi bẽ mặt -- nguyên văn: neutered dogs would somehow feel embarrassed after castration. Greg Miller thay thế những dịch hoàn bị cắt bỏ của những con chó này bằng những viên bi nhỏ mà chàng gọi là neuticles, ghép từ hai chữ neutered (thiến) và testicles (dịch hoàn) mà chàng khâu vào cái túi (?) của chúng.

Nhờ phát minh của Greg Miller, rất nhiều con chó ở nước Mỹ đã có thể ngẩng mặt cao lên trong những lúc ra đường, khỏi phải cúi gầm mặt ngó xuống đất trong tủi nhục nữa. Lời hô hào của đại tá Gamal Abdel Nasser trên đài phát thanh Cairo sau khi lật vua Farouk (hỡi những người anh em Ả Rập, hãy ngẩng mặt lên, những ngày tủi nhục đã qua rồi) có lẽ cũng chỉ đem lại kết quả như thế mà thôi.

Nhưng làm sao biết được những con chó này mắc cở, bẽ mặt, tủi hổ thì chỉ có Greg Miller nói được.

Sau khi lo cho phúc lợi, danh dự, tự ái của những con chó, Greg Miller mới quay sang người ta.

Người ta, nếu gặp phải cảnh như những con chó này thì chắc chắn là mắc cở, bẽ mặt, tủi hổ lắm. Vậy thì cũng phải có những cái neuticles cho người. Chuyện giản dị như thế mà không ai nghĩ ra, cho đến khi Greg Miller ra tay.

Cơ quan FDA (Food and Drugs Administration) của chính phủ liên bang đã chấp thuận để người cũng có thể được gắn những neuticles mà Greg Miller phát minh và sản xuất cho khỏi phải sống trong tủi hổ. Người đầu tiên được khâu vào người những viên neuticles là Jim Webb ở California. Cuộc giải phẫu thành công, Jim Webb không còn phải chịu cảnh "hàm răng tuy có, hàm răng rụng / túi đạn tuy còn, túi đạn không" như hai câu thơ của Nguyễn Khuyến nữa.

Nhưng tôi vẫn không hiểu tại sao Jim Webb phải khâu vào người những vật ngoại nhập như thế.

Greg Mille nói rằng những con chó cần được khâu những cái neuticles vào vì chúng mắc cở, bẽ mặt, tủi hổ vân vân.

Điều đó có thể hiểu được, vì mấy anh chó đi đứng cứ hồn nhiên ra đường, thỉnh thoảng đứng lại làm phiền cái gốc cây hay cái cột đèn thì có thể bị mấy chị chó trông thấy và mắc cở với mấy chị. Nhưng đó là mấy anh chó, quần áo của các anh cũng giản dị thôi: chiếc áo len chủ mặc cho trong những ngày đông lạnh lẽo chỉ vừa che cái lưng và phần ức phía trước.

Những người như Jim Webb, quần áo bình thường, như bạn, như tôi thì... ai biết mà phải lo đi khâu nhưng vật ngoại nhập đó vào người?

Mà khâu chúng vào người thì có hết bẽ mặt với tủi hổ không? Hay là lại càng mất mặt thêm?

Tại sao phải nói lớn cho mọi người biết sự không toàn vẹn của mình? Tại sao phải... phô ra cho mọi người thấy? Hay là lãnh tụ, phải có mấy hòn bi cho các nhà thơ quốc doanh... nâng cho có việc mà làm?

Ai trả lời được những câu này ngoài ông Tố Hữu của chúng ta?

Sướng như thế chẳng trách Michelle Obama, đệ nhất phu nhân Hoa kỳ trong khi trả lời cuộc phỏng vấn của Barbara Walters cách đây ít ngày đã nói thẳng là nếu được cho tái sinh nàng xin được trở lại làm con chó.

Ngày 3 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Liền ngay sau ngày Giáng Sinh, là ngày nước Mỹ đi trả lại, hay đổi những món quà mà người ta nhận được mấy hôm trước đó. Thí dụ cái ca vát hay chai nước hoa không... vừa chẳng hạn.

Những người đi trả hay đổi quà, tuy có mất thì giờ, mất công một chút, nhưng họ là những người hạnh phúc vô cùng. Không thích những thứ đó, họ đem đổi hay trả lại, lấy lại tiền. Nhưng tôi thì không, vì món quà tôi nhận được thì không cách nào đem trả lại được, và mãi tới hôm nay, tôi vẫn còn khổ sở, vất vả với nó.

Tôi nhớ rất rõ hôm tôi nhận được nó. Người tặng tôi là một người đàn ông thỉnh thoảng gặp ở nhà một vài người bạn khác, cũng có khi ở tiệm phở quen khi ghé qua ăn sáng. Và tuần trước, trong một buổi sáng ghé tiệm phở, thì tôi lại gặp ông.

Sáng hôm ấy, trông ông như cái giẻ lau cũ và rách. Ông xấu trai không thể nói hết. Cái áo len mặc bên ngoài, cái khăn quàng quanh cổ, cái mũ xùm xụp che gần hết mặt. Ông đi thẳng về bàn tôi đang ngồi, thò tay bắt tay tôi và tôi chưa kịp chào hỏi, bầy tỏ đôi điều quan tâm về dung nhan và sức khỏe của ông, thì ông kéo ghế ngồi xuống, và cho biết ông đang bị cúm hành gần chết.

Tôi không thể bưng tô phở di tản sang bàn khác, cũng không thể đứng dậy đi rửa tay bằng xà phòng antibacteria như tôi vừa được căn dặn khi chích ngừa cúm mấy hôm trước. Xã hội văn minh không cho phép chúng ta làm như thế. Cái điện thoại di động dở chứng tự nhiên không thấy kêu réo như những lúc khác, để ít nhất tôi có ngay được một lý do để bỏ tô phở, nín thở, chạy ù té ra ngoài, nhẩy lên xe trốn những con cúm của ông đang bay lượn, nhẩy múa, uốn éo, bẹo hình bẹo dạng trong không khí của tiệm phở...

Tôi đang nghĩ cách để bỏ đi, thì ông lên tiếng hỏi tôi mấy câu, lại còn ghé sát sang nửa bàn của tôi cho thêm nét thân tình. Tôi cố gắng vừa trả lời vừa nghĩ cách để kiếu ông. Mấy năm gần đây, cơ thể của người đàn ông sống trên nửa thế kỷ này không còn đủ sức để đánh lại được những con cúm khủng khiếp nữa. Gặp chúng, tôi thua ngay, liệt giường ít nhất mười ngày, cơ thể rũ ra, chán đời không thể tả được. Chỉ muốn chết ngay cho rảnh nợ. Đúng lúc tôi đang nghĩ như thế, thì ông bỗng chớp chớp mắt, cái miệng trễ xuống... tôi biết ông sắp làm gì, nhưng tôi cũng không có cách nào để phản ứng. Thực ra thì ông cũng tìm cách quay đi, nhưng chỉ mới xoay cái cổ được khoảng ba mươi độ, thì ông hắt xì một cái long trời lở đất. Bàn tay tôi đang để trên bàn thì nhận được mấy hạt chất lỏng bay xuống như mưa bụi, chỉ khác là chúng nóng hôi hổi. Tôi kín đáo thu bàn tay về, đưa xuống gầm bàn, chùi vào quần. Ông xin lỗi, lấy giấy xì mũi, cẩn thận lau và ngoáy kỹ lưỡng cả hai lỗ mũi rồi vo viên tờ giấy, bỏ xuống gần ly cà phê của tôi. Trong khi đó, những con cúm vừa thoát khỏi cổ họng của ông đã vội vàng nhào đến phía tôi. Tôi biết chắc như vậy. Tôi muốn bóp cổ ông vô cùng. Buổi sáng của tôi hỏng hoàn toàn. Tô phở chưa hết một nửa, ly cà phê chưa uống. Tôi ngó đồng hồ và hét lên:"Thôi chết rồi ... tới giờ đi làm rồi, tôi phải chạy đây ông ạ..."

Ông nhất định giữ tôi lại ăn tiếp tô phở có những con cúm của ông đang bơi lội tung tăng ở trong. Nhưng tôi nhất định "say NO" với tô phở và những con cúm đó. Cuối cùng, ông còn bắt tay tôi một cái để bỏ vào tay tôi vài trăm ngàn con cúm làm bonus.

Tôi chạy ra xe, vừa chạy vừa lau tay vào quần. Và chiều hôm đó, ở trong sở, món quà ông tặng tôi bắt đầu làm khổ cái cổ họng của tôi.

Hôm sau, những con cúm tìm được nơi vui chơi giải trí trong cái cơ thể rã nát của tôi và đến hôm nay vẫn còn lưu luyến chưa chịu rời đi.

Tôi muốn đem trả món quà lại cho ông mà không sao làm được.

Ngày 4 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Hôm qua, đọc một tờ báo trên internet, tôi thấy một lời rao kiếm bạn rất đáng để cho bộ quốc phòng Mỹ quan tâm nghiên cứu.

Lời rao của người phụ nữ Việt còn rất trẻ tuổi ở Pháp cho biết cô là người có dung mạo giống một nữ ca sĩ nổi tiếng về dân ca ở hải ngoại. Dựa trên sự mô tả đó, và cứ theo "nguyên bản" mà suy ra, thì người cô là người có nhan sắc. Cô cho biết cô có giọng nói "thỏ thẻ" rất hay. Như thế, thanh cô cũng có, mà sắc cô cũng không thiếu. Ngay sau đó, ở chi tiết sở thích, cô cho biết thêm một điều khác nữa về cô, một chi tiết tôi ít thấy ở các phụ nữ trong những lời rao kiếm bạn trên các báo Việt ngữ: cô thích môn box Thái, không phải chỉ là người xem, mà cô là người thích chơi môn võ này. Thai boxing là một môn võ hung bạo hơn rất nhiều môn võ khác mà chúng ta biết. Các võ sĩ Thái cũng đeo bao tay, nhưng lại không đi giầy, vì loại võ này cho phép dùng chân để đá. Sau những trận đấu box Thái nhà nghề, thế nào cũng có người thương tích trầm trọng.

Tuy thế, chuyện phụ nữ chơi box Thái cũng có thể hiểu được. Tại sao phụ nữ lại không được cho chơi môn võ này trong khi họ đã từng chơi nhu đạo, thái cực đạo, hiệp khí đạo, kiếm đạo rất xuất sắc, và con gái Muhamad Ali cũng nối nghiệp cha trong môn quyền Anh nhà nghề?

Nhưng điều kiện cô đặt ra cho người mà cô kiếm để làm bạn mới là điều đáng nói ở đây. Sau khi cho biết hạng tuổi mà cô muốn kiếm, cô ra điều kiện là người bạn trai của cô phải không được biết đánh box. Cô muốn là người duy nhất biết chơi box Thái. Bạn cô không được quyền biết đánh box.

Cô là người có những hiểu biết chiến lược. Nhưng cô chỉ đi tìm những đối phương không tương xứng để nắm phần chắc khi cần phải giao tranh. Mà như vậy thì không thể nào có được hòa bình lâu dài được.

Trong suốt mấy chục năm chiến tranh lạnh, sở dĩ Hoa kỳ và Nga không xẩy ra chiến tranh trực diện bao giờ vì hai bên hiểu là nếu xẩy ra đụng độ, thì bên này sẽ tiêu diệt bên kia -- mutual destruction -- và sẽ không có bên nào chiến thắng, thoát được cảnh bị san bằng thành bình địa. Chiến lược của hai phía dựa trên nguyên tắc răn đe nguyên tử -- nuclear deterrence -- và nhờ đó, Hoa kỳ và Liên Xô đã không bao giờ dám nghĩ tới việc dùng đến võ khí nguyên tử mà cả hai bên đều có. Một bên ra tay, bên kia trả đũa thì sẽ không bên nào thoát.

Nhưng khi đối phương không đồng cân đồng lạng, không cùng có những võ khí tương đương có sức hủy diệt qui mô như của bên kia, thì phe mạnh nhất định sẽ gây chiến.

Chính vì thế mà năm 1972, Hoa kỳ và Liên Xô đã ký với nhau bản hiệp ước chống phi đạn đường đạn tức là Anti-Ballistic Missile Treaty, gọi tắt là ABM. Hiệp ước không cho phép hai bên phát triển những hệ thống phòng thủ chống phi đạn, vì nếu một phe có được hệ thống chống phi đạn hữu hiệu thì sẽ không sợ phi đạn phía bên kia nữa, và như thế bên kia sẽ phải tìm cách phát triển một hệ thống tương tự và những phi đạn mới mạnh hơn, nhanh hơn, có khả năng né được phi đạn chống phi đạn và phải bố trí nhiều phi đạn hơn để trừ hao những phi đạn bị đối phương bắn rơi.

Hai bên sẽ lao đầu vào một cuộc chạy đua võ trang mới.

Nhưng Hoa kỳ nói là vẫn cần một hệ thống phòng thủ để tự vệ chống lại phi đạn của các nước sống ngoài vòng pháp luật như Iran hay Bắc Hàn.

Người phụ nữ trong lời rao tìm bạn, nếu tìm được người đàn ông không biết box Thái mà hai bên vẫn có thể sống chung hòa bình như chủ trương của ông Nikita Khruschev mà không cần dùng tới chiến lược răn đe, thì người phụ nữ này nên được chính phủ Hoa kỳ mời làm trưởng đoàn thương thuyết để thuyết phục Nga rằng Hoa kỳ nên được cho phép phát triển và bố trí một hệ thống chống phi đạn mà thế giới vẫn có thể sống trong hòa bình được.

Nhưng nếu người đàn ông của cô lén đi tập và lấy được cái đai đen cùng với ba, bốn cái gạch trắng của thái cực đạo, thì thế giới khó mà có được hòa bình, và một cuộc chạy đua võ trang sẽ lại làm cho hai phía phải chi tiêu rất nhiều cho võ khí mới trong một thế giới có bao nhiêu vấn đề cần được giải quyết như hiện nay.

Ngày 5 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Trong cái thế giới càng ngày càng toàn cầu hóa như hiện nay, để có được sự nể trọng của thế giới, nhiều nước đã làm những việc hết sức kỳ lạ.

Người dân Tân Tây Lan nhất quyết chê hối lộ nên được xếp lên đầu danh sách của những nước lương hảo nhất, theo một phúc trình của Liên Hiệp Quốc cách đây không lâu.

Trong khi đó, thị trấn Suwon ở Đại Hàn thì đi tìm sự nể trọng của thế giới bằng một cách khác. Cách đây mấy tháng, Suwon mời quan khách đến thăm 580 cái cầu tiêu công cộng của thành phố, những cái cầu tiêu mà theo một giới chức đặc trách văn hóa của thành phố, sẽ làm cho thế giới phải nể trọng Suwon về sự sạch sẽ của chúng. Giới chức này nói không úp mở rằng Suwon nhất định trở thành lãnh tụ của thế giới trong khía cạnh sạch sẽ của những chiếc cầu tiêu công cộng.

Gần sáu trăm chiếc cầu tiêu này, mỗi chiếc đều có tiếng nhạc vĩ cầm nhè nhẹ thổi vào, bàn cầu được làm cho ấm lên cho khách khỏi bị lạnh đít, trên tường có treo họa phẩm và ở góc là những bình hoa tươi trang hoàng cho thêm mỹ thuật.

Chỉ nghe mô tả, và tuy chưa thể bay sang Đại Hàn đóng góp một chút phế thải và dùng thử những chiếc cầu tiêu này của Suwon ngay, người ta cũng đã phải nhìn nhận thành phố Đại Hàn này xứng đáng làm đàn anh thiên hạ. Các cầu tiêu công cộng này, theo tập tài liệu mà thành phố phân phát cho các nhà báo hôm khánh thành, đã được một số người giàn xếp giữ chỗ trước để tổ chức họp mặt, ăn uống.

Tưởng tượng những tập quảng cáo mời khách du lịch ghé thăm Suwon có những câu như "Hãy đến thăm chúng tôi, thành phố có những cầu tiêu sạch sẽ nhất thế giới, sạch sẽ đến độ quí vị có thể ăn được..." Hay "Quí vị đã ăn món galbi trong cầu tiêu của Suwon chưa?" Hay "Tại Suwon, chúng tôi lo lắng cho cái khoái đầu (?) và cái khoái cuối (?) trong bốn cái khoái của quí vị ở cùng một nơi, thuận tiện không đâu bằng..."

Nhưng thực ra, Suwon vẫn đi sau nước ta vài chục năm về khoản "ăn đâu, ỉa đó" (nói đúng ngôn ngữ của Tô Hoài, trong cuốn Chiều Chiều xuất bản năm 1999.)

Tô Hoài, trong cuốn Chiều Chiều, ở các trang 300 đến 307 đã tả những cái cầu tiêu ở Hà Nội dùng kỹ thuật hố xí hai ngăn mà ông được trao trách nhiệm trông nom khoảng hai trăm cái. Người dân Hà Nội ở khu vực mà Tô Hoài trách nhiệm, như gia đình anh Vân, ăn và ỉa ở ngay một chỗ. Đoạn Tô Hoài viết về chuyến đi điều tra một cái nhà xí rỉ nước qua tường sang nhà bên cạnh, nơi một gia đình ăn, ở, ngủ, nằm bệnh ngay sát chỗ nước phân ngấm qua, "dưới rãnh, những con ròi trắng hếu bò lổm ngổm" (trang 306) thì đó không phải là nước ta đi trước Suwon hay sao?

Đưa cuốn sách cho một người bạn đọc cái đoạn ghê khiếp đó, bạn tôi liếc nhanh mấy trang rồi trả lại. Chàng nói với tôi rằng sở dĩ những cái nhà cầu ở Hà Nội dơ dáy khủng khiếp như thế là vì chính phủ dồn mọi nỗ lực vào xây một cái nhà cầu lớn nhất, đẹp nhất, sạch sẽ nhất ở quảng trường Ba Đình mất rồi thì còn đâu vật liệu để lo cho cái nhà xí của những người như vợ chồng anh Vân mà Tô Hoài viết lại nữa...

Ông Bút Tre, một nhà thơ lục bát đại tài của nước ta ghi lại cảnh tôn kính khi người ta đi vào thăm cái nhà cầu ấy bằng hai câu lục bát này:

Vào thăm lăng Bác âm u
Các chị phụ nữ ngả mũ ra chào...

Thơ thật hay, chỉ phải chữ thứ sáu ( MŨ) của câu bát vần viếc, bằng trắc hơi có nét khiên cưỡng, đọc lên chỉ muốn sửa một chút cho... gợi tình.

Cái nhà cầu ấy thì có sạch hơn của gia đình anh Vân trong cuốn hồi ký của Tô Hoài thật. Có muốn có được sự nể trọng của thế giới, cứ mang nó ra khoe là vượt Suwon xa ngay ấy mà.

Ngày 6 tháng 1 năm 2012

Bạn ta,

Jeannine Stein, một fashion police người chuyên có ý kiến, mà thường là những ý kiến đầy giọng đả kích về thời trang của tờ Los Angeles Times cách đây không lâu có đăng bức thư của một độc giả không ký tên thật, nêu thắc mắc và than phiền tại sao quần áo phụ nữ không có nhiều túi như quần áo của đàn ông để phụ nữ cũng có thể, như đàn ông, bỏ bút và những thứ cần dùng khác, khỏi phải cầm trong tay, bận tay bận chân.

Jeannine Stein cho biết là có thể các nhà họa kiểu quần áo sẽ không bao giờ cho quần áo phụ nữ nhiều túi như quần áo của đàn ông.

Mà quần áo của đàn ông thì nhiều túi thật. Nếu mặc một bộ suit ba mảnh (?) thì số túi có thể lên đến gần hai chục cái.

Sơ mi ít nhất có một túi. Quần dài bốn cái, có thể là năm nếu có thêm một chiếc túi đựng bật lửa hay chìa khóa. Áo gilet có bốn túi. Jacket ba túi ngoài, ba túi trong. Tổng cộng là mười sáu cái túi. Móc mệt nghỉ.

Người nữ độc giả viết thư cho Jeannine Stein ghen tức là phải.

Nhưng nếu Jeannine Stein nói đúng, nghĩa là thời trang sẽ không bao giờ để phụ nữ có nhiều túi như quần áo đàn ông, thì đó phải là tin mừng cho những người đàn ông.

Con số túi trong quần áo đàn ông là thành trì cuối cùng chưa bị phụ nữ xâm phạm (?) và nên được bảo vệ đến cùng. Lý do là trong khoảng ba chục năm trở lại đây, nhiều khu vực thời trang của đàn ông đã bị lấn chiếm tàn bạo. Những chiếc ca vát chẳng hạn. Phụ nữ cũng đã lôi ra đeo khi mặc sơ mi, cũng của đàn ông. Hay quần dài, có cả zipper ở phía trước mặc dù không biết dùng để làm gì. Những chiếc quần dài này cũng có túi trước, túi sau để người mặc có thể tay trong túi đi tung tăng như những người đàn ông không biết làm gì với đôi tay trơ trẽn của mình. Quyền bỏ tay vào túi quần của đàn ông bị xâm phạm thô bạo vì những cái túi quần đó.

Trong khi váy của phụ nữ thì đàn ông không bao giờ lấn chiếm (?) hay vi phạm (?) ngoại trừ đàn ông Tô Cách Lan với những cái kilt, họ hàng rất xa của những "cái thúng mà thủng hai đầu" của phụ nữ.

Sự thực thì các nhà họa kiểu thời trang không may nhiều túi cho phụ nữ không phải vì họ không muốn phụ nữ lấn chiếm thêm nữa vào lãnh vực quần áo đàn ông, mà việc không may nhiều túi cho phụ nữ là vì lý do địa lý hình thể (?).

Thí dụ những cái túi áo sơ mi mà đàn ông vẫn dùng để đựng một trăm thứ chẳng hạn. Bút mấy cái, thẻ ra vào sở, vài ba thứ giấy không bỏ vào ví được. Những thứ ấy, khi cần, đều có thể lấy ra rất dễ dàng, không hề gây trở ngại lưu thông bao giờ. Nhưng tưởng tượng Demi Moore hay Julia Roberts, hay Sharon Stone tìm cách lấy những thứ họ đựng trong túi ra mà xem. Việc làm đó sẽ khó khăn hơn việc làm của những người đàn ông rất nhiều. Những cái túi của họ, không để gì ở trong cũng đã cộm (?), đã như nhồi nhét (?) một triệu thứ. Bây giờ lại phải tìm cách lấy cái bút ra thì khổ đời những người qua lại (?) biết là chừng nào.

Như vậy thì nhất quyết là không nên cho họ những cái túi áo như người độc giả muốn.

Thế còn túi quần?

Cũng không nên. Lý do như đã nói ở trên, là cảnh thọc tay trong túi quần, huýt sáo đi tung tăng là đặc quyền của đàn ông. Đàn bà không có lý do gì để thọc tay trong túi quần hết.

Hơn nữa, có những lúc đàn ông phải để tay trong túi quần. Thí dụ như khi bị hỏi một câu tương tự như câu của Mae West: "Is that a gun in your pocket or is it because you are glad to see me?"

Bị hỏi như thế, lại không dấu súng trong người, không thọc tay vào túi quần, bỏ đi lập tức thì phải làm gì bây giờ? Đàn ông phải có túi quần, đàn bà thì không là vì thế.

Không cần thì đòi túi làm gì?

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 126)

THE SIMPLE PRESENT TENSE AND THE PRESENT CONTINUOUS TENSE

Bản chuyển tả do Trúc Giang thực hiện. Bài học số 126 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 3 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Trúc Giang và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

Thưa anh, kỳ trước, chương trình có nói về thì hiện tại liên tiến, PRESENT CONTINUOUS TENSE, một thính giả gửi thư cho chương trình yêu cầu anh nói thêm về thì này để cụ không còn bất cứ một thắc mắc nào về thì này nữa.

BBT

Chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày xin cám ơn cụ và hôm nay chung ta sẽ nói thêm cho hết về thì PRESENT CONTINUOUS như cụ yêu cầu. Thì hiện tại liên tiến thực ra không khó và cũng không rắc rối như các thì PERFECT gồm PRESENT, PAST và FUTURE PERFECT chẳng hạn, nhưng nó có hai ba cách dùng khác nhau và cũng nên để ý một chút.

Trúc Giang nhắc lại cách hợp thành của thì PRESENT CONTINUOUS coi.

TRÚC GIANG

Tất cả các thì CONTINUOUS như PAST, PRESENT và FUTURE CONTINUOUS đều dùng động từ TO BE và theo sau là PRESENT PARTICIPLE tức là hiện tại phân từ, động từ có gắn cái đuôi ING ở phía sau. Nói rõ hơn, PRESENT CONTINUOUS TENSE được thành lập bằng I AM, YOU ARE, HE và SHE IS, WE ARE, THEY ARE, rồi theo sau là động từ chính cộng thêm cái đuôi ING. Thí dụ WE ARE TALKING ABOUT THE PRESENT CONTINUOUS TENSE. WE ARE SITTING IN THE CLASS.

BBT

Cám ơn Trúc Giang. Chúng ta dùng thì PRESENT CONTINUOUS TENSE để nói về một chuyện đang xẩy ra, đang diễn ra vào lúc này, vào lúc chúng ta đang nói chuyện, hay cũng có khi về một chuyện không đang xẩy ra vào lúc này. QA cho nghe hai thí dụ với PRESENT CONTINUOUS coi.

WE ARE TALKING ABOUT THE PRESENT CONTINUOUS TENSE RIGHT NOW.

THEY ARE NOT WATCHING TELEVISION AT THIS MOMENT.

BBT

Chúng ta cũng có khi dùng PRESENT CONTINUOUS TENSE cho những việc đang xẩy ra, đang diễn ra nhưng không nhất thiết phải đang xẩy ra vào đúng lúc này. Thí dụ HE IS STUDYING DENTISTRY IN SAN FRANCISCO.

Câu này nghĩa là anh ấy đang học nha khoa ở San Francisco. Nhưng vào lúc chúng ta nói câu này, thì anh ấy đang nghỉ, đang đi trượt tuyết ở Colorado chứ không bắt buộc là đang ngồi học trong giảng đường.

Trúc Giang nói thử hai câu, dùng PRESENT CONTINUOUS TENSE về hai chuyện đang diễn ra, nhưng không nhất thiết phải đang diễn ra đúng vào lúc này coi.

TRÚC GIANG

MY HUSBAND IS WORKING FOR A BIG COMPANY IN LOS ANGELES.

THE CHILDREN ARE GOING TO SCHOOL IN THE MORNING.

BBT

Và hai cô cũng biết thì PRESENT CONTINUOUS cũng còn được dùng để nói về một việc sẽ diễn ra trong một tương lai rất gần nữa. QA còn nhớ bài kỳ trước không?

Đây là cách dùng cho tương lai gần, NEAR FUTURE như trong bài kỳ trước: WE ARE NOT GOING TO THE PARTY TONIGHT.

WE ARE VISITING OUR PARENTS THIS WEEKEND.

BBT

Còn một cách dùng nữa của PRESENT CONTINUOUS TENSE, đó là để nói về một chuyện gây khó chịu cho chúng ta hay tạo kinh ngạc cho mọi người. Ý nghĩa thì hệt như thì SIMPLE PRESENT TENSE nhưng có ngầm ý là gây khó chịu cho người nói và người nghe. Trong trường hợp đó, chúng ta luôn luôn thêm các trạng từ ALWAYS hay ALL THE TIME, hay CONSTANTLY để diễn tả cho người nghe hiểu là việc ấy gây ra sự khó chịu cho mọi người. Thí dụ SHE IS ALWAYS COMING LATE. Trúc Giang cho nghe hai thí dụ với cách dùng này coi.

TRÚC GIANG

HE IS CONSTANTLY COMPLAINING ABOUT EVERYTHING.

SHE IS RAISING HER VOICE ALL THE TIME.

BBT

Còn QA?

THE DOG NEXTDOOR IS BARKING ALL NIGHT LONG.

MY OTHER CAR IS GIVING ME A LOT OF PROBLEMS ALL THE TIME.

TRÚC GIANG

Thưa chú, cháu nhớ là có một hai lần chú nói là có một số động từ không thể dùng với các thì CONTINUOUS TENSE. Chú có thể nhắc lại đó là những động từ nào không?

BBT

Có khá nhiều, ít nhất cũng khoảng gần 40 động từ nên tôi không thể kể hết ngay ra ở đây. Nhưng có một số động từ chắc chắn hai cô đã biết như TO HATE, TO LIKE, TO LOVE, TO NEED, TO WANT, TO WISH, TO KNOW, TO REMEMBER, TO OWN, TO HEAR, TO SEE vân vân. Có thể nói chung đó là những động từ không diễn tả những hoạt động hay nói về những hành động nào đó. Một số các động từ này nói về những tư tưởng, ý tưởng, suy nghĩ như TO KNOW, TO RECOGNIZE hay đề cập đến sự sở hữu như TO OWN, TO BELONG, hoặc về tình cảm như TO LOVE và TO NEED, hay những nhận thức của giác quan như TO FEEL, TO SEE… Tất cả đều không thể dùng trong các thì CONTINUOUS TENSES. Trong khi đó, động từ TO WALK là động từ diễn tả một hành động. Động từ TO OPEN cũng diễn tả một hoạt động. Chúng ta có thể dùng chúng trong các thì CONTINUOUS.

Thưa anh, tại sao không dùng TO HEAR và TO SEE được? Hai động từ này cũng có hoạt động cả đấy chứ.

BBT

Không. TO HEAR là nghe thấy. TO HEAR dùng trong trường hợp tiếng động tự nhiên lọt vào tai chúng ta trong khi chúng ta không hề cố gắng lắng tai để nghe. Nếu cố gắng nghe, nghiêng đầu, lấy tay khum lại ôm lấy vành tai, cố gắng để cho tiếng động lọt vào tai thì đó mới là có hành động. Khi đó, chúng ta dùng TO LISTEN. Chúng ta không dùng TO HEAR với CONTINUOUS TENSE nhưng chúng ta có thể dùng TO LISTEN với CONTINUOUS TENSE. Cũng tương tự là trường hợp của TO SEE và TO LOOK. TO SEE là thấy. TO LOOK là nhìn. TO SEE là không có cố gắng hay nỗ lực mà vẫn nhiìn thấy, trong khi TO LOOK thì phải có cố gắng, phải vận dụng sự chú ý của đôi mắt.

TRÚC GIANG

Như vậy tại sao cháu lại thấy công ty hamburger McDonalds, một công ty lớn với các nhân sự chỉ huy chắc chắn phải là những người có khả năng viết lách chính xác tiếng Anh thì lại dùng I’M LOVIN’ IT trong khi văn phạm nói là TO LOVE không thể dùng trong thì PRESENT CONTINUOUS?

BBT

Trúc Giang nói rất đúng. Nhưng đó là chính là chủ ý của McDonalds. Quảng cáo của họ rất thành công, bằng cớ là nó đã làm cho Trúc Giang phải khó chịu, và nhớ nó ngay lập tức. Nếu như quảng cáo viết I LOVE IT thì nghe thường quá. Nhưng khi viết I’M LOVIN’ IT trong những quảng cáo dựng lên ở đầy đường thì ai cũng chú ý và nhớ nhập tâm ngay như chúng ta đã thấy. Trúc Giang biết là trong các quảng cáo, và luôn cả trong lời của những bản nhạc, nhiều khi người ta cố ý không tôn trọng các luật lệ bình thường của văn phạm để làm cho người đọc và người nghe phải nhớ. Justin Timberlake có một ca khúc tên là I‘M LOVING IT. Rồi ban The Scorpions cũng có một ca khúc tên là STILL LOVING YOU.

Quảng cáo này của McDonald chắc có nhiều người ghét lắm nên đã có hai cách chiết tự để diễu nó. Chiết tự là trò chơi hoán chuyển, thay đổi vị trí những chữ để tạo thành những tiếng mới có nghĩa khác như THẾ LỮ là chiết tự từ tên thật của ông là Nguyễn THỨ LỄ mà ra, hay Trần KHÁNH GIƯ trở thành KHÁI HƯNG cũng bằng cách chiết tự. Bằng cách chiết tự đó, I AM LOVING IT trở thành AILING VOMIT nghĩa là đau bệnh, muốn ói luôn, hay hoán chuyển vị trí của những chữ I‘M LOVING IT để thành OMIT LIVING nghĩa là dẹp bỏ cuộc sống đi. Đến đây chắc cũng đã đủ về PRESENT CONTINUOUS TENSE rồi chứ hai cô? Hồi còn dậy học ở Việt Nam, để các học sinh nhớ ngay thì PRESENT CONTINUOUS, tôi dậy họ mấy câu này:

ARE YOU SLEEPING?

BROTHER JOHN, BROTHER JOHN?

MORNING BELLS ARE RINGING!

DING! DING! DONG!

Hai cô nghe bao giờ chưa?

TRÚC GIANG

Cháu chỉ nghe như thế này thôi… (hát theo điệu bài FRÈRE JACQUES) Giờ ăn đến rồi… Giờ ăn đến rồi... Mời anh sơi… Mời anh sơi…

Bây giờ, QA muốn hỏi anh một câu hơi ra ngoài một chút. Hôm nọ, QA nghe thấy con trai QA nói với bạn qua điện thoại một câu bắt đầu bằng AS FAR AS I AM CONCERNED, QA muốn hỏi anh câu ấy nghĩa là gì, và dùng nó trong những trường hợp nào?

BBT

Hai cô nghe câu này nhé: AS FAR AS I AM CONCERNED, THE GAS PRICE WILL KEEP GOING UP AND UP. Dịch tạm sang tiếng Việt, câu này nghĩa là theo chỗ tôi hiểu, theo chỗ tôi biết, theo chỗ tôi quan tâm thì giá xăng sẽ tiếp tục gia tăng thêm nữa.

Nếu chúng ta bỏ hẳn mệnh đề AS FAR AS I AM CONCERNED, chỉ còn mệnh đề sau: GAS PRICE WILL KEEP GOING UP AND UP thì ý nghĩa của câu có thay đổi gì không?

QA không thấy có gì khác giữa hai câu. Như vậy, mệnh đề AS FAR AS I AM CONCERNED được dùng để làm gì?

BBT

Chúng ta dùng mệnh đề AS FAR AS I AM CONCERNED chỉ là để tạo sự chú ý của người nghe trước khi chúng ta đi vào câu chính, dẫn tới ý chính mà chúng ta muốn chuyển đạt.

TRÚC GIANG

Thưa chú nếu không muốn dùng AS FAR AS I AM CONCERNED thì còn có những cách dùng khác nữa không, với cùng một ý nghĩa như mệnh đề AS FAR AS I AM CONCERNED?

BBT

Có chứ. Có nhiều cách. Chúng ta có thể nói AS FAR AS I CAN SAY; AS FAR AS I CAN TELL; AS FAR AS I KNOW; AS FAR AS I COULD REMEMBER; AS FAR AS I CAN POSSIBLY SEE…

Chúng ta cũng có thể thay AS FAR AS bằng SO FAR AS như SO FAR AS I CAN SAY, hay SO FAR AS WE CAN TELL; SO FAR AS THEY CAN SEE; SO FAR AS YOU CAN PREDICT…

TRÚC GIANG

SIR, SO FAR AS WE CAN SAY, OUR TIME IS UP. WE WILL MEET AGAIN NEXT WEEK.

QUỲNH ANH

Thưa quí vị, chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới cùng với các chương trình khác của Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc , Trúc Giang và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới.

December 30, 2011

2011-12-28T23:57:00.001-05:00

Ngày 26 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

"Diamonds are a girl's best friend" thực ra không phải là câu nói của Liz Taylor như tôi vẫn nghĩ từ trước đến nay.

Câu này là tựa đề của một ca khúc, nhạc của Jule Styne, lời của Leo Robin viết năm 1949, nhưng không hiểu vì sao, nhiều người cứ nghĩ là của Liz Taylor. Có thể là vì cô đào này có nhiều kim cương chăng? Mỗi lần lấy chồng, cả thẩy tám lần, nếu tôi đếm đúng, tay cô đều đeo một cục đá mới to tổ bố, nên cô trở thành bạn thân của kim cương và kim cương trở thành bạn chí thiết của cô? Rồi một loại nước hoa mà cô quảng cáo hai mươi mấy năm trước , White Diamond, lại càng làm cho tên của cô đi sát với kim cương hơn.

Nhưng ngày nay, kim cương không chỉ là bạn của phụ nữ như tên của bài hát nữa, mà là bạn của nhiều thứ rất kỳ lạ. Thí dụ của Foday Sankoh, của Charles Taylor chẳng hạn. Mà Foday Sankoh hay Charles Taylor thì không thể là phụ nữ được. Foday Sankoh là người cầm đầu Mặt Trận Cách Mạng Thống Nhất (Revolutionary United Front), lực lượng phiến loạn ở Sierra Leone, một quốc gia ở tây Phi châu. Còn Charles Taylor là tổng thống của Liberia cũng ở tây Phi châu. Hai ông này không đeo nhiều kim cương, nhưng kim cương vẫn là bạn thiết của hai ông. Kim cương đã giúp những người như hai ông tiến hành những cuộc nội chiến chém giết khủng khiếp nhất trong lịch sử Phi châu.

Mới đây, người ta khám phá ra rằng chính kim cương đã gây ra bao nhiêu khổ nạn cho những người dân bất hạnh của Angola, Congo, Sierra Leone, Liberia. Các nước này đều có những mỏ kim cương với sản lượng rất lớn. Và chính nhờ lợi tức thu được qua dịch vụ xuất cảng kim cương ra ngoài, mà các nước này mới có tiền mua võ khí để tiến hành những cuộc nội chiến kinh hoàng như thế. Những khẩu AK, những chiến xa T-54, những hỏa tiễn 122mm, những phản lực cơ MiG trong tay các lực lượng quân sự của các nước này đều được mua bằng tiền bán kim cương. Những viên kim cương ở các quốc gia Phi châu này không chỉ là kim cương, mà là "conflict diamonds", những cục kim cương giúp tài trợ cho các phong trào nổi dậy, phiến loạn ở Sierra Leone, Congo, Liberia và Angola. Ở Sierra Leone, thường dân bị đuổi ra khỏi những nơi có mỏ kim cương, quân của Foday Sankoh khủng bố, chặt tay những ai dám chống lại lệnh đi khỏi các khu này. Và mới đây, lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc đã bị quân của Foday Sankoh tấn công khi định tiến vào khu vực có mỏ kim cương. Các chi tiết này cho thấy kim cương là bạn thiết của các ông này như thế nào. Các ông không đeo chúng.

Chỉ có các phụ nữ như Liz Taylor mới lóng lánh hột soàn trên tay, như những hứa hẹn của những cuộc hôn nhân lâu dài.

Tại cuộc họp của các nhà sản xuất và buôn bán kim cương nhóm tại Antwerp, Bỉ, mới đây, các phái đoàn tham dự hội nghị đã quyết định phải chặn đứng việc buôn bán những cục "conflict diamonds" này vì nó dính quá nhiều máu của những người dân Phi châu khốn khổ. Nhưng rất nhiều kim cương "conflict" này đã lọt được ra ngoài. Số lượng kim cương này không phải là nhỏ khi nhìn vào số võ khí mà các nước Phi châu này có trong tay để theo đuổi những cuộc chiến khủng khiếp từ mấy năm nay.

Những cục đá rực rỡ trên tay những người phụ nữ mà chúng ta gặp trong những đám cưới, những đám tiệc sang trọng ở đây, có rất nhiều cục, nhìn kỹ còn thấy những vết máu của người Phi châu khốn khổ khốn nạn ấy. Có những cục đã từng nằm trong hậu môn của những người phu mỏ Nam Phi khi những người phu này lén đánh cắp chúng để mang ra ngoài sau những buổi làm trong những mỏ kim cương như hình chụp trong một số báo National Geographic.

Những viên kim cương ấy có khi nằm trên những chiếc vương miện, những chiếc tiara, diadème... ngự trên những mái tóc, có khi trên những chiếc nhẫn ở những ngón tay...

Nghĩ như thế rồi liệu chúng ta có còn muốn đeo những viên kim cương này nữa không? Những người đàn ông nên nhắc những người đàn bà khi đứng trước những cửa hàng bán kim cương về những vết máu của những người dân Angola, Congo, Sierra Leone, Liberia, Burkina Faso... Làm như thế, may ra những người phụ nữ nhân đức, biết thương người này (?) sẽ chạy sang K-Mart mua đại cái nhẫn rẻ tiền đeo tạm để máu của những người dân Phi châu không bám vào tay của họ nữa, và có khi nhờ đó, mà máu người Phi châu sẽ bớt đổ chăng.

Hay lúc đó, lại nổi cơn... khát máu người dân Phi châu vô tội, lôi câu để đời của Zsa Zsa Gabor (*), sửa đi một chút để nói rằng "tôi chưa ghét một người đàn ông nào tới mức để từ chối cục kim cương của chàng", và đòi cho bằng được cục kim cương dư sức ném vỡ đầu con chó để mấy con mụ khác tức điên lên chơi?

_________________

(*) Câu nguyên văn của Zsa Zsa Gabor là "I never hated a man enough to give him diamonds back" đọc được trong tờ Observer số đề ngày 25 tháng 8 năm 1957.

Ngày 27 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Henry Kissinger, theo Seymour M. Hersh trong cuốn The Price of Power: Kissinger in the Nixon White House (New York: Summit Books, 1983), mỗi lần chán đời, ưu sầu, là chàng ăn. Và khi chàng ăn, thì chàng mập và xấu trai kinh khủng.

Khi chàng thèm ăn, thì chàng có thể làm bất cứ gì để có ăn. Vận mạng của Đài Loan được định đoạt trong bản thông cáo chung Thượng Hải, mà để có văn kiện này, thì hình như nhà cầm quyền Hoa lục chỉ mất có một con vịt quay Bắc Kinh. Ðiều này, chính Henry Kissinger nói ra. Chàng nói rằng với một con vịt quay Bắc Kinh ngon, muốn gì chàng cũng ký.

Hồi ấy chắc chưa có thuốc Prozac nên lịch sử và chính trị Đông Á mới có chủ trương "lưỡng quốc nhất chế" lôi thôi cho đến bây giờ, để Hoa lục dựa vào đó làm vất vả Đài Loan từ đó đến nay.

Kissinger khi trong óc thiếu seratonin thì buồn bã, ưu sầu, ăn uống bậy bạ, gây tai hại cho tình hình thế giới như thế. Những người không phải là ngoại trưởng Mỹ thì phản ứng khác hẳn.

Chúng tôi đi shop. Chúng tôi shop cho đến khi chúng tôi té gục -- shop till you drop-- như nhiều người ở Mỹ đã cho thấy.

Đây là một thứ bệnh, danh từ y khoa gọi là oniomania, do một nhà tâm lý học người Đức nhận diện cách đây gần một thế kỷ. Ở Mỹ, theo Hội Tâm Lý Học Hoa kỳ (The American Psychological Association), có khoảng mười lăm triệu người bị hội chứng này. Những người mắc bệnh này thường tạo kẹt xe kinh khủng ở gần các khu buôn bán. Họ làm cho việc tìm được một chỗ đậu xe ở các mall là một cực hình trần ai khoai củ. Bệnh nhân ra khỏi nhà từ sáng sớm, thường là trước giờ mở cửa của các cửa tiệm. Cửa mở, họ xông vào, credit card trong tay, đúng lời căn dặn trong những quảng cáo của American Express là không bao giờ ra khỏi nhà mà không mang theo. Họ khuân một đống đồ ra quầy trả tiền, rồi quăng cái thẻ mua chịu ra, cà cho nát, cho mỏng teng, cho rách...

Ở mười lăm triệu người, thì bệnh đã phát. Trong khi đó, khoảng bốn chục triệu người Mỹ thì còn đang trên đường phát bệnh. Trong những con số này, khoảng 90% là phụ nữ. Đặc biệt là theo tài liệu của Hội Tâm Lý Học Hoa Kỳ, rất ít đàn ông mắc thứ bệnh quái ác này.

Trong ngôn ngữ hàng ngày, họ là những người mắc chứng mua sắm không thể kiểm soát được, compulsive shoppers. Mua sắm trở thành việc làm họ không còn làm chủ được nữa. Mua sắm quay trở lại kiểm soát mọi suy nghĩ của họ.

Những cái tủ áo đầy nghẹt trong nhà, vài trăm đôi giầy trong garage (nếu ở dinh Malacanang thì con số có thể lên đến 6 ngàn đôi), bàn phấn khoảng gần một trăm đôi bông tai để phục vụ hai cái tai, ví tay vài chục cái, thắt lưng mấy chục cái, găng tay ba chục đôi... Rất nhiều thứ chưa được giải phóng ra khỏi những gói giấy ở tiệm mang về.

Vậy nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục đi shop tiếp. Phải quay trở lại mall, quơ thêm vài ba đống nữa thì chúng tôi mới thấy nhẹ người đi chút ít.

Nhưng tiền đồ của thế giới sắp khá. Bệnh mua sắm có thể chữa được bằng thuốc. Đại học Stanford ở California đang thí nghiệm một loại thuốc có thể giúp bệnh nhân sau khi uống thuốc, và thuốc ngấm, thì cho dù là đã ra đến cửa với một kế hoạch mua sắm chi tiết, qui mô, cũng sẽ quay vòng trở lại, thay quần áo, ở nhà làm một người Mỹ bình thường và khỏe mạnh. Thuốc giúp gia tăng seratonin trong óc, và khi lượng seratonin tăng lên tới mức bình thường, thì chúng tôi bình thường trở lại. Không đi mua sắm bậy bạ nữa, ăn nói hợp lý hơn, không lô gích một chiều nữa, không gây sự không lý do nữa, không nạt nộ người chung quanh nữa, không đòi về nhà má (?) nữa vân vân.

Thí nghiệm của trường Stanford không biết đến bao giờ mới có kết quả, nhưng giới doanh thương Mỹ đang tìm cách chặn không để cho loại thuốc này được bầy bán trước Thanksgiving và Giáng Sinh, thời gian mua sắm kinh hoàng nhất ở Hoa kỳ. Các bệnh nhân khỏi bệnh thì làm sao kinh tế Hoa kỳ khá đây?

Nhưng biết đâu, chuyện chữa bệnh mua sắm chỉ là mục tiêu phụ, còn mục tiêu chính là chữa bệnh ăn nói càm ràm thì sao? Mà như thế thì trước hay sau Thanksgiving và Giáng Sinh có gì quan trọng lắm đâu?

Hay là cứ vào bếp lục cơm nguội ăn như Kissinger cũng đã chết ai chưa.

Ngày 28 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Abby, như chúng ta đã đồng ý nhiều lần, nên về hưu, gác bút, log off cái computer của nàng, cất nó xuống basement, và nghỉ viết mục trả lời các thắc mắc của độc giả mà nàng đã phụ trách quá lâu trên các báo Mỹ.

Nhưng nàng vẫn cứ tiếp tục viết, và càng tiếp tục viết, nàng càng cho thấy là nên qui ẩn cho rồi. Nên, từ rất lâu mới đúng.

Mới đây, Abby góp ý với một độc giả muốn có câu trả lời cho những gợi ý, những thúc giục, những lời khuyên là nên đẻ thêm một hai đứa con nữa trong khi chiếc đồng hồ nội bộ (?) của người độc giả này đang hối hả chạy những vòng cuối trước khi sợi dây thiều lăn đùng ra khiến cái đồng hồ chết ngắc.

Cái internal clock -- đồng hồ nội bộ-- ở cái tuổi của chúng ta, hoặc đã ngưng chạy, hay vẫn còn đang chạy, nhưng bằng những nhịp cực kỳ rối loạn, làm những đêm mùa đông bỗng như hừng hực lửa của nắng hè (?), những đổi thay của tâm tính, những cáu bẳn vô lý hơn mọi vô lý thường ngày, mức estrogene càng ngày càng xuống thấp... mà lại còn bị nhắc thêm vài câu hối thúc như vậy thì người nghe khó chịu là phải.

Chẳng lẽ lại hét lên câu hăm dọa mà tôi mới đọc được trên cản sau chiếc xe đậu gần sở: My estrogene is low and I have a gun -- này, estrogene của tôi đang xuống thấp và tôi có súng trong tay đấy nhé.

Với những đề nghị như thế, không thể chỉ nói không phải việc của ông / bà. Câu này thường quá, những góp ý sẽ còn trở lại nữa. Câu trả lời như thế nghe như những che dấu không cần thiết. Người nghe nhất định sẽ nghĩ ra trong đầu những lý do khác ghê rợn hơn nhiều.

Cũng không thể hăm dọa, răn đe mà không kèm theo những hành động đi kèm, thí dụ nói rằng nếu muốn, tôi có thể đẻ thêm một chục đứa nữa (bằng cách sinh mười chẳng hạn, cho kịp vòng quay cuối của chiếc kim đồng hồ nội bộ) trong khi không cách nào làm được nữa.

Lại cũng không nên nói rằng mấy quả grade A còn lại trong hộp... trứng đã thối hết như một phụ nữ tôi quen vẫn nói. Không được. Ai lại vạch... trứng cho người xem như thế.

Abby trả lời người độc giả nọ rằng cứ nói là xưởng của chúng tôi đóng cửa thế là xong. Our factory is closed. Xưởng đóng cửa, tiệm đóng cửa, phẹc mê bu tích, không sản xuất nữa. Chấm dứt.

Abby tưởng trả lời như vậy là xong. Như trường hợp xưởng đóng cửa trong lúc khó khăn kinh tế, sản xuất đình lại tại các xí nghiệp quốc doanh không lời lãi cuối cùng phải dẹp như ở các nước Cộng sản cũ để cắt bỏ những gánh nặng đè lên các quốc gia này. Trong những trường hợp đó, đóng cửa là chấm dứt, là không còn một hoạt động nào khác nữa. Là công nhân thất nghiệp dài cổ, là chủ nghĩa Cộng sản với hệ thống kinh tế do trung ương thiết kế phá sản thê thảm là đúng.

Nhưng thực ra, không phải xường máy nào, sau khi đóng cửa cũng buồn bã, chán nản như thế. Một số nhà máy, khi đóng cửa, phải bồi thường cho nhân viên bị cho nghỉ việc. Nhiều khi công nhân được những món tiền đáng kể. Do đó, cửa nhà máy có thể đóng, nhưng đó không phải là chấm dứt mọi chuyện. Người công nhân có tiền, có thể vui chơi tiếp (?) hay đi kiếm một xưởng máy mới (?) còn tiếp tục thu dụng họ. Nên trả lời như Abby có thể là không đúng.

Tôi đọc câu trả lời của nàng xong, thì ấm ức ghê lắm. Trả lời thiếu sót như vậy mà cũng đòi trả lời, giải đáp thắc mắc, gỡ rối tơ lòng cho người khác. Nhưng tôi cũng không biết phải thêm vào câu trả lời của nàng những gì để cho hợp lý hơn.

Thì hôm trước, một độc giả ở Lansing, Michigan viết cho Abby với một đề nghị nhỏ để thêm vào câu trả lời của Abby. Người độc giả này, mà tôi tin chắc là một phụ nữ, đề nghị Abby thêm vào câu này: But the playground is still open.

Xưởng máy tuy đóng cửa vì thiếu nguyên liệu, vì không thể sản xuất được nữa, vì không có nhu cầu sản xuất nữa, vì khó khăn kinh tế hay vì những nguyên do khác, nhưng sân chơi, sân giải trí của xưởng máy thì vẫn tiếp tục mở cửa (?) cho các công nhân của xưởng máy bị đóng cửa vào chơi như thường.

À, như thế mới được. Xưởng máy đóng cửa, nhưng tại sao phải đóng cửa một tiện nghi (?) mà các công nhân trước kia vẫn được phép sử dụng?

Phải mở cửa chứ. Xưởng máy của Abby có thể đã đóng cửa, và sân chơi của cái xưởng đó có thể cũng đã dẹp luôn, những cái cầu tuột (?) những cái đu, những bồn cát để xúc cát (?) chơi có thể đã đóng như trường hợp xưởng của Abby, nhưng những sân chơi ở các xưởng máy khác vẫn tiếp tục mở thì sao?

Ồ, trả lời như Abby là sai sót thấy rõ. Khi không cho đóng cửa sân chơi luôn mà cũng gỡ rối tơ lòng độc giả thì sao được!

Ngày 29 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Nếu tò mỏ một chút, mở những trang rao vặt trong các báo Mỹ, người ta thấy một điều ít người có cuộc sống bình thường ngoài đời có thể tưởng tượng ra được.

Trong tờ Los Angeles Time xuất bản tại Los Angeles , California ngày nào trung bình cũng có từ 2 đến 4 lời rao tìm bạn.

Chuyện tìm bạn thì không có gì lạ, nhưng lời rao của những người đang ở một nơi mà chuyện đi lại rất khó khăn mói là chi tiết đáng lưu ý.

Mấy tháng trước, trong internet, có người đăng một đoạn tìm bạn, khai rõ rằng ông là một người đàn ông bình thường khỏe mạnh, không tứ đổ tường, đời sống gương mẫu, giờ giấc bao giờ cũng đúng, đúng giờ làm việc, giờ ăn, giờ ngủ rất điều độ. Ông cho biết đã làm như thế được từ ba, bốn năm nay. Ai muốn quen với ông thì viết thư về điạ chỉ một nhà tù, khu các tù nhân thọ án chung thân.

Đọc lời rao, ngưòi ta nghĩ đó là chuyện đùa. Trên đời làm sao kiếm được một người đàn ông có những hành động gương mẫu, điều độ và lành mạnh như thế, ngoại trừ ở nhà tù.

Nhưng những lời rao tìm bạn thư tín đọc thấy trên tiờ Los Angeles Time thì lại không đùa chút nào. Gần như tất cả những người rao đều là đàn ông.

Tất cả đều nói rõ tuổi tác, tầm vóc, mầu da, và không dấu diếm gì chi tiết là đang ở tù. Sau đó , những người này cho biết còn phải ở tù thêm bao nhiêu lâu nữa. Cuối cùng là một lời hứa sẽ gặp khi ra tù để tính chuyện lâu dài.

Người bình thường thì ai lại nghĩ là có người viết thư làm quen với những người như thế. Riêng chuyện người ấy đang vòng lao lý mà chưa đủ làm nản lòng hay sao?

Nhưng người ta cũng thấy là ở Mỹ, gần như ai cũng có vợ chồng, bạn trai, bạn gái và những thứ liên hệ khác.

Thế thì trong những cuộc hôn nhân hay tác hợp đó chắc chắn phải có những cựu tù nhân.

Vậy thì chắc chắn những người tù, khi mãn hạn, trở lại đời sống bên ngoài vẫn có thể làm lại cuộc đời. Người Mỹ rất công bình trong chuyện này. Ai phạm tội thì đi tù. Trả nợ xong xã hội thì lại được cho trở lại sống cuộc đời bình thường và xâ hội, luật pháp bảo đảm chuyện đó.

Thế nên những người tù vẫn muốn kiếm bạn, và những người bên ngoài vẫn đi tìm bạn ở trong tù.

Và đó là lý do xuất hiện của những mối tình trong tù.

Nhưng ai là những người đi kiếm bạn trong tù?

Đa số là các phụ nữ. Bộ họ không sợ những người có một quá khú kinh khủng như vậy hay sao?

Chắc là phải có. Nhưng uớc muốn có một nguời thuộc về mình và một người để mình thuộc về thường lớn hơn những nỗi sợ kia.

Ngay cả những người tù chung thân và không có cơ hội bước ra khỏi khám đường cho đến lúc mãn đời, vẫn có những nguời muốn làm quen, muốn trở thành một người bạn trai hay một người bạn gái của người tù đó.

Cách đây mấy năm, Scott Peterson, 1 người đàn ông trẻ tuổi ở San Francisco bị phạt chung thân về tội giết vợ và con trai trong bụng của vợ.

Ngay sau khi có án, người tù này nhận được cả mấy chục thư làm quen , và xin thành hôn.

Luật lệ ở Mỹ KHÔNG cấm những cuộc hôn nhân như thế. Và một số không ít người đã lập những hôn thú như thế.

Những người tù này sẽ không bao giờ ra khỏi được ngoài cửa của khám đường.

Thế thì tại sao lại lập hôn thú với những người như vậy?

Các chuyên gia tâm lý nói rằng cả hai đều rất cô đơn. Một ngưòi thì sẽ phải sống hết đòi trong nhà tù, không có cơ hội được trả tự do. Một đằng có thể có một hai vấn đề tâm lý. Người ấy muốn kiểm soát hoàn toàn nguời phối ngẫu. Nhưng việc này không phải lúc nào cũng làm được với nhưng người đàn ông bình thường sống ở ngòai xã hội.

Nhưng với những người tù với những bản án dài lâu thì việc kiểm soát, giờ giấc , nơi chốn đi lại là một việc có thể làm được gần như 100%.

Một số phụ nữ sẵn sàng làm đám cưới với những ngưòi đàn ông như vậy để có được cảm tưởng thuộc về ai đó, để thư từ, liên lạc điện thoại bất cứ lúc nào cũng được và không phải gặp những trường hợp phải nổi ghen dùng đùng lên bao giờ.

Một số những người đàn ông này đã được thả, và đứng đợi họ ngoài cửa khám đường, là những người bạn thư tín trong những tháng năm ở trong tù.

Có những cuộc hôn nhân thành công và cũng có những chuyện đi tới đổ vỡ. Nhưng ngay cả những cặp vợ chồng bình thường, không có bên nào vào tù ra khám mà cũng vẫn gặp chyện đổ vỡ thì đổ vỡ trong những cặp hôn nhân với một người từng ở tù thì có gì lạ.

Và vì thế, càng ngày người ta càng thấy nhiều cuộc hôn nhân với người phối ngẫu đang thọ án là như thế.

Ngày 30 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Tối hôm qua, khi đi tìm một bài báo trong tờ Harper's số phát hành cách đây mấy tháng, tình cờ tôi đọc được quảng cáo của một tổ chức bảo vệ cây rừng thật là tuyệt.

Nửa trên của trang quảng cáo là bức hình chụp một khu rừng cây với những thân cổ thụ xanh mướt, và phía dưới là câu hỏi liệu những cây mọc đã vài trăm năm ấy, ngày mai có bị biến thành giấy đi cầu không.

Mỗi ngày, theo tổ chức bảo vệ cây rừng, hàng ngàn mẫu rừng đang bị phá trụi, từ British Colombia ở Gia Nã Đại, đến Amazon ở Nam Mỹ, sang California và Alaska ở Hoa kỳ, luôn cả Siberie thuộc Nga và Malaysia để biến thành bột giấy, hay gỗ để đóng đồ đạc.

Nhưng quảng cáo nhấn mạnh nhất vào sự kiện cây rừng bị đem nghiền nát, làm bột chế giấy đi cầu. Người viết rất khéo khi nhấn mạnh vào chi tiết này, làm cho việc đốn cây trở thành vô lý, phải ngăn chặn cho bằng được.

Thực ra thì cây rừng còn được dùng vào nhiều việc khác nữa rất cần thiết cho đời sống. Sản phẩm gỗ không thể thiếu trong thế giới con người mặc dù rất nhiều vật liệu khác không chế biến từ cây rừng cũng đang được dùng như plastic, và các kim khí chẳng hạn.

Những thứ chế biến hay lấy từ cây rừng cũng không phải là không cần thiết cho đời sống. Rất cần thiết là khác. Nên việc khai thác cây rừng không phải luôn luôn là điều có thể tránh được. Người ta vẫn trồng rừng để thay thế cho những khu bị phá. Chỉ có thể nói là diện tích rừng mới trồng để thay cho diện tích bị phá không đủ mà thôi.

Giấy đi cầu đưa ra hình ảnh một sản phẩm nghe qua rất tầm thường tưởng là không cần thiết cho đời sống nhưng thực ra thì ngược lại. Những cuộn giấy tròn mà chúng ta không bao giờ đặt lên một ưu tiên cao trong những thứ cần có trong nhà, thực ra, lại rất cần, không có không được. Cứ thử tưởng tượng không có nó, làm sao chúng ta sống nổi.

Ngay cách treo chúng trong buồng tắm, theo một số chuyên gia về luật gia đình, cũng có thể là nguyên nhân đi tới chuyện vợ chồng bỏ nhau. Người muốn treo cho những tờ giấy nằm sát tường, người muốn treo để nó nằm phía bên kia, không ép vào tường. Những bất đồng giữa hai bên từ chuyện treo cuộn giấy đã đưa tới bao nhiêu tan vỡ tại tòa.

Không có chúng làm sao có thể sống được. Dùng giấy báo thì mực in có thể để lại những mầu sắc không cần thiết, ngoài ra, đường ống có thể bị nghẹt, làm hỏng hệ thống thoát nước.

Những cuộn giấy đi cầu, do đó, không phải là những sản phẩm không cần thiết, chỉ làm phí bột giấy, làm cho cây rừng bị đốn xuống một cách vô ích.

Giấy dùng vào những việc khác thì có thể đừng được, chứ giấy đi cầu thì không.

Thí dụ những tờ giấy gói quà chẳng hạn. Những tờ giấy này, bất kể được in lên những hình vẽ, mầu sắc đẹp đến đâu đi chăng nữa, cũng chỉ để bị xé một cách thô bạo trong những tiệc sinh nhật, trong những ngày sau hôm Giáng Sinh hay năm mới. Không bao giờ chúng được dùng lại, hay có được một đời sống lâu dài hơn.

Hay những tấm thiệp vô bổ của Hallmark để thương mại hóa những ngày sinh nhật, những dịp lễ lạc mà người ta bầy ra để bắt chúng ta tiêu tiền một cách phi lý.

Tại sao tổ chức bảo vệ cây rừng lại cứ nhắm vào giấy đi cầu để vận động thế giới đừng đốn cây, phá rừng trong khi những cuộn giấy đi cầu hết sức cần thiết cho thế giới chúng ta đang sống?

Tại sao không dùng một sản phẩm khác, và sửa câu viết trong quảng cáo thành: Có nên biến những cây cổ thụ này thành những tập thơ của các mầm non thi ca vừa tổ chức ra mắt tuần qua hay không?

Viết như thế, chắc chắn sự hưởng ứng sẽ rất đáng kể. Cây rừng sẽ thoát những lưỡi cưa, rừng sẽ được tha cho sống. Và để nhà phê bình văn học Nguyễn Hưng Quốc khỏi phải than thở trong mấy trang đầu của cuốn "Thơ, v.v...và v.v..." ( Văn Nghệ xuất bản năm 1996) rằng ông đã mua phải hàng trăm tập thơ dở. Ông có vẻ rất không vui về chuyện đó.

Nếu có tiếc thì nên tiếc là giấy, chế từ bột gỗ của cây rừng, được dùng để in những tập thơ dở như thế. Chứ còn dùng bột gỗ để làm những cuộn giấy đi cầu thì hoàn toàn hợp lý và rất nên làm. Không có giấy đi cầu thì vất vả ngay.

Không có những tập thơ dở mà Nguyễn Hưng Quốc mua phải, thì thế giới vẫn hạnh phúc như thường. Thiếu những cuộn giấy đi cầu thì không hạnh phúc chút nào.

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 125)

THE FUTURE IS HERE

Bản chuyển tả do Trúc Giang thực hiện. Bài học số 125 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 3 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Trúc Giang và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

Chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày đến với quí vị hàng tuần để ôn lại một số điều liên quan đến Anh ngữ mà quí vị gặp trong đời sống. Quí vị có thắc mắc xin liên lạc với Hồn Việt TV nhờ chuyển lại. Thưa anh, QA biết là Trúc Giang sau mấy tuần vắng mặt hôm nay trở lại lớp với ít nhất hai câu hỏi để gửi ông thầy. Mời Trúc Giang.

TRÚC GIANG

Thưa chú, hôm cháu từ bệnh viện về nhà, ông bác sĩ nói với cháu, nguyên văn, rằng : I SEE YOU AND THE BABY NEXT MONTH. Thưa chú, ông ấy là người Mỹ nói thì chắc là đúng, không thể sai văn phạm được, nhưng cháu vẫn thắc mắc tại sao ông không nói I WILL SEE YOU AND THE BABY NEXT MONTH mà lại nói là I SEE YOU NEXT MONTH? Câu I SEE YOU là PRESENT TENSE, là thì hiện tại, tại sao ông lại dùng cho một việc làm sẽ diễn ra trong tương lai?

BBT

Trúc Giang và QA nên hiểu là KHÔNG hề có MỘT THÌ TƯƠNG LAI, MỘT FUTURE TENSE duy nhất trong tiếng Anh. Người ta có thể diễn tả những chuyện trong tương lai bằng 3 cách khác nhau ngoài cách dùng WILL và SHALL của thì SIMPLE FUTURE. Một trong những cách đó là dùng thì hiện tại, PRESENT TENSE để nói về những chuyện sẽ xẩy ra, sẽ diễn ra trong tương lai. Đó là khi chuyện đó, việc đó, hành động đó gần như chắc chắn sẽ diễn ra trong một tương lai gần. Tương lai đó không phải một, hai năm nữa, vài chục năm sau này, mà một thời điểm gần hơn như một tiếng đồng hồ, hai, ba ngày, vài ba tuần.

Thưa anh, ngoài việc những hành động đó sẽ diễn ra trong tương lai gần, còn một chi tiết đặc biệt nào khác nữa không?

BBT

Cô QA hỏi một câu rất đúng lúc vì tôi đang định nói thêm chi tiết đó. Người ta dùng PRESENT TENSE để nói về một việc sẽ diễn ra trong một tương lai gần, IN THE NEAR FUTURE, khi chuyện đó đã được sắp đặt để diễn ra, đã được giàn xếp và có nhiều phần chắc chắn sẽ diễn ra, sẽ không có những đối thay nào, có thể do luật lệ qui định, do những điều kiện, những đòi hỏi buộc nó phải diễn ra. Trúc Giang sẽ phải trở lại bệnh viện trong tháng tới vì ông bác sĩ muốn cân đo cho cháu bé, theo dõi sức khỏe của mẹ, và bệnh viện đã định ngày trở lại để tái khám theo lịch làm việc của bác sĩ.

Như vậy không thế nói IT RAINS HARD ON THE 19^th OF NEXT MONTH vì tiên đoán thời tiết vẫn có thể sai như thường phải không thưa anh? Nhưng nói tân tổng thống tuyên thệ nhậm chức vào ngày 20 tháng 1 năm 2013 chẳng hạn thì được chứ?

BBT

Đúng vậy, vì ngày đó đã được qui định bởi Tu Chính Án số 20 của hiến pháp Mỹ, và không gì có thể thay đổi được ngày đó. Trúc Giang sẽ nói bằng tiếng Anh như thế nào?

TRÚC GIANG

THE NEXT OATH TAKING CEREMONY IS ON JANUARY THE 20^TH OF 2013.

BBT

QA cho nghe hai thí dụ dùng PRESENT TENSE để nói về những chuyện chắc chắn sẽ diễn ra trong tương lai coi.

MY SON GRADUATES NEXT YEAR WITH A BACHELOR DEGREE.

MISTER OBAMA LEAVES OFFICE MAYBE AFTER 2 TERMS.

BBT

Trúc Giang cho nghe hai thí dụ với PRESENT TENSE diễn tả hai việc trong tương lai coi.

TRÚC GIANG

MY FIRST CHILD STARTS THE GATE PROGRAM IN THE FALL.

I RETURN TO WORK AFTER 2 MORE MONTHS.

BBT

Cách thứ 2 để nói về những chuyện trong tương lai mà không dùng WILL và SHALL là dùng PRESENT CONTINUOUS tức là thì HIỆN TẠI LIÊN TIẾN. Thì PRESENT CONTINUOUS này chúng ta đã biết là được dùng để nói về những việc đang diễn ra vào lúc chúng ta nói chuyện. Thí dụ WE ARE SITTING IN THE STUDIO RIGHT NOW. THE CAMERA MAN IS SHOOTING A NEW TV PROGRAM.

Nhưng chúng ta cũng có thể dùng PRESENT CONTINUOUS TENSE để nói về một dự tính, một chủ ý, một việc mà chúng ta đã thu xếp để làm ở một thời điểm nào đó trong tương lai, và thường là tương lai gần. QA thử dùng PRESENT CONTINUOUS để nói về một việc mà cô có dự tính, có dự định làm trong một tương lai rất gần coi.

I AM BAKING A BIRTHDAY CAKE FOR MY DAUGHTER THIS EVENING.

WE ARE HAVING A BIRTHDAY PARTY FOR HER TOMORROW.

BBT

Còn Trúc Giang?

TRÚC GIANG

I AM CHANGING THE OIL FOR THE CAR THIS WEEKEND

WE ARE REMODELLING THE KITCHEN NEXT MONTH.

BBT

Chúng ta nhớ nói rõ thời điểm tương lai, một mốc thời gian trong tương lai như NEXT MONTH, TOMORROW, THIS EVENING…để khỏi bị hiểu làm là việc đó đang diễn ra vào lúc chúng ta nói.

Bây giờ qua cách thứ 3 để nói về những chuyện trong tương lai gần mà không dùng WILL và SHALL. Trong cách này, chúng ta dùng TO BE GOING TO, theo sau là một động từ nguyên mẫu INFINITIVE.

Chúng ta dùng cách này khi chúng ta đã có quyết định là sẽ làm chuyện đó vào một thời điểm nào đó trong tương lai. Thí dụ khi tôi nói I AM GOING TO CUT THE GRASS THIS SATURDAY, thì tôi đã quyết định là làm sạch cái sân vào thứ Bẩy này. Tôi đã mua thêm bao plastic để hốt cỏ và lá khô. Tôi đã xem xét lại cái máy xén cỏ không dùng từ cả năm nay trong garage. Tôi đã hứa là sẽ xắn tay áo lên để dọn cái vườn… Trúc Giang cho nghe hai thí dụ với cách dùng này coi.

TRÚC GIANG

I AM GOING TO TAKE THE KIDS TO CANADA IN APRIL.

WE ARE GOING TO GET A BIGGER HOUSE THIS SUMMER.

BBT

Còn QA?

MY DAUGHTER IS GOING TO TRANSFER TO USC NEXT QUARTER.

SHE IS GOING TO GET A PART-TIME JOB IN THE SUMMER.

BBT

Đặc biệt cách thứ 3 này với TO BE GOING TO, chúng ta KHÔNG bao giờ dùng với động từ TO GO. Thí dụ chúng ta không bao giờ nói HE IS GOING TO GO TO ITALY. Chúng ta bỏ hẳn TO GO để thành HE IS GOING TO ITALY là đủ.

Đó là câu hỏi số 1 của Trúc Giang. Câu số 2 là gì, hỏi luôn đi Trúc Giang.

TRÚC GIANG

Thưa chú, mấy ngày lễ lạc đã qua, gặp nhau là chúc nhau đủ thứ, và cũng vì thế, cháu thấy cháu không hiểu rõ lắm về động từ TO WISH . Nhờ chú nói lại về động từ này, làm sao dùng nó cho đúng. Cháu biết là chú đã một lần nói về nó.

BBT

Động từ TO WISH có hai cách dùng. TO WISH là chúc, là mong ước người đối thoại có được những chuyện tốt đẹp. Cách dùng này rất giản dị. Chúng ta dùng một danh từ ngay sau TO WISH là được. Thí dụ chúc ai, mong ai có được một năm mới tốt lành, sức khoẻ dồi dào, một đời sống hạnh phúc, một tương lai thoải mái… Chắc Trúc Giang đã biết dùng TO WISH trong những câu như thế. Cho nghe thử vài lời chúc coi.

TRÚC GIANG

I WISH HIM A LONG AND HAPPY LIFE . WE WISH OUR PARENTS THE BEST OF LUCK FOR THE COMING NEW YEAR.

MY CHILDREN WISH THEIR GRAND MOTHER GOOD HEALTH ALL THROUGH THE YEAR. THEY ALSO WISH THEIR GRAND FATHER A LUCKY NEW YEAR.

BBT

Cách dùng thứ hai của động từ TO WISH có hơi rắc rối một chút nhưng cũng không khó lắm. Chúng ta dùng TO WISH khi chúng ta ước ao tình hình khác với thực tế mà chúng ta đang đối mặt. Thí dụ trời đang mưa, chúng ta ước trời khô ráo. Một người thân của chúng ta không có mặt ở đây vào lúc mọi người đang dự party quá vui, chúng ta ước gì người ấy có mặt ở đây. Tình hình kinh tế đang khó khăn, chúng ta ước ao tình hình sáng sủa hơn, tốt đẹp hơn. Những điều ước đó đều không phải là thực tế chúng ta đang có trước mặt hay trong tầm tay. Trong những trường hợp như thế, động từ đi theo sau TO WISH (present tense) luôn luôn được cho lùi lại một thì, một TENSE để thành past tense. Thí dụ nói I WISH (present tense) HE IS (present tense) HERE thì không đúng vì IS là thì hiện tại. I WISH (present tense) HE WAS (past tense) HERE mới đúng. Cũng thế, nói WE WISH (present tense) THE ECONOMY IS (present tense) BETTER có đúng không QA?

Không đúng, phải nói là WE WISH (present tense) THE ECONOMY WAS (past tense) BETTER. QA có cô bạn bao giờ cũng đến muộn. Những lúc chờ cô ấy , I WISH (present tense) SHE CAME (past tense) EARLY. I WISH (present tense) SHE ARRIVED (past tense) ON TIME.

BBT

Còn Trúc Giang?

TRÚC GIANG

I WISH (present tense) MY HUSBAND COULD (past tense) COOK.

MY GIRLS WISH (present tense) THEY HAD (past tense) A BABY BROTHER.

BBT

QA sửa lại hai câu này cho đúng coi: I WISH IT IS RAINING NOW.

WE WISH THEY ARE SITTING RIGHT HERE AT THIS TABLE.

QA thấy dùng PRESENT CONTINUOUS là không đúng. Phải là PAST CONTINUOS mới được. I WISH IT WAS RAINING (past continuous) NOW.

WE WISH THEY WERE SITTING (past continuous) RIGHT HERE AT THIS TABLE.

BBT

Nhớ là sau WISH, thực tế không như chuyện đang xẩy ra trước mặt chúng ta. Ước gì trời mưa ào lúc này thì thực tế trời không đang mưa. Ước gì họ ngồi ngay ở bàn này thì họ hiện không có mặt ở đây.

Thí dụ tôi định tuần tới đi Canada nhưng nay lại có cái đám cưới rất quan trọng ở đây thì Trúc Giang sẽ nói thế nào?

TRÚC GIANG

I AM GOING TO CANADA NEXT WEEK BUT NOW I WISH I WAS NOT GOING .

BBT

QA cho một thí dụ tương tự coi.

AT 40, HE STILL LIVES AT HOME WITH HIS MOTHER. WE WISH HE HAD HIS OWN APARTMENT.

BBT

Đó là những chuyện đang xẩy ra. Ông ta 40 tuổi rồi mà còn ở với mẹ. Tôi định đi Canada vào tuần tới. Chúng ta dùng WISH với PAST TENSE. Nhưng khi thực tế là những chuyện đã xẩy ra hay không xẩy ra trong quá khứ thì sau WISH chúng ta dùng động từ ở thì PAST PERFECT. Thì PAST PERFECT được tạo thành bằng quá khứ (PAST TENSE) của HAVE là HAD và theo sau là quá khứ phân từ của động từ chính tức là PAST PARTICIPLE. Bạn tôi có cơ hội để đi khỏi Việt Nam năm 1975 nhưng ông không đi nên phải đi tù hơn 10 năm. Nghe chuyện của ông xong, tôi phải nói thế nào đây Trúc Giang?

TRÚC GIANG

I WISH HE HAD LEFT VIETNAM IN 1975. HAD LEFT là PAST PERFECT của động từ chính là động từ TO LEAVE, LEFT, LEFT.

BBT

QA cho một thí dụ với WISH và PAST PERFECT coi.

Hồi sang Mỹ, QA đi làm ngay thay vì đi học nên I WISH I HAD ENROLLED IN COLLEGE AND (I HAD) TAKEN A FEW COURSES IN COLLEGE. I WISH I HAD STUDIED NURSING.

BBT

Có một điều này nữa về TO WISH tôi muốn nói ở đây. Hồi nẫy chúng ta dùng những thí dụ với TO WISH và động từ TO BE theo sau như WE WISH HE WAS HERE hay I WISH I WAS ON TIME. Thực ra, nói như vậy không đúng. Đáng lẽ phải là HE WERE và I WERE thay vì HE WAS và I WAS mới đúng. Đáng lý chúng ta phải dùng SUBJUNCTIVE MOOD tức là bàng thái cách. Động từ TO BE ở SUBJUNCTIVE MOOD bao giờ cũng là WERE cho tất cả các ngôi cho dù đó là ngôi thứ nhất, thứ hai hay thứ ba, để thành I WERE, YOU WERE, HE WERE, SHE WERE, IT WERE, WE WERE, THEY WERE. Nhưng ngày nay, càng ngày người ta càng bỏ cách dùng bàng thái cách này đi để dùng PAST TENSE của TO BE cho tiện. Cách dùng này không đúng trong văn viết, nhưng trong văn nói, trong khi nói thì càng ngày càng có nhiều người dùng và chấp nhận. I WISH I WAS… HE WAS, SHE WAS vân vân.

QUỲNH ANH

Thưa quí vị, chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới cùng với các chương trình khác của Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc , Trúc Giang và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới.

December 23, 2011

2011-12-22T10:51:00.000-05:00

Ngày 19 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Kim Chính Nhật đã chết cách đây mấy hôm. Nhưng nhà nước không loan báo ngay, có thể còn phải lo thu xếp một vài chuyện nội bộ có tính cách cấp bách hơn. Thí dụ như chôn cất phải diễn ra vào ngày nào, có mời khách ngoại quốc không? Ướp hay không ướp, có cho Kim Chính Nam tạm nghỉ đánh bài cào ở Macao về Bình Nhưỡng để dự tang bố không, có cho Kim Chính Triết xuất hiện cùng với bạn trai của thằng cu (?) này không, Kim Chính Ân phải làm sao cho xuống vài ba kí cho mọi người đỡ lầm tưởng là con heo quay vân vân.

Và chuyện dân chúng khóc lóc phải tổ chức như thế nào cho vẻ vang nhà nước. Dân chúng sẽ được lệnh khóc ra sao, nước mắt nước mũi, đờm giãi có được cho chẩy thả cửa không, bọn cá sấu khốn khổ ở sở thú có sản xuất đủ nước mắt để cho đám đảng viên cốt cán quệt lên mắt cho mắt đẫm lệ để ống kính truyền hình thu được hình không…

Chao ơi là bao nhiêu việc phải làm.

Ở khắp nơi, dân chúng được lệnh tụ tập, hàng ngũ chỉnh tề, có lệnh mới được khóc, phải vật vã khôn nguôi đúng theo kiểu nhà nước đặt ra. Không được rít lên đùng đùng rằng "thương cha, thương mẹ thương chồng, thương mình thương một, thương ông thương mười" như một anh nhà thơ vô duyên nọ đã thơ thẩn hồi Stalin chết. Thêm nữa, như vậy là còn ít dẫu cho khóc một người đàn ông lạ hoắc như Stalin cũng đã là thối nhất thế giới rồi. Phải đau đớn hơn nhiều nữa.

Nhưng thực ra, người dân Bắc Triều Tiên có thật lòng đau, khổ, khóc lóc rền rĩ, nhớ thương lãnh tụ kính yêu Kim Chính Nhật của họ sau hơn nửa thế kỷ bị bắt sống như những con vật khốn khổ nhất thế gian này hay không?

Một người bạn Cao Ly của tôi nguyên là người đào thoát từ miền bắc sang Mỹ tìm tự do có cho biết về chuyện khóc lóc ở Bình Nhưỡng rất chi tiết. Ông nói rằng nếu ông bị điều động ra một quảng trường ở Bình Nhưỡng để khóc than trời sầu đất thảm, tiếc thương đồng chí Kim Chính Nhật, ông sẽ dùng tiếng Việt mà ông học của tôi để khóc như thế này:

Tổ cha mày thằng chó đẻ cu ly Cao Ly, thằng lùn mã tử đi giầy cao gót, tóc đánh rối, mắt đeo kính mát to tổ chảng, tại sao đến bây giờ mày mới chịu đi theo thằng bố mày cho chúng ông nhờ?

Mày có biết cha con nhà mày đã làm khổ dân tộc Cao Ly biết là chừng nào không? Rồi bây giờ mày còn truyền ngôi bạo chúa của bố con mày lại cho thằng nhãi con Kim Chính Ân để nối tiếp cái sự nghiệp khốn nạn từ thằng Kim Nhật Thành truyền xuống? Cả lò nhà mày toàn sống bằng những điều gian dối, bịa đặt tô vẽ ra nào là mày ra đời không ở Siberia, nơi bố mày trốn Nhật chạy sang lánh nạn, mà trên núi Paektu, nào là cầu vồng hiện ra khi mày ra đời, chim chóc bay lượn trên đỉnh núi báo hiệu kỳ nhân giáng thế, rồi hôm qua, bọn báo chí bồi bút lại kể là có một con hạc bay tới cạnh tượng của mày mà khóc nức nở vì tiếc thương mày.

Mẹ kiếp thử nhìn lại xem bố con mày làm được những gì cho cái vùng lãnh thổ phía bắc của vĩ tuyến 38 từ năm 1945 cho đến nay? Bố con nhà mày làm được gì ngoài một cuộc chiến chết cả triệu người , đất nước tan hoang mà có lấy được miền Nam đâu. Thêm những vụ khủng bố đánh bom lặt vặt ở Miến Điện, trên một chuyến bay của hàng không miền Nam, dùng thủy lôi đánh đắm một chiến hạm miền Nam rồi chối lại quệt mõm chối bay chối biến. Chính sách Tự Chủ của bố mày đặt ra có đem lại tự chủ cho xứ sở không, hay chỉ biến miền Bắc thành một thứ cùi hủi cả thế giới xa lánh? Đất nước cằn cỗi, dân chúng chết đói gần 2 triệu, người Cao Ly miền Bắc càng ngày càng cằn đi như người ta đã thấy hồi Thế Vận Hội Hán Thành 1988.

Trong khi đó, cha con nhà mày toàn lôi những trò lục sở ra dùng với thế giới để càng ngày càng bị cả thế giới khinh ghét.

Để có được sự nể trọng, không cần phải có vài ba quả bom nguyên tử trong khi dân chúng tiếp tục bị để cho đói khát, mọi thứ quyền căn bản đều bị bóp nghẹt, cả trăm ngàn tù chính trị bị giam cầm, tra tấn dã man trong khi bọn cai ngục được đối xử đặc biệt tử tế để hành hạ ngời dân cho bố con nhà mày nhập cảng mỗi năm cả mấy trăm ngàn đô la cognac, caviar, tôm hùm , gái tóc vàng từ Bắc Âu đem sang tận nơi cho chúng mày hưởng với nhau. Thằng lùn chết nhát sợ đủ mọi thứ, lên cái máy bay cũng không dám trong khi lại đòi dược đối xử như người lớn. Đòi phải được tay đôi ngang hàng với những lãnh tụ thế giới. Nhưng mấy quả bom nguyên tử có được trong tay vẫn chưa làm được việc đó. Như vụ bắt hai nhà báo Mỹ đưa ra tòa phạt tù để lại phải thả ra sau khi được một nhân vật không còn cầm quyền ở Mỹ sang gặp và đón về.

Nhục nào còn hơn những chuyện như thế.

Cho nên phải có cái đám tang để đời, nghe được tiếng khóc rống lên của những người dân khốn khổ được lệnh phải khóc than, hay nghe một hai câu thơ thối tha như hai câu của bồi bút Lưu Trọng Lư sau khi bán linh hồn cho bọn hồ cáo:

Tay dong tay thét nổ mặt trời
Lời cất vọng tung cao Kim Chủ Tịch…

Cha tiên sư bố nhà mày, bố tiên sư con mẹ mày, cả lò cả ổ nhà mày nhá…

Đó, khóc lóc, ít nhất phải như vậy đó.

Ngày 20 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Cuốn sách vừa phát hành tại Anh quốc của David Weeks và Jamie James, nhan đề Secrets of the Superyoung, bí mật của những người trẻ lâu, có thể sẽ khiến các ma đam chủ thẩm mỹ viện phải đổi nghề, hay nếu tiếp tục, thì các thẩm mỹ viện sẽ chỉ còn thứ khách hàng cơm đường cháo chợ, hằng đêm không biết làm gì hơn là nằm ngó trân trân lên chiếc trần nhà đầy mạng nhện.

Bản tin của Reuters gửi đi từ Luân Đôn về quyển sách này cho biết là những phương pháp căng kéo bơm hút, những loại kem dưỡng da, xóa vết nhăn sẽ không còn được dùng nữa trong nỗ lực tuyệt vọng để níu kéo thêm chút thanh tân khi "Tuổi hoa niên úa dần mỗi năm, ngày xuân len lén bỏ đi, những đóa hoa ẻo lả chết vô ích "Youth wanes year after year; the spring days are fugitive; the frail flowers die for nothing / bài 46, The Gardener của Tagore)

Tất cả các kỹ thuật cũ vừa tốn kém vừa mang lại không bao nhiêu kết quả, ấy là chưa nói đến việc làm cho bạn bè thân quen không cách nào nhận ra với những cái mũi mới bằng plastic... nam nữ dùng chung, mắt hai mí, cằm chẻ một kiểu tạo sinh rập khuôn của những bàn tay giải phẫu thiếu sáng tạo.

Theo David Weeks, một nhà tâm lý học, và Jamie James, một khoa học gia, thì cách hay nhất để trẻ thêm được bẩy tuổi, quăng đi những đường rãnh quái ác mỗi ngày mỗi rõ thêm, sâu thêm, những cái chân quạ nhất định không chịu... bước ra khỏi khóe mắt, những buổi sáng buồn khi soi gương thấy những sợi tóc mai đã đổi mầu là chịu khó mỗi ngày yêu bố cháu một cái bằng tất cả sự hăng hái có được (vigourous regular sex).

Theo hai tác giả của cuốn sách, thì sinh hoạt đó giúp làm giảm những chất mỡ, đồng thời làm cho não tiết ra endomorphins, một chất giúp giảm đau và đánh tan những lo âu phiền não. Hai ông đã đi đến kết luận như vừa kể sau khi nghiên cứu trường hợp của 95 người có bề ngoài trẻ hơn tuổi thật trong căn cước rất nhiều. Tất cả đều cho biết sex là yếu tố lớn nhất đem lại nét trẻ trung của họ.

Bởi thế nên không cần phải kem dưỡng da như Melanie Griffith mới có thể thách đố thời gian mà chúng ta thỉnh thoảng thấy trong những quảng cáo trên màn ảnh truyền hình. Cứ cơm nhà, quà... cũng ở nhà là trẻ ra tới bẩy tuổi ngay tức thì.

Cuốn sách của David Weeks và Jamie James còn đưa tới những chuyện khác nữa. Thí dụ tối tối, mẹ cháu có thể cầm viên aspirine đứng trước mặt bố cháu nuốt cái ực, rồi nói lớn: "Cho nhức đầu đi chơi chỗ khác nhá..." Hay cũng có khi vuốt mái tóc điểm sương của bố cháu rồi âu yếm: "Bố già quá rồi... thôi để em làm cho bố trẻ đi bẩy tuổi nghe..."

Thế là lại làm ma đam chủ thẩm mỹ viện cho cả bố cháu lẫn mẹ cháu cho cả hai thành... đôi trẻ trở lại. Nhưng cứ giúp bố cháu trẻ lại như thế thì cũng mệt quá. Thế nào chẳng xẩy ra chuyện những cuốn sách quái ác đó bị đem đốt ngay từ khi được chở từ Anh sang nước Mỹ, trước khi chúng được đưa tới các tiệm sách để giúp những người đàn ông khốn khổ ở nước Mỹ tiếp tục già cho đỡ... mệt.

Ai cần bỏ đi bẩy năm trên mặt để mất đi bẩy năm ở những chỗ khác?

Ngày 21 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Tôi nghĩ ông Tú Xương, tay chơi của làng Vị Xuyên tỉnh Nam Định, nếu còn sống chắc ông sẽ thích cái sản phẩm này lắm.

Ông có ở xa xôi đến đâu, thế nào tôi cũng phải gửi cho ông, như người phụ nữ gửi rau sắng chùa Hương đến tận nhà cho ông Tản Đà để ông già núi Tản khỏi phải lặn lội lên tận chùa Hương, hay ngồi ở nhà mà than "con đò ngại tốn, con đường ngại xa" vậy.

"Hoa hoa công tử ", hay là Playboy theo cách dịch của mấy ông bạn đồng văn của chúng ta, "giầy giôn anh diện, ô Tây anh cầm " là người xứng đáng để nhận món quà lịch lãm và hào hoa này hơn ai hết.

Chàng là tay chơi, mà lại thích chơi cho lịch, cho đài các thì phải có nó.

Nó đây là cái áo mưa của Prada.

Người tử tế như bạn, nghe nói cái áo mưa của Prada, chắc đã nghĩ ngay đến một cái trench coat mầu kaki nhạt, hai hàng nút phía trước, ngực cài chéo, cầu vai, thắt lưng. Nhưng bạn lầm to.

Prada tung ra loại áo mưa này để chỉ dùng một lần rồi bỏ chứ không phải như cái trench coat có cái nhãn London Fog mà bạn mặc đi mặc lại mấy mùa thu vừa qua. Nó là thứ cần thiết còn hơn là cái ô mà ông Tú bị mất rồi chỉ lo "rầy gió mai mưa, lấy gì đi sớm về khuya với tình".

Không có nó thì phiền lắm, phiền hơn là cái ô ông mất ở nhà cô đầu nhiều. Nhất là vào thời đại hiện nay. Không có nó thì ông còn vất vả hơn là đã có lần ông từng đau khổ thú nhận:

Thua bạc ra đi với mẹ nhà
Bệnh gì không bệnh, bệnh tim la...

Ông Tú cần những chiếc áo mưa, không phải bất cứ áo mưa gì cũng được, "hoa hoa công tử " thì phải áo mưa Prada.

Làm sao một người đã khăn nhiễu tím, ô lục soạn, bít tất tơ, giầy Gia Định bóng... mà lại chịu dùng mấy thứ áo mưa nhà quê của những hãng latex vô danh tiểu tốt được.

Phải là áo mưa Prada. Tay chơi mà. Áo mưa cũng phải có tên hiệu nổi tiếng, do các nhà vẽ kiểu thời trang sản xuất thì mới được.

Chẳng lẽ nàng mặc toàn St. John, Versace, Dior... còn chàng thì Hugo Boss, nếu không cũng là Ralph Lauren, hay hạng bét ra cũng là Banana Republic mà đến lúc ấy lại móc túi lấy ra cái của Sheik, hay Trojan, Lifestyles, Prime, Magnum, Gold Circle Coins... thì nhà quê nhà mùa quá. Có thể vì cái áo mưa cù lần, không có tên tuổi nổi tiếng, bị đuổi về nhà nhìn trần nhà thì còn gì chán bằng.

Và do đó, Prada đưa ra sản phẩm của họ.

Tưởng tượng với cái sản phẩm của Prada ấy, những tiếng suýt soa sẽ nghe thấy lớn hơn. Có thể còn có cả tiếng huýt sáo cùng với vài ba tràng pháo tay (mà không cần phải nhờ em-xi khẩn khoản nài nỉ xin quí vị một tràng pháo tay cho các nghệ sĩ (?) trình diễn) đầy ngưỡng mộ và thán phục thì còn gì vui hơn. Tự ái được vuốt ve tối đa. Ego được cho lên tầu bay, bay vòng quanh thế giới vài ba vòng. Cái tên Prada , như thế, có thể cứu nguy được cho những tự ái bầm dập bao nhiêu lâu nay.

Prada nhất định sẽ thành công với sản phẩm mới này.

Nhưng không phải là những chiếc áo mưa Prada này không gây rắc rối cho người tiêu thụ.

Thí dụ nhìn thấy cái nhãn hiệu Prada, biết đâu chẳng có người đề nghị đừng dùng, phí của, xin mang về làm kỷ niệm thì sao? Vất vả đấy.

Hay cũng có khi đương sự không ưa Prada, cho dù là ví tay, hay quần jeans, mà đòi của Versace hay Diane Von Furstenberg, Gucci... mới chịu thì biết làm sao giải quyết đây?

Giữa đêm đông Bắc Mỹ đang đổ chụp xuống thì khổ quá đấy. Mà không có thì cứ nghĩ đến cái nạn của ông Tú là lại sợ điên người lên mất thôi.

Ngày 22 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Cách đây ít lâu, một độc giả của mục Ann Landers có kể một lối để dành tiền đi du lịch khá lý thú.

Vợ chồng ông, theo thư ông viết cho Ann Landers, cứ mỗi lần yêu nhau, ông lại bỏ một Mỹ kim vào con heo đất ở đầu giường. Ông không nói hai người làm như thế (bỏ heo đất để dành) trong bao nhiêu lâu, mà chỉ cho biết vợ chồng ông đủ tiền để thực hiện một chuyến du lịch Hawaii, lại còn có vài trăm cầm theo để tiêu trong chuyến đi.

Một chuyến đi Hawaii, rẻ nhất cho mỗi người cũng phải $1,500.00, gồm vé máy bay đi Maui, và sáu đêm ở khách sạn Sheraton như phụ trang du lịch tuần này cho biết. Cứ cho là cầm theo $500.00 để tiêu vặt thì chuyến đi sẽ tốn khoảng $3,500.00 cho cả hai người.

Nếu cứ 4 ngày, ông lại để dành được một đô la thì một năm ông để được $91.00.

Cứ 4 ngày một đô la bởi lẽ không thể có chuyện ngày nào cũng để dành được một đồng. Lý do là vì có khi ông ốm, bà đau, thỉnh thoảng bà lại bắt chước Nam Hàn, Bắc Hàn ngưng bắn vài hôm, có khi giận nhau, không chiến đấu được. Lúc trẻ tuổi có thể khác, khi nhiều tuổi khoảng cách có thể dài hơn giữa những lần ra trận. Và muốn để dành được số tiền $3,500.00 ông bà phải mất 38 năm.

Bức thư của người độc giả này xuất hiện trên báo đã làm cho rất nhiều người ghen tức. Ghen tức vì không làm được như cặp vợ chồng hạnh phúc đó.

Trước hết, phải có 38 năm. Cộng trừ nhân chia nhiều... nơi để được 38 năm là không được.

Những lần lẻ tẻ đó, mỗi lần may ra mời nhau được một cái vé xe điện và tô phở là nhiều. Không có cách gì để dành được $3,500.00 để mà đi Hawaii.

Cũng có khi ghen tức vì có ở với nhau 38 năm thật đấy, nhưng sức vóc cũng có thể không đủ để có nổi $3,500.00 đi du lịch. Có khi cố gắng lắm cũng chỉ may ra mời nhau nổi một chầu bò bía là cùng. Thảm lắm.

Nhiều người tin là tác giả bức thư chỉ muốn chọc quê các độc giả khác. Nếu chủ tâm của ông là như thế, thì ông đã thành công rực rỡ. Suốt mấy năm nay, tôi hậm hực về thành tích của ông vô cùng.

Tôi không tin chuyện đó là chuyện thật.

Thì hôm tuần trước, một độc giả khác viết cho Ann Landers một bức thư cũng dùng lối để dành đó, và sau 50 năm ở với nhau, ông đã có thể mời bà đi ăn tối ở một tiệm ăn rất sang, cơm Tây rượu chát, bạch lạp lung linh, vĩ cầm nỉ non... Và tháng giêng năm 2012, ông sẽ mua vé đưa bà đi chơi vòng quanh thế giới. Tất cả đều bằng tiền bỏ heo đất để dành ở đầu giường.

Nhưng có khác với tác giả bức thư đầu một chút. Đó là tác giả bức thư đầu tiên chỉ có một con heo đất ở đầu giường. Đập con heo đất, ông đủ tiền đưa bà đi Hawaii, tiết lộ làm nhiều người vẫn còn ấm ức vì bị thua đậm.

Tác giả bức thư thứ hai cho biết ông và bà có hai con heo đất ở đầu giường.

Mỗi lần hai ông bà yêu nhau, ông bỏ một đồng vào con heo đất số 1. Và mỗi lần bà... nhức đầu, bà "hổng chiệu đâu", hay bà giận ông, hay bà chiến tranh nóng, chiến tranh lạnh với ông, ông cũng bỏ một đồng vào con heo đất số 2.

Ông cho biết trong bức thư gửi Ann Landers rằng bằng những đồng tiền để dành đó, ông đã có quà kỷ niệm cho bà nhân ngày kỷ niệm kim hôn ( 50 năm ).

Ông cho biết bữa ăn tối rất lãng mạn đó được trả bằng tiền để dành của con heo đất số 1.

Và chuyến đi vòng quanh thế giới được trả bằng tiền lấy từ con heo số 2.

Bạn có bao giờ ăn ở một tiệm ăn đắt tiền như thế không? Có thể nào tiền ăn to hơn tiền một chuyến đi vòng quanh thế giới không?

Hay là tổn phí cho chuyến đi du lịch vẫn lớn hơn bữa ăn tối.

Nếu vậy thì không ai thèm ghen tức với ông già viết lá thư thứ hai cả.

Tôi cũng thấy đỡ tủi nhiều lắm.

Ngày 23 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Tuần qua, trong phụ trang quảng cáo địa ốc của tờ Washington Post, tôi đọc được một lời rao bán đất nghĩa trang rất lý thú.

Người rao bán chắc chắn phải là một người đàn ông tuy ông không nêu rõ tên mà chỉ cho biết số điện thoại. Và người đọc cũng tin rằng ông là người chồng trong một cuộc hôn nhân nửa đường đứt gánh. Ông muốn bán lô đất mà hai người mua chung khi bà còn sống.

Lời rao nguyên văn như thế này: Well kept cemetery lot for sale. Person occupying other half is very nice and beautiful, not the nagging, jealous type. All gentlemen over 65 are welcome to inquire with reasonable offers. Please call...

Miếng đất ông muốn bán không phải chỉ là một miếng đất bình thường như những miếng đất khác. Nó là một nửa của lô đất gồm hai miếng mà ông và bà đã mua với dự tính hai người sẽ ở cạnh nhau lúc sống cũng như lúc đã sang bên kia thế giới. Nhưng một nửa lô đất nay đã có người nằm, người chưa dùng đến nó muốn bán. Người rao bán không nêu lý do như chúng ta thỉnh thoảng đọc thấy trong những lời rao bán xe, bán nhà như đi xa, xuất ngoại vân vân. Chi tiết duy nhất về miếng đất như được gìn giữ, chăm sóc cẩn thận được ghi ngay trên đầu, để có thể hiểu là có trồng hoa, cỏ được cắt tỉa cẩn thận.

Nhưng chi tiết đó không phải là chi tiết đáng để ý nhất. Chính những chi tiết về người đang nằm ở nửa kia mới đáng nói.

Người đăng lời rao cho biết người đang nằm dưới đất là người đẹp và hiền, không phải là thứ hay mè nheo, ghen bậy, ghen bạ. Ông cho biết thêm một chi tiết khác về tuổi tác của người nằm dưới khi mời các ông trên 65 gọi điện thoại nếu muốn mua đất.

Đây là một người chồng tuyệt vời. Bà ra đi trước, ông làm đúng lời hứa của những cặp yêu nhau: Anh hứa là sẽ chôn em nếu không được thì em chôn anh. Ông sống với bà đến lúc bà đi. Như thế là ông đã chôn bà. Nghe thì rùng rợn nhưng nghĩ lại, những cặp vợ chồng nên đưa ra một lời hứa như thế. Phải hứa như thế mới nói được sự hết lòng với hôn nhân. Hứa yêu nhau đến lúc đầu bạc răng long là chưa đủ. Vẫn có thể tới lúc đầu bạc, răng long, một trong hai bỏ đi theo mái tóc bạc và hàm răng long khác thì sao? Phải đem chôn mới chắc ăn.

Ông chôn bà, lại sửa sang phần mộ cho đẹp, trồng hoa, lập bia cho bà. Còn chuyện xuống ngay với bà thì có thể ông chưa sẵn sàng. Có thể thỉnh thoảng ông mơ thấy bà hiện về, bà nhắc ông mau xuống với bà, bà cô đơn, không có người đấm lưng, kể truyện tiếu lâm, pha cà phê cho bà uống buổi sáng, bóp chân cho bà... Ông nghe nhiều lần mà không làm được gì để chiều bà ngay, nên ông đăng báo tìm người chịu xuống sớm hơn với bà. Để đề nghị thêm hấp dẫn, ông cho biết bà rất hiền và đẹp, không mè nheo, ghen lồng lộn.

Thế nào miếng đất ông rao bán cũng sẽ bán được rất nhanh. Có thể ông chưa sẵn sàng để xuống ngay với bà, nhưng thiếu gì người ở nước Mỹ thỉnh thoảng lại phát điên hét toáng lên rằng thà chết còn sướng hơn là sống với những mè nheo sáng trưa chiều tối đó. Và đó là những người sẵn sàng mua miếng đất mà ông đang kiếm người để bán. Đó có thể là những người không biết học đâu được câu nói lưu danh muôn thuở của Trần Bình Trọng, để thỉnh thoảng lại sửa đi một chút rồi gầm lên đưa ra so sánh giữa chuyện làm quỉ dưới âm còn hơn làm người đàn ông khốn khổ trên dương thế.

Tôi tin là số người điện thoại hỏi ông sẽ rất đông đảo. Nhất là những người biết là mấy năm trước, cái "ngăn kéo" bên cạnh cái " ngăn kéo"... đựng Marilyn Monroe ở một nghĩa trang tại Hollywood đã có người mua, Hugh M. Hefner, chủ bút tờ Playboy mua đứt.

Sau này, khi ông chủ miếng đất muốn thăm bà thì cũng dễ. Chỉ sợ lúc ấy, lại bị một cụ bà trông lạ hoắc kéo tay lôi phắt đi không cho đến gần cái nghĩa trang ở gần thủ đô mà thôi. Nhưng đã chắc gì cụ nằm dưới lại muốn cụ ông ghé thăm sau bao nhiêu lần nước đã chẩy qua cầu... ào ào?

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 124)

SO / VERY/ TOO

Bản chuyển tả do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học số 124 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 3 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Lãm Thúy và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

LÃM THÚY

Thúy có mấy câu hỏi của cả thính giả lẫn của Thúy nhờ anh giải thích cho rõ hơn. Đó là hai trạng từ (ADVERB) SO và VERY. Thúy đã gặp chúng nhiều lần nhưng vẫn sợ dùng không đúng, vậy thì hôm nay xin nhờ anh giảng lại kỹ hơn.

BBT

Thực ra cách dùng của hai trạng từ này không khó khăn gì. Có những lúc chúng gần như giống hệt nhau. Đó là khi hai trạng từ SO và VERY cùng có nghĩa là "rất". SO và VERY được dùng để làm cho nghĩa của tĩnh từ (ADJECTIVE) đi theo chúng trở nên mạnh hơn. Hai cô cũng còn nhớ rằng trạng từ ngoài việc đi cùng với động từ để làm rõ nghĩa của động từ, chúng còn được dùng để thêm nghĩa cho tĩnh từ. Trong câu HE WALKS FAST thì trạng từ FAST cho chúng ta biết thêm về động từ WALKS. Anh ấy đi như thế nào? Anh ấy đi FAST, đi nhanh. Trạng từ FAST cho thêm nghĩa cho động từ WALKS. Trong câu IT IS HOT nghĩa là trời nóng. Nóng, HOT, là tĩnh từ. Muốn cho tĩnh từ mạnh hơn, rõ nghĩa hơn, chúng ta dùng trạng từ như IT IS EXTREMELY HOT. IT IS VERY HOT. IT IS SOMEWHAT HOT. Các trạng từ EXTREMELY, VERY và SOMEWHAT cho chúng ta biết thêm về tĩnh từ HOT. Trời nóng nhưng nóng thế nào? Cực nóng, rất nóng hay hơi hơi nóng? Đó là việc của các trạng từ EXTREMELY, VERY và SOMEWHAT.

Trở lại với SO và VERY, trong thí dụ THE WEATHER IS SO HOT thì SO HOT cũng giống như khi chúng ta nói THE WEATHER IS VERY HOT. HOT là tĩnh từ (ADJECTIVE). SO và VERY là trạng từ giúp làm cho tĩnh từ HOT mạnh hơn. Hai cô thử bỏ SO và VERY đi thì chuyện nóng nực không quá quắt lắm ngay. THE WEATHER IS HOT.

Thưa anh, anh nói hai trạng từ SO và VERY này "gần như" giống hệt nhau. Như thế, chúng có giống nhau hoàn toàn không?

BBT

Các sách văn phạm nói chúng PRETTY MUCH MEAN THE SAME THING, nghĩa là SO và VERY gần như có cùng một nghĩa. Chúng gần giống nhau thôi. Hai câu THE WEATHER IS SO HOT và THE WEATHER IS VERY HOT đều có nghĩa là thời tiết rất nóng. Nhưng SO hơi khác VERY một chút. VERY nghĩa là "rất". SO cũng có nghĩa là "rất". Nhưng SO còn có nghĩa là "quá" nữa. Quá nóng thì khác với rất nóng. Khi chúng ta nói quá nóng, người nghe còn chờ thêm một vài chi tiết gì đó đi theo sau nữa chứ chuyện trời nóng không hẳn là chỉ ngừng ở chỗ đó. Thí dụ trời quá nóng (SO HOT) nên tôi phải tắm nước lạnh. Trời quá nóng (SO HOT) nên chúng tôi phải mở hết cửa sổ vào ban đêm. Trời quá nóng (SO HOT) nên mọi người kéo nhau ra biển. Trong khi nếu nghe nói trời rất nóng, THE WEATHER IS VERY HOT, thì người nghe không chờ đợi để nghe thêm gì khi câu nói chấm dứt.

LÃM THÚY

Thế thì thưa anh, TOO có khác SO không? Thúy hiểu TOO là "quá". Mà anh lại vừa nói SO cũng có nghĩa là "quá". Vậy TOO và SO đều cùng một nghĩa là "quá" hay sao?

BBT

TOO cũng là trạng từ (ADVERB) như SO, nhưng hơi khác SO một chút.

Tôi vừa nói THE WEATHER IS SO HOT là trời nóng quá. Người nghe chờ đợi tôi nói thêm một điều gì đó vì nghĩ rằng chuyện nóng đó còn đưa tới một số những chuyện khác nữa như phải đi tắm, phải mở cửa sổ, phải đi ra biển… Tuy vậy, không nói gì thêm thì cũng được. Nhưng TOO thì khác. TOO có nghĩa là quá, hơn hẳn, vượt quá. Và thường là chúng ta phải nói thêm một vài chi tiết để minh họa, làm rõ nghĩa, giải thích về tình trạng được mô tả là vượt trội, là quá mức đó. Không có những chi tiết đi sau, câu nói của chúng ta trở nên thiếu thiếu điều gì, khiến người nghe phải lắng tai chờ đợi, câu nói nghe chưa đầy đủ, tới độ có thể nói là hơi què cụt một chút.

Thí dụ tôi nói THE NEWS WAS TOO HORRIBLE rồi ngừng ở đó thì người nghe chắc chắn chờ nghe thêm một hai chi tiết khác. Đến khi nói thêm chi tiết HE WAS SPEECHLESS thì người nghe mới thôi, mới thấy là câu phát biểu về tin tức xấu ở trên là đầy đủ.

QA cho nghe hai thí dụ với TOO coi.

HE SNOW STORM WAS TOO BAD, ALL FLIGHTS WERE CANCELLED.

THE ASKING PRICE OF THE HOUSE WAS TOO HIGH, THEY DECIDED NOT TO BUY IT.

BBT

Còn Lãm Thúy?

LÃM THÚY

THE U.S. ECONOMY IS TOO TERRIBLE, MANY IMMIGRANTS HAVE TO GO HOME.

MY SON IS TOO BUSY WITH HIS STUDIES, HE HAS NO TIME FOR THE GYM.

BBT

Người ta cũng dùng SO trong một cách đặt câu với 2 mệnh đề, một mệnh đề chính và một mệnh đề phụ. Mệnh đề chính đưa ra một nhận định, một phát biểu. Mệnh đề phụ nói về hậu quả của điều mệnh đề chính nêu ra. Mệnh đề phụ bắt đầu bằng THAT như trong thí dụ này:

IT WAS SO HOT THAT I HAD TO TURN ON THE AIR CONDITIONER.

Mệnh đề chính là IT WAS SO HOT. Mệnh đề phụ là THAT I HAD TO TURN ON THE AC. Việc phải vặn máy lạnh lên là hậu quả của tình trạng nóng bức mà mệnh đề chính nêu ra. Thúy cho nghe hai thí dụ với cách đặt câu này coi.

LÃM THÚY

THE ROOM WAS SO DARK THAT WE COULD NOT SEE ANYTHING.

HE WAS SO WEAK THAT WE HAD TO HELP HIM TO STAND UP.

BBT

Cô QA?

COFFEE IS SO EXPENSIVE THAT HE STOPPED GOING TO STARBUCKS.

EVERYTHING IS SO COSTLY THAT MANY PEOPLE MUST CUT DOWN THEIR CHRISTMAS SHOPPING.

BBT

Trong những câu mà hai cô vừa đưa ra ở trên, chúng ta có thể thay SO bằng TOO mà ý nghĩa không khác nhau gì mấy. Nhưng SO và TOO còn có những cách dùng khá đặc biệt khiến ý nghĩa của chúng trở nên rất khác nhau.

Trước hết là cách đặt câu với SO…THAT. Trong tiếng Việt là QUÁ … ĐẾN NỖI. Đó là những câu hai cô vừa đưa ra ở trên. Trong mệnh đề bắt đầu bằng THAT nghĩa là mệnh đề "đến nỗi", chúng ta có thể đưa ra những ý tưởng hoặc phủ định hoặc xác định đều được.

Thí dụ IT WAS SO HOT THAT WE MOVED INDOORS. WE MOVED INDOORS là xác định. Trong câu sau đây thì mệnh đề phụ là phủ định: IT WAS SO HOT THAT BIRDS DID NOT SING.

LÃM THÚY

Đến đây thì Thúy nhớ là với TOO, cũng có cách đặt câu "quá … đến nỗi". Nhưng cách đặt câu "quá … đến nỗi" với TOO thì lại rất khác nếu không nói là ngược lại hẳn với cách đặt câu "quá … đến nỗi " với SO … THAT. Điều đó có đúng không thưa anh?

BBT

Rất đúng. Nhưng cách đặt câu đó dùng TOO … TO chứ không dùng TOO …THAT. Chúng ta dùng trạng từ TOO với một tĩnh từ và TO với một động từ chưa chia, một INFINITIVE.

QA nhớ là lối đặt câu này luôn luôn mang ỹ nghĩa phủ định mà không cần phải dùng động từ phủ định.

BBT

Đúng vậy cô QA. Hai cô nghe câu này nhé : IT IS TOO HOT. WE CANNOT WORK IN THE SUN. Trời quá nóng. Chúng tôi không thể làm việc ngoài trời được. Người ta phải dùng tới HAI câu. Nhưng nếu dùng cách đặêt câu TOO…TO thì chúng ta chỉ cần nói: IT IS TOO HOT TO WORK IN THE SUN. Thúy cho nghe hai thí dụ với TOO…TO coi.

LÃM THÚY

IT WAS TOO LATE TO GO TO THE MOVIE.

HE WAS TOO OLD TO RUN IN A MARATHON.

BBT

Còn QA?

THE TASK IS TOO DIFFICULT TO FINISH IN ONE DAY.

THE CAR IS TOO BIG TO FIT IN THE GARAGE.

LÃM THÚY

Nhưng thưa anh, khi nói IT WAS TOO LATE TO GO TO THE MOVIE và THE TASK IS TOO DIFFICULT TO FINISH IN ONE DAY, người nghe không biết ai là người không đi coi movie được vì trời đã quá khuya; cũng vậy, người ta không biết ai là người không thể hoàn tất công việc khó khăn đó trong một ngày như trong câu của QA. Làm thế nào nói rõ ra được điều đó, nghĩa là làm sao nói để người nghe biết ngay ai là người đi movie và hoàn tất công việc khó khăn đó.

BBT

Chúng ta dùng giới từ FOR và sau đó là một túc từ đại danh từ (OBJECT PRONOUN như ME, YOU, HIM, HER, US, THEM) hay một danh từ riêng như tên người hay một danh từ chung. Thí dụ IT WAS TOO LATE FOR US hay FOR RICHARD, hay FOR THE YOUNG BOY rồi tới TO GO TO THE MOVIE. Để xem cô QA đã hiểu rõ cách dùng này chưa nào.

IT IS TOO SOON FOR ME TO SAY WHO IS THE NEXT PRESIDENT OF THE USA.

THE GARAGE IS TOO SMALL FOR ME TO PARK MY NEW CAR.

BBT

Thế còn cô Thúy?

LÃM THÚY

I THINK IT IS TOO EARLY FOR MY SON TO HAVE A SERIOUS GIRL FRIEND.

IT IS NEVER TOO LATE FOR US TO LEARN A NEW LANGUAGE.

QUỲNH ANH

December 16, 2011

2011-12-15T12:06:00.000-05:00

Ngày 12 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Tại một tiệc cưới cách đây hai ba tháng gì đó, chúng tôi được nghe bài "Thoi Tơ", bài hát một thân hữu của chú rể hát tặng cho tân lang và tân giai nhân, vẽ ra cảnh sống hạnh phúc mà ít người trong chúng ta có được.

Hai người trong bài hát không có những âu lo về trời gió, trời mưa, những ngại ngần, những tiếc nuối về mùa hè, mùa đông...

Đó là một cuộc sống tuyệt đẹp mà lời ca của Đức Quỳnh bầy ra cho một kết hợp lứa đôi may mắn.

Chàng thì chữ nghĩa đầy người, thơ phú rất giỏi, chữ tốt văn hay. Nàng thì có giọng hát để hát lên những lời thơ của chàng, rồi lại cứ như là Chức Nữ, con Trời, ngồi quay tơ, dệt lụa; dệt xong là chàng may áo cho cả hai người bằng đôi tay thoăn thoắt (...xong rồi ông (?) thợ khéo tay / chiếc áo thời trang đã cắt... ) như trong thơ Vũ Hoàng Chương. Thế rồi nếu thiếu tơ, nàng xe thêm... Chỉ tiếc khi hát, chữ "xe" lên hơi cao để nghe thành "xé" nên hơi kỳ một chút.

Bài hát là một ca khúc rất thích hợp cho một tiệc cưới. Nó là một ước mơ hạnh phúc, một lời chúc tốt lành cho cặp vợ chồng, nếu chúng ta không quá khó khăn và câu nệ vào vài đoạn lời ca của bài hát.

Nhưng người bạn ngồi chung bàn tối hôm ấy cứ nhất định nói rằng ông không thể là người đàn ông hạnh phúc trong bài ca. Ông không muốn hạnh phúc như thế. Hỏi mãi thì ông nói rằng cho ông việc khác thì ông làm ngay nhưng nếu cứ bắt ông cái thước vắt trên cổ, cái kéo trong tay, lấy ni tấc rồi cắt, rồi may, rồi đơm khuy, làm khuyết... thì ông không chịu. Ông thấy nó không đàn ông lắm. Ông thấy nó không oai. Ông thấy nó làm sao ấy. Đàn ông làm việc gì khác chứ không may áo cho mình và cho vợ. Ông có thể đổ rác, hút bụi, ngay cả chùi bếp hay buồng tắm, nhưng nhất định là không cắt may được. Đề nghị ông làm bếp cho nàng sau khi nàng mổ cá, đánh vẩy, ướp nước mắm, ông chỉ cần chiên nó lên, ông cũng không chịu. Đề nghị ông xào cho đĩa rau muống tỏi, hay làm đĩa trứng bắc, ông cũng không chịu nốt. Ông khẳng định là ông không nấu bếp, rằng cái bếp trong căn apartment ông đang ở là nơi sạch sẽ, gọn gàng nhất trong nhà, nơi ông chỉ... luộc (?) nước bằng microwave để pha ly cà phê instant mỗi buổi sáng.

Nhẩm lại lời của bài hát thì tôi thấy ông có lý. Đo đo, cắt cắt thì không được. Phải không thuộc ni tấc, không biết cả "kích tùng bao rộng, vạt bao dài" như Đông Hồ Lâm Tấn Phác trong bài Mua Áo của tập Cô Gái Xuân mới là ngon. Chứ nàng hỏi kích thước, cứ nói tuồn tuột sao cũng có ngày mạng vong vì nói tầm bậy tầm bạ, bị nghi là kích thước của con đĩ chó nào khác thì chỉ có chết. Không thể cắt đo quần áo cho hai người, cho mình lẫn cho nàng được.

Vậy mà những tiệc cưới hồi gần đây, người ta rất hay được nghe bài hát này, thay cho một bài hát khác cũng có cảnh "gom mây trời anh may áo cưới..." của những đám cưới trước đây. Như vậy thì có khá gì hơn. Bài nào chàng cũng phải lo may quần áo cho nàng. Kỳ chết.

Cuối cùng, chúng tôi hỏi ông có thể làm được những gì để khỏi mang tiếng là một người đàn ông vô tích sự, thì ông không nghĩ ra được một việc gì có thể làm được để thay thế cho công việc đo, cắt, may quần áo cho vợ, để không có eo, cắt vẫn có eo, để tà búp(?), bâu tươi(?)... cho nàng diện.

Không trách ông vẫn ế sưng, ế chẩy không ma nào chịu rước đi. Chúng tôi ít nhất cũng biết đơm cái khuy áo, lên cái gấu quần để đi nhẩy đầm từ hồi còn đi học.

Nhưng có lẽ ông nói đúng, may quần áo cho vợ thì kỳ quá. Thế thì tại sao cứ hát bài Thoi Tơ hoài vậy?

Ngày 13 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Có lẽ ít người được như Nguyễn Khuyến, lúc gần bẩy chục, ngồi xuống làm một bài thơ dặn dò con cháu không thiếu một điều gì để làm đúng theo khi qua đời. Từ đồ khâm liệm (chớ nề xấu tốt, kín chân tay đầu gót thì thôi) đến cỗ bàn, văn tế (đừng có viết văn mà đọc, trướng đối đừng gấm vóc làm chi) phúng viếng (chớ thu, chẳng qua nợ để cho người sống, chết đi rồi còn ngóng vào đâu) nhưng lại đòi rước cờ biển vua ban, thuê thợ kèn thổi hai bên, mỗi bên dăm thằng, chôn xong rưới cho một ít rượu hoa, bia đề giản dị (rằng: Quan nhà Nguyễn cáo về đã lâu.)

Dặn dò, trối trăng như vậy là quá kỹ, không như bao nhiêu người khác chết không kịp trối, trong khi có biết bao nhiêu điều cần phải nói lại với người sống mà không nói kịp.

Chúc thư thì lại thường dính đến chuyện tiền bạc, tài sản, pháp lý nhiều hơn. Ai lại viết chúc thư nói như lời cà chớn của bài Lời Người Ra Đi của Trần Hoàn, người nhạc sĩ vỏn vẹn sáng tác được có hai ba bài, nhưng lại được trao cho trách nhiệm trông coi văn hóa nước ta bao giờ. Kiểu "đừng có cúng, đừng làm gà, mà có cúng, đừng mời thầy, đừng mời ai cả em ơi..." Nghe bần tiện thấy rõ.

Những dặn dò như vậy nay đã có thể làm được dễ dàng bằng dịch vụ của một công ty nhỏ mới ra đời ở California, công ty Final Thoughts. Công ty này nhận lưu giữ những lời dặn dò, những ý tưởng cuối cùng (final thoughts), và khi người viết qua đời, những điều dặn dò này sẽ được gửi đi bằng e-mail cho những địa chỉ đã được cung cấp từ trước. Đến nay, đã có trên mười ngàn người sử dụng dịch vụ e-mail này của Final Thoughts, mà đa số là những thành phần dưới bốn mươi tuổi.

Đây là một chi tiết đáng nói, vì xã hội Mỹ là một xã hội không chịu chấp nhận cái chết. Già thì không muốn cũng phải chấp nhận. Nhưng trẻ thì thường hay nghĩ rằng không thể nào có chuyện chết. Vậy thì tại sao đa số lại là những thành phần chưa đến bốn mươi như bài báo trong tờ LA Times cho biết? Hay cái chết vẫn được nghĩ tới, nay mới lộ ra khi những người này sử dụng dịch vụ của Final Thoughts? Mà khi những người chưa già lắm này ghi lại những dặn dò, trăng trối thì họ viết những gì? Chắc chắn không dặn dò kiểu hỏa thiêu đem tro ném xuống chân cầu Madison County như Robert Kincaid và Francesca Johnson trong tiểu thuyết dựng thành phim của Robert James Waller.

Có thể là những điều khác, như: "... Em cấm anh không được cho con mẹ T. đến nhà quàn. Em ghét cái mặt nó không chịu được. Nó mà dẫn xác đến, em trợn mắt lè lưỡi ra là nó đứng tim, nó chết ngay tại chỗ cho coi. Đám tang xong thì anh phải bán nhà đi khỏi cái xóm mình đang ở. Em không muốn anh tiếp tục sống cạnh nhà con mẹ B. nữa. Em thấy nó gian lắm. Nó thấy em đi qua là nó nhổ nước miếng xuống đất rồi quay ngoắt vào nhà, mà nó thấy anh thì nó cười ngỏn ngoẻn nhe răng ngựa ra trong khi em thì có làm gì nó đâu. Sau ba năm, anh muốn lấy ai thì lấy, em không cấm, nhưng anh không được lấy con mẹ N., con mẹ L., con mẹ C. Anh mà lấy một trong mấy con mẹ này thì em hiện hồn về em bóp cổ anh, em xé xác mấy con voi dầy ngựa xé này ra chứ đừng có mà trêu ngươi em. Quần áo của em, anh đem cho Salvation Army, cấm không được cho mấy con chằng ăn trăn quấn ấy đụng tới. Nữ trang thì đeo hết cho em rồi hãy chôn. Cái hộp bích qui em cất trong garage, dưới mấy thùng bột giặt, bọc bằng bao plastic thì mang đốt đi cho em. Cấm anh không được mở ra coi. Anh mà không nghe lời em, đêm em hiện về em lấy dây điện em xiết cổ anh. Trong ấy chỉ có đống hình và thư của mấy con đĩ bạn anh thôi. Không cần phải xem nữa. Ảnh chúng nó bị vẽ râu và chọc mắt rồi thì xem làm gì nữa. Luôn cả quyển sổ điện thoại mà anh tưởng mất, đi kiếm cả tháng không ra hồi đó nữa. Chúng nó ở trong đó hết. Hơn nữa, mấy con đĩ ngựa ấy cũng đâu còn ở những số điện thoại cũ nữa mà kiếm. Bây giờ em đã ra đi, anh muốn làm gì với những đứa khác thì làm, em không biết thì không sao, nhưng cấm anh không được lạng quạng trở lại với mấy con đĩ ngựa kia. Em nghĩ tới chúng nó mà vẫn còn lộn ruột. Có đứa dám gọi em là sư tử trong thư viết cho anh mà em bắt được. Chúng nó hỗn như thế sao chịu được. Anh phải nghe lời em: chủ nhật phải ra thăm mộ em, đi một mình, không được hẹn hò đứa nào trong ngày hôm ấy. Có đi chơi với con nào thì cấm không được đeo mấy cái ca vát em mua cho, mấy cái sơ mi, giầy, jacket em chọn cho anh hồi em còn sống. Em thiêng lắm, nói cho anh biết trước. Đừng có chọc em cho em điên tiết lên, nghe chửa..."

Tưởng tượng người còn sống mà nhận được những cái e-mail như thế thì sống làm gì cho mệt.

Ngày 14 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Thomas Vinciguerra, một cây viết của tờ The American Spectator, có những câu trả lời thật tuyệt cho câu hỏi mà ông ta thỉnh thoảng bị hỏi.

Câu hỏi mà ông ta rất ghét là câu ông có vợ chưa, đã lập gia đình chưa. Càng gần đây, ông càng bị hỏi thường hơn, bất cứ lúc nào trong ngày, câu hỏi đó cũng có thể nhẩy ra, từ những người quen cũng như những người không quen hay không quen lắm.

Vinciguerra trả lời như thế này: "I am happy."

Có người sẽ coi đó là một câu trả lời lãng xẹt. Câu đó không hề là câu trả lời cho câu hỏi "Are you married?" bao giờ, ít ra thì cũng là theo những cuốn sách học tiếng Anh là sinh ngữ hai của chúng ta.

Bị hỏi có vợ chưa, mà trả lời là tôi sung sướng, vui vẻ, hạnh phúc lắm, thì câu trả lời đó quả là có lạ kỳ và lãng xẹt thật. Ông có vợ chưa? Dạ tôi vui lắm, hạnh phúc vô cùng...

Như vậy là có hay không? Vui vẻ hạnh phúc vì nhờ có một người đàn bà đằm thắm, dịu dàng ở bên cạnh? Hay vui vẻ hạnh phúc vì không có một người đàn bà đằm thắm, dịu dàng ở bên cạnh hai mươi bốn tiếng đồng hồ mỗi ngày, bẩy ngày một tuần, mỗi tháng ba mươi ngày, một năm ba trăm sáu mươi lăm ngày, từ sáng đến tối, từ trưa tới chiều, ngày nghỉ liên bang cũng như ngày nghỉ tiểu bang, sinh nhật Martin Luther King cũng vui, sinh nhật Robert E. Lee, sinh nhật tổng thống, nữ hoàng Anh, kỷ niệm Mao Trạch Đông chết... ngày nào cũng vui luôn.

Nghe trả lời như vậy, tôi nghĩ mãi mà không biết là ông có vợ hay không nữa.

Mãi đến khi đọc câu trả lời thứ hai của ông thì tôi mới biết rõ về tình trạng gia đình của ông. Hỏi ông có vợ chưa, ông đáp "Not, since breakfast", rằng thưa chưa, kể từ lúc ăn sáng đến bây giờ thì chưa. Như thế là ông chưa có vợ, và như thế cũng có nghĩa là từ nay đến chiều, tình trạng đó có thể đổi khác. Bàn tay ông có thể có người đến xin, và có thể được ông đem cho luôn, hào phóng thì quăng hết cả cái cánh tay và tất vả những gì còn bám vào cái cánh tay đó luôn về phía người xin.

Thomas Vinciguerra khai tiếp rằng ông là một bachelor, và cẩn thận ghi chú thêm ngay rằng ông không thích dùng chữ single để nói về tình trạng gia đình của ông từ bữa sáng tới lúc cung khai.

Như vậy, bachelor và single không là một như chúng ta vẫn hiểu hay sao?

Single, theo Vinciguerra, là một mình, là không có một cái khế ước nào ràng buộc. Vậy thôi. Trong khi muốn có cái khế ước ấy lắm.

Nhưng bachelor thì khác. Bachelor không thích có cái khế ước đó. Bachelor là một tay bon vivant, sống hết mình. Hugh Hefner, người đàn ông làm tờ báo có cái đầu con thỏ ngoài bìa, niềm mơ ước thầm kín và gian ác của nhiều người đàn ông, là bachelor. James Bond 007, người lái chiếc Aston Martin DVB hai chỗ ngồi, khẩu Beretta hay Walther PPK 9 mm trong cái bao đeo dưới nách, ly Martini trong tay, quần áo của Brioni, giầy của Church Luân Đôn, lúc nào cũng một, hai chị não nùng bên cạnh... là bachelor.

Là bachelor thì khó, nhưng là single thì dễ, cái giấy chứng nhận cũng rẻ rề. Tại một văn phòng luật sư nọ, làm một tấm giấy chứng nhận là single, giá chỉ có $250. Ngày xưa, có lúc thứ này rẻ hơn nhiều:

... ba đồng một chục đàn ông
chị bỏ vào lồng, chị xách đi chơi
đi qua vũng lội đánh rơi
nó bò lom ngổm mỗi nơi một thằng...

Mà đó không phải là chỉ cái giấy. Chắc tại vậy nên Thomas Vinciguerra mới nhắng lên nhận là bachelor chăng?

Mấy câu trả lời của Vinciguerra coi vậy mà có lý hết sức. Từ sáng tới giờ, tôi cũng vui vẻ vậy.

Ngày 15 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Sáng nay, tờ New York Times, nơi trang A18, có đăng một đoạn tin ngắn mà tôi tin là sẽ có những ảnh hưởng khủng khiếp trong những ngày sắp tới.

Tôi không biết gì về cách chọn tin và xếp tin của tờ báo này nên không thể nói, dẫu cho là đoán mò, để đưa ra một giải thích tại sao đoạn tin 11 dòng này của thông tấn xã Reuters bị "chôn" vào tận trang 18 mà không ở những trang khác để độc giả dễ thấy hơn.

Và người chọn, đưa bản tin này vào tận trang 18 là đàn ông hay đàn bà. Chi tiết này có thể rất quan trọng.

Bạn còn nhớ những cái bơm có thời báo chí quảng cáo ầm ỹ ở Sài Gòn chứ? Những cái bơm được tung ra vào lúc con chim bồ câu hòa bình Việt nam đang đau nặng tưởng chết hồi đó. Nhưng rồi hình như những chiếc bơm này cũng không có được bao nhiêu công hiệu, và con chim bồ câu (cũng có khi còn được gọi là chim cu) hòa bình của chúng ta lăn ra chết sau đó một thời gian ngắn.

Những chiếc bơm (chim bồ câu?) này tưởng chỉ được đem bán ở Việt Nam, quốc gia thời đó đang khao khát hòa bình thì nay, đọc bản tin của Reuters, người ta mới biết thêm rằng ở nước Mỹ, những chiếc bơm này cũng được bán cho người tiêu thụ mà tôi tin là phe phản chiến lúc ấy đang rất cần để hà hơi tiếp sức cho biểu tượng cho hòa bình (?) của họ.

Không biết nó được bán ở nước Mỹ từ bao giờ, nhưng nay thì một dụng cụ "tương nhiệm" của nó bắt đầu được đem bán cho phụ nữ. Theo bản tin Reuters, Cơ Quan Quản Trị Thực Phẩm và Dược Phẩm của chính phủ liên bang( F. D. A) đã quyết định cho phép bán cho người tiêu thụ một dụng cụ giúp gia tăng khoái cảm cho phụ nữ.

Như vậy, sau khi cho phép bán Viagra, loại thuốc giúp cho những người đàn ông lấy lại được danh dự và tự tín, thì chính phủ Mỹ đã quay sang lo cho phụ nữ, giúp các phụ nữ Mỹ mưu cầu hạnh phúc như Hiến Pháp đã qui định. Sản phẩm này không dùng để uống vì rõ ràng là rất khó mà có thể nuốt một sản phẩm to như thế. Do một công ty ở Minnesota sản xuất, sản phẩm được đặt cho cái tên là Eros Device.

Nghe tên là biết nó dùng làm gì rồi. Eros là thần ái tình, con của Aphrodite trong thần thoại Hy Lạp. Không lẽ Eros, thần ái tình lại chịu giúp... sơn cái nhà bếp của những người mua nó!

Eros Device là một cái bơm gồm một bộ phận như cái bát (?) nhỏ, mềm gắn vào một máy hút. Máy hút chạy bằng điện sẽ giúp lôi, kéo máu vào khu vực chiến lược quan trọng nhất của phụ nữ để giúp gia tăng khoái cảm của người dùng.

Như vậy, phụ nữ cũng có thể mưu cầu hạnh phúc hệt như đàn ông. Không còn có chuyện thoái thác nhức đầu nữa. Mức tiêu thụ (giả cũng như thật) của Aspirine sẽ đi xuống. Những người đàn ông đau khổ sẽ không còn tối tối phải mang viên Aspirine vào giường cho những người đàn bà nữa. Aspirine vừa hại bao tử, vừa chỉ... hết nhức đầu thôi. Không hề gia tăng được hạnh phúc, khoái cảm cho phía bên kia gì hết. Nhưng cái bơm, cái Eros Device giá $395.00, sẽ làm được công việc mà những viên Aspirine ấy không làm được.

Các ông chồng sẽ mừng hay sẽ hoảng sợ cùng cực khi những bà vợ kéo lê cái máy bơm vào buồng tắm, cắm điện cho chạy rẹt rẹt, hồi sau mở cửa, tươi rói bước ra... đòi nợ? Đáp lại bằng cách nào? Quăng hết đống thuốc Viagra các nàng mua cho? Bị bắt uống thì đẩy xuống dưới lưỡi rồi lén phun ra, gạt vào gầm giường? Than bị nhức đầu ? Sẽ khó thoát lắm.

Cựu thượng nghị sĩ Bob Dole, khi nhận quảng cáo cho Viagra đã mang lại rất nhiều danh dự và uy tín cũng như sự nể trọng cho những viên thuốc này. Người ta nghĩ bà Elizabeth Dole có thể được mời để quảng cáo cho Eros Device, nhưng bà Dole trông có vẻ không cần cái Eros Device nên dùng bà để quảng cáo coi bộ không nhiều khả năng... thuyết phục lắm.

Bà bộ trưởng nội an Janet Napolitano trông có vẻ cần hơn, có lý hơn.

Dầu sao thì niềm lo lắng của nhiều người đàn ông đã trở thành sự thật.

Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh là thế.

Ngày 16 tháng 12 năm 2011

Bạn ta,

Sau những vụ khủng bố bằng chất nổ trên máy bay, mà vụ chiếc Boeing 747 của Pan Am bị phá nổ trên không phận Lockerbee, Tô Cách Lan trước đây là vụ khủng khiếp nhất, mỗi lần gửi hành lý ở phi trường để lên máy bay, hành khách lại bị hỏi một câu nghe thì rất ngớ ngẩn, nhưng nghĩ lại, cũng rất cần thiết

Đó là câu ông / bà có đích thân làm va ly cho ông / bà không, và sau khi làm va ly, có ai mở va ly của ông/ bà ra không, hành lý của ông bà luôn luôn ở bên cạnh với ông bà chứ?

Thì chúng tôi làm lấy chứ còn ai làm hộ cho nữa. Có phải là thái tử Charles của nước Anh đâu mà có quân hầu, đầy tớ làm va ly. Dăm ba món quần áo lót, mấy cái ca vát, vài cái sơ mi, mấy cái quần, bàn chải đánh răng, bít tất, dao cạo râu, lược, hai đôi giầy, eau de cologne, máy xấy tóc... quăng hết vào va ly, leo lên trên ngồi, ấn xuống là xong, lấy ai làm hộ va ly bây giờ? Cũng có ai ngồi cạnh để mà nói là vật bất ly thân để mà bị hỏi nghe muốn điên lên như vậy...

Hành khách lúc đầu còn lắng tai nghe kỹ rồi mới trả lời, nhưng sau khi nghe quen, người ta không còn chờ để bị hỏi hết câu nữa, mà trả lời ngay lập tức, trước khi nhân viên hãng máy bay hỏi xong. Vâng, chính tôi làm va ly, không ai đến gần cái va ly của tôi, cũng không có ai nhờ tôi mang theo gì hết...

Nhưng hỏi vậy cũng phải. Lỡ có người cho vào va ly cái đồng hồ với hai sợi dây điện gắn vào một nắm nhựa dẻo thì cũng phiền. Hay nếu không, vài ba gói bột trắng mà không phải xà phòng bột, mà là sản phẩm của Colombia thì nhất định là khổ đời chủ va ly ngay.

Những câu trả lời ở phi trường như ở trên là được, là đúng cách, là an toàn nếu thực sự chủ va ly làm lấy va ly, không cho ai đứng gần, cũng không mang hộ ai cái gì trong va ly.

Nhưng có khi những câu trả lời cho các câu hỏi trên có thể không an toàn chút nào cho hành khách.

Cách đây đã lâu, Cindy Crawford xuất hiện trong chương trình Tonight Show của Jay Leno, và cùng với Jay Leno chơi một ván strip poker, trò chơi mà ai thua thì phải cởi một món trên người bỏ lên bàn. Cindy bị thua lần thứ nhì, phải bước ra sau ghế, quăng lên bàn của Jay Leno cái quần lót. Jay Leno xin để mang về nhà. Cindy Crawford không chịu, nhưng tiết lộ một chi tiết mà những người hay đi máy bay từ nay sẽ phải rất cẩn thận.

Người nữ kiểu mẫu này nói rằng đã xẩy ra một số trường hợp, các công nhân chuyên việc chất và rỡ hành lý của hành khách mở những chiếc va ly của hành khách gửi trên máy bay, lấy vài món ở trong, rồi đem bỏ vào va ly của những người khác. Thường thì không phải là bom, súng, chất nổ plastic hay bạch phiến, mà là những món quần áo.

Tưởng tượng người phụ nữ, sau chuyến đi, về tới nhà, mở va ly ra lấy quần áo ra treo vào tủ, thì một cái nịt vú, hay một cái quần lót phụ nữ lạ hoắc rơi ra. Vậy thì không có gì đáng nói cả. Chồng nàng có trông thấy thì cũng khó mà biết được, mà nếu thấy, thì cũng đâu có việc gì. Mang lộn của một người bạn về nhà thì đã sao.

Nhưng nếu là một chiếc quần lót kiểu jockey của đàn ông thì sao? Người đàn ông, chồng của nàng sẽ cầm lên, xem con số ở cạp quần, lắc đầu nói: "Wrong size...", không phải cỡ của chàng, rồi ngồi xuống thản nhiên đọc báo tiếp, hay vui vẻ cười, mời vợ đi ăn cơm Thái cho nàng vui một chút?

Người phụ nữ có thể sẽ có cách thoát hiểm như nàng vẫn luôn luôn thoát hiểm trong những trường hợp khó khăn như vậy. Nhưng nếu người đi xa về nhà là người đàn ông, và vật rơi ra từ va ly của ông là một món của phụ nữ thì liệu ông ta có toàn thây không?

Đó là lúc phải phải xét lại câu trả lời mà ông ta vẫn quen đưa ra tại phi trường. Không thể nói chính tôi làm va ly, không có ai đứng cạnh, cũng không ai nhờ mang theo cái gì hết.

Trả lời như vậy thì chỉ có chết.

Đích thân làm va ly mà tại sao lại có cái quần lót này? Không ai đứng gần cái va ly mà cũng có cái quần lót này là vì sao? Không ai nhờ mang theo món gì mà cái quần lót nằm trong va ly thì đúng là mang nó về là một hành động có dự mưu. Để làm gì? Để ghi nhớ những ngày vui qua mau chăng? Nó là ai? Thành thật khai báo cái coi. Đứa nào mà lại mặc của Cacique, 100% cotton, size S/5, lại còn kiểu Bikini Hi-Cut thế này? Ối giời ơi, lại còn đăng ten, lại còn cái hoa hồng tết ở trước nữa có chết không cơ chứ lị...

Những câu hỏi kế tiếp chắc chắn sẽ khiến cho chủ chiếc va ly ước gì được khủng bố Hezbollah chiếu cố còn có cơ hội chết vinh hơn sống nhục như thế.

Không biết tiết lộ của Cindy Crawford có giúp làm cho tình hình đỡ hơn cho những người đàn ông khốn khổ này hay không. Nhưng trò chơi của các nhân viên phụ trách hành lý của các hãng máy bay chắc chắn thế nào cũng đã khiến cho một số người chết oan, và số nạn nhân nhất định phải nhiều hơn số người chết vì khủng bố ở Lockerbee là vậy. Tại sao lại cứ phải va ly mà không... "quần áo cứ thế cắp nách" cho an toàn như các chiến sĩ hải quân?

ANH NGỮ TRONG ĐỜI SỐNG HÀNG NGÀY

(Bài số 123)

PASSIVE VOICE AGAIN!

Bản chuyển tả do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học số 123 sẽ được phát trên Hồn Việt Television trong tháng 3 năm 2012.

QUỲNH ANH:

Đây là chương trình Anh Ngữ Trong Đời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Lãm Thúy và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị.

LÃM THÚY

Thưa anh, trong các bài học Anh ngữ của Hồn Việt TV, anh có giảng về PASSIVE VOICE ít nhất là một lần rồi nhưng Thúy vẫn muốn anh nói thêm về cách nói này trong tiếng Anh. Thúy nghĩ có một số trường hợp không thể đổi từ ACTIVE sang PASSIVE VOICE có đúng không?

Và thưa anh, anh cho biết tại sao người Anh lại hay dùng PASSIVE VOICE trong khi tiếng Việt rất ít khi dùng cách nói này?

BBT

Thực ra thì chúng ta cũng dùng PASSIVE VOICE trong tiếng Việt. Chúng ta chỉ ít dùng nó thôi chứ không phải là không bao giờ dùng. Vì thế nên khi nghe PASSIVE VOICE, tức là Thụ Động Cách trong tiếng Việt, chúng ta thấy không xuôi tai lắm và cách viết đó bị coi là hành văn kiểu Tây, kiểu Mỹ hay nhẹ ra thì cũng bị chê là nghe Tây quá, Mỹ quá, không … Việt Nam chút nào. Tôi chắc hai cô cũng đã đọc thấy những quảng cáo như thế này trên báo chí Việt ngữ ở đây: NHÀ BÁN BỞI CHỦ… BỞI CHỦ là BY OWNER, là không qua agent hay salesman hay broker.

Chúng ta không bao giờ nói như thế này: EM THÌ ĐƯỢC YÊU NHIỀU LẮM BỞI ANH.

QA hỏi tại sao lại dùng PASSIVE VOICE thì câu trả lời là khi chủ của động từ không phải là chi tiết quan trọng cần phải nói ra, hay cũng có khi chủ của động từ ấy là người chúng ta không biết. Thí dụ QUYỂN SÁCH ĐƯỢC ĐỌC RẤT NHIỀU. QA cho biết tại sao người ta lại nói như thế…

Tại vì chủ của việc đọc cuốn sách đó không phải là chi tiết cần nói ra, mà cũng có thể vì chúng ta không có cách nào biết tên tuổi đầy đủ của những người đọc cuốn sách đó.

BBT

Thế còn khi nói CHIẾC XE BỊ ĐÁNH CẮP thì tạo sao lại nói như thế? Thúy cho biết lý do coi.

LÃM THÚY

Vì chúng ta không biết ai là người lấy cắp chiếc xe và cũng có thể biết nhưng không cần thiết phải nói ra.

BBT

Ôn lại PASSIVE VOICE một chút. Chúng ta tạo thành PASSIVE VOICE như thế nào đây, QA?

Chúng ta dùng động từ TO BE+PAST PARTICIPLE của động từ chính. Thí dụ MISTER OBAMA PULLS THE TROOPS OUT OF IRAQ là ACTIVE VOICE, là HOẠT ĐỘNG CÁCH, là khi chủ từ (SUBJECT) của câu là chủ của việc làm, là người làm công việc, là chủ từ của động từ PULLS trong câu. Chủ từ MISTER OBAMA, động từ là PULLS THE TROOPS. Ông Obama là người làm công việc rút binh sĩ Hoa kỳ ra khỏi Iraq.

Khi đổi câu này thành PASSIVE VOICE, người ta nói thế này: THE TROOPS ARE PULLED OUT OF IRAQ BY MISTER OBAMA.

BBT

Cô Thúy cho nghe một câu ACTIVE VOICE rồi sau đó đổi thành PASSIVE VOICE coi.

LÃM THÚY

ALL TV NETWORKS CARRY HIS ADDRESS là ACTIVE VOICE. HIS ADDRESS IS CARRIED BY ALL TV NETWORKS.

BBT

Đó là PASSIVE VOICE trong thì HIỆN TẠI (PRESENT TENSE) QA đổi hai câu trên thành QUÁ KHỨ coi.

THE TROOPS WERE PULLED OUT OF IRAQ BY MISTER OBAMA.

HIS ADDRESS WAS CARRIED BY ALL TV NETWORKS.

BBT

Thúy đổi hai câu trên thành TƯƠNG LAI (FUTURE) thì sẽ nói như thế nào?

LÃM THÚY

THE TROOPS WILL BE PULLED OUT OF IRAQ BY MISTER OBAMA.

HIS ADDRESS WILL BE CARRIED BY ALL TV NETWORKS.

BBT

QA đổi hai câu đó thành PRESENT PERFECT coi.

THE TROOPS HAVE BEEN PULLED OUT OF IRAQ BY MISTER OBAMA.

HIS ADDRESS HAS BEEN CARRIED BY ALL TV NETWORKS.

BBT

Như vậy, hai cô đã biết khá rõ về cách dùng và tạo thành PASSIVE VOICE rồi. Dĩ nhiên còn những thì khác nữa. Nhớ là dùng TO BE với PAST PARTICIPLE của động từ chính là được. Với các thì khác thì cứ đổi TO BE thành PAST, FUTURE, PERFECT, CONTINUOUS là được.

Bây giờ tôi hỏi hai cô câu này: hầu hết các động từ đều có thể dùng với PASSIVE VOICE có đúng không?

Thưa anh đúng vậy. Có một số không thể dùng trong PASSIVE VOICE được. QA thấy như câu này thì làm sao đổi thành PASSIVE VOICE được: SHE WALKS hay HE SNORES…

BBT

Cô Thúy biết tại sao không?

LÃM THÚY

Có phải tại vì cả hai câu không có túc từ OBJECT không thưa anh?

BBT

Đúng rồi. Khi động từ có túc từ trực tiếp (DIRECT OBJECT) đi theo ngay đằng sau thì chúng ta mới có thể đổi câu đó qua PASSIVE VOICE được.

LÃM THÚY

Những động từ không có túc từ hay không cần phải có túc từ mà vẫn đầy đủ ý nghĩa thì tiếng Anh gọi là gì Thúy quên mất .

BBT

Tiếng Anh gọi các động từ này INTRANSITIVE VERBS, tức là TỰ ĐỘNG TỪ trong tiếng Việt. INTRANSITIVE VERBS không cần túc từ, không có túc từ đi theo sau. Thí dụ các động từ này là INTRANSITIVE VERBS: TO RUN, TO WONDER, TO DIE… Cô Thúy cho hai thí dụ về INTRANSITIVE VERB coi.

LÃM THÚY

Thúy nghĩ hai động từ TO TRAVEL, TO SLEEP là INTRANSITIVE VERBS đúng không thưa anh? Thúy có thể nói I LIKE TO TRAVEL thì câu Thúy nói đã đầy đủ ý nghĩa, không cần thêm túc từ theo sau nữa. Hay khi nói BE QUIET! PEOPLE ARE SLEEPING…

BBT

Trong khi đó, các động từ cần phải có túc từ, tức là bao giờ cũng phải có túc từ đi theo sau mới có ý nghĩa đầy đủ là TRANSITIVE VERBS. QA thấy các động từ TO GIVE, TO EAT, TO WEAR, TO PUSH … có đặc điểm gì?

QA thấy chúng cần phải có túc từ đi sau mới có ý nghĩa. TO GIVE là cho, nhưng cho cái gì. TO EAT là ăn nhưng phải nói là ăn gì mới được. TO WEAR là mặc, phải nói rõ là mặc cái gì và TO PUSH là đẩy, chúng ta phải nói rõ là đẩy cái gì.

BBT

QA thử cho thêm túc từ vào các động từ TRANSITIVE này coi.

HE GAVE MONEY TO THE LIBRARY.

THEY ALWAYS EAT DINNER AT HOME.

SHE WEARS JEANS TO WORK.

WE PUSH THE CAR TO START IT.

BBT

Nhưng cũng có các động từ vừa là TRANSITIVE hay THA ĐỘNG TỪ, tức là cần túc từ, lại vừa là INTRANSITIVE là TỰ ĐỘNG TỰ, không cần túc từ như động từ TO COOK chẳng hạn. Thí dụ I DO NOT COOK thì đó là INTRANSITIVE. MY MOTHER COOKED DINNER FOR ALL OF US EVERY WEEK-END thì đây lại là TRANSITIVE VERB.

Sở dĩ tôi lan man nói qua TRANSITIVE và INTRANSITIVE là vì chỉ có các động từ TRANSITIVE tức là THA DỘNG TỪ mới có thể dùng trong PASSIVE VOICE. Lý do là vì các động từ này phải có túc từ đi theo sau. Các túc từ này trở thành chủ từ trong PASSIVE VOICE. Không có túc từ thì làm sao trao nhiệm vụ chủ từ cho nó trong câu PASSIVE VOICE?

Trong câu ACTIVE VOICE sau đây, JEFF BUYS A BOOK thì JEFF là chủ từ (SUBJECT), BUYS là động từ (VERB) và A BOOK là túc từ (OBJECT). Chuyển câu này thành PASSIVE VOICE thì chúng ta đem túc từ A BOOK lên làm chủ từ (SUBJECT), và đưa JEFF xuống làm túc từ (OBJECT). Thúy làm thử coi.

LÃM THÚY

A BOOK IS BOUGHT BY JEFF.

BBT

Đúng rồi. Hai cô thấy là câu ACTIVE phải có túc từ thì mới chuyển thành PASSIVE VOICE được.

Vậy thì câu HE SLEEPS có đổi thành PASSIVE VOICE được không?

LÃM THÚY

Không được vì TO SLEEP không cần, không có túc từ thì lấy đâu làm chủ từ cho câu PASSIVE. Như thế, chỉ có những câu có TRANSITIVE VERBS, tức là chỉ những câu có túc từ thì mới có thể đổi ra thành PASSIVE VOICE được, phải không thưa anh?

BBT

Đúng vậy.

Và do đó, các động từ INTRANSITIVE thì không thể dùng trong PASSIVE VOICE có đúng không thưa anh?

BBT

Đúng như thế.

LÃM THÚY

Xin anh kể sơ ra mấy động từ không thể dùng trong PASSIVE VOICE cho học trò của anh nhớ khỏi quên, khỏi nói sai.

BBT

Đây là vài động từ hai cô có thể gặp: TO OCCUR là xẩy ra, diễn ra. TO HAPPEN cũng là xẩy ra. TO ARISE là nổi lên, phát sinh ra. TO EXIST là hiện hữu, là có mặt. QA thử đặt hai câu thí dụ với TO OCCUR và TO HAPPEN coi.

ECONOMIC PROBLEMS OCCUR EVERYWHERE IN THE WORLD.

THE 911 TERROR ATTACKS HAPPENED IN 2001.

BBT

Thúy cho nghe thử hai câu với TO ARISE và TO EXIST coi.

LÃM THÚY

POLITICAL UNRESTS AROSE IN ALGERỊA MOROCCO, LYBIA, EGYPT AND SYRIA.

FAMINE STILL EXISTS IN MANY PARTS OF AFRICA.

BBT

Động từ TO LACK là một trường hợp đặc biệt. Nó là TRANSITIVE VERB, tức là nó phải có OBJECT nhưng nó lại không thể dùng trong PASSIVE VOICE được. Thí dụ NORTH KOREA LACKS FOODS AND ENERGY. OBJECTS của LACKS là FOODS , ENERGY nhưng không thể nói FOODS AND ENERGY ARE LACKED BY NORTH KOREA được. Chúng ta chỉ có thể nói FOODS AND ENERGY ARE LACKING IN NORTH KOREA.

LÃM THÚY

Thúy thấy một điều rất đáng nói ở đây về PASSIVE VOICE, đó là trong tiếng Việt, khi chuyện xẩy ra đem lại hạnh phúc, mang lại niềm vui thì chúng ta nói ĐƯỢC và khi chuyện đem lại bất hạnh, khổ đau thì chúng ta nói BỊ.

BBT

Đúng thế. Nhưng tôi vẫn đọc thấy những bản cáo phó viết rằng "… đau đớn báo tin ông/ bà đã ĐƯỢC Chúa gọi về…" Viết như vậy e không ổn. Có lẽ nên viết là "chúng tôi trân trọng thông báo cùng thân bằng quyến thuộc ông/ bà đã ĐƯỢC Chúa gọi về." "Được Chúa gọi về" phải là một ân sủng, hạnh phúc thì tại sao lại đau đớn báo cái tin đó? Không lẽ Chúa lại gây đớn đau, bất hạnh cho gia đình có người ra đi? Gần đây, ở trong nước chúng ta nghe có nhiều người dùng chữ BỊ như thế này: CÔ ẤY HƠI BỊ ĐẸP. Hy vọng đây chỉ là lối nói lập dị, sau một lúc sẽ biến đi chứ không ai đầu óc bình thường lại ăn nói như vậy cả.

LÃM THÚY

Ở đầu giờ, anh nhắc tới chữ SALESMAN, Thúy nhận thấy là gần như tất cả những người Việt Nam Thúy gặp ở dưới phố đều nói là SALEMAN, nhất định không phát âm chữ S. Tại sao kỳ vậy?

BBT

Tôi không biết. Những danh từ tôi kể ra sau đây cũng rơi vào trường hợp đó, tức là không đọc chứ S lên trong khi chữ S phải đọc lên, không thể bỏ được, đó là những chữ SPORTSCAR, DRAFTSMAN. Trong khi có những chữ viết có S nhưng không bao giờ đọc nhưng nhiều người vẫn đọc đầy đủ các âm S lên, đó là các danh từ ISLAND, VISCOUNT, VISCOUNTESSS, ISLE, ISLET, AISLE. Ở Luân Đôn có một khu tên là GROSVERNOR SQUARE, nơi có sứ quán Hoa kỳ, chúng ta cũng không đọc chữ S, nhưng đây là tên riêng nên có cách đọc riêng.

QUỲNH ANH

LAN MAN CHUYỆN NĂM THÌN

Bùi Bảo Trúc

Thoắt một cái, năm con rồng đã lộn trở lại. Rồng lộn nghĩa là năm con rồng quay trở lại, người viết nói như thế cho rõ, hy vọng người đọc khỏi hiểu lầm ra chuyện rộng với hẹp. Khi nói chuyện rồng lộn nên cẩn thận, kẻo líu lưỡi lại thì không còn rồng lộn nữa mà biến ngay thành … lồng rộn chứ không phải … rộng hẹp như một số độc giả sắp quả quyết (?).

Năm rồng trong thập nhị chi là năm Thìn. Một âm nữa của Thìn là Thần. Thìn là chi thứ 5 trong 12 chi. Năm Thìn đi với các can Giáp, Bính, Mậu, Canh và Nhâm, tức là chỉ những can vừa kể thì mới có năm Thìn. Các can Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quí không bao giờ đi với Thìn.

Giờ Thìn là từ 7 giờ đến 9 giờ sáng. Như vậy, rồng là con vật thích dậy sớm. Nhưng dậy sớm để làm gì? Rồng bất quá chỉ lảng vảng ngoài khơi, thỉnh thoảng lên cơn khát thì hút nước biển lên uống chơi cho bõ những ngày cơ cực.

Rồng đen lấy nước thì nắng, rồng trắng lấy nước thì mưa là cách xem thiên văn của người xưa, trước khi có truyền hình. Bây giờ, mỗi sáng ngồi nhà chỉ cần vặn TV lên là biết nắng mưa ngay khiến rồng thất nghiệp phải kéo nhau đi xin tiền trợ cấp unemployment làm khổ chính phủ.

Rồng ở biển nhiều hơn. Long vương là vua biển, vua thủy. Long cung là điện của vua. Rồng ít khi ở ao hồ. Kẹt lắm mà phải ở tạm ao thì cũng khổ vô cùng:

Rồng thiêng tắm nước ao tù
Người khôn ở với người ngu bực mình.

Nhưng cũng có khi rồng phải lội ao tù như lúc anh hùng sa cơ thất thế phải ép mình trong cảnh kìm hãm:

Rồng lội ao tù tôm cũng giỡn
Hổ xuống đồng bằng chó vuốt đuôi.

Thảnh thơi thì rồng leo lên nóc nhà, rủ thêm một con nữa chầu cái mặt trăng cho đỡ buồn để thành cảnh lưỡng long chầu nguyệt.

Rồng là sản phẩm tưởng tượng ở cả Âu lẫn Á. Theo trí tưởng tượng của người ta, rồng là con vật có mình dài, thân có vẩy như rắn, có 4 chân, móng sắc và nhọn.

Đông phương coi rồng là dương. Đối với rồng là phượng hoàng, tượng trưng cho âm. Nhưng rồng lại đi với phượng để cho có dương có âm mới tốt. Long phượng hòa minh là thế.

Rồng ở đông phương luôn luôn tượng trưng cho may mắn, tốt đẹp trong khi rồng tây phương thì lại tượng trưng cho những điều xấu và dữ, không lành.

Rồng Trung Hoa, Việt Nam, Cao Ly và Nhật cũng tượng trưng cho sức mạnh. Tại Trung Hoa, Cao Ly và Việt Nam, rồng còn là biểu tượng của vua. Đời nhà Chu, rồng 5 móng là thiên tử. Rồng 4 móng tượng trưng cho giai cấp quí tộc trong khi rồng 3 móng thì lại là biểu tượng của các quan lại, giới đại phu. Móng rồng có mùi thơm, không biết rồng đi lạng quạng ở đâu, móng rụng rơi rớt trên những bụi cây, có mùi hơi hắc nhưng lại dễ chịu.

Rồng Việt Nam rất khác với rồng Trung hoa. Rồng Việt Nam có xuất xứ từ giống cá sấu. Thời xưa, người Việt tôn con cá sấu lên làm con giao long rồi tô điểm thêm cho con giao long nhiều chi tiết tưởng tượng khác như người ta đã thấy từ thời Văn Lang, Âu Lạc để thành con rồng. Con giao long của người Việt có thể cũng đã là cảm hứng cho người Trung Hoa tạo ra con rồng của họ. Rồi khi Việt Nam bị Trung Hoa đô hộ, con rồng của Trung Hoa lại quay trở lại với văn minh, văn hóa Việt Nam, và con rồng Việt Nam trở thành giống con rồng Trung quốc hơn.

Rồng Việt Nam thân uốn lượn thành 12 đường cong tượng trưng cho 12 tháng. Rồng Việt Nam không có sừng. Hàm của rồng có râu, cổ có bờm. Mũi rồng Việt Nam gọi là mào lửa, rất khác với mũi rồng Trung quốc. Rồng Việt Nam ngậm một viên ngọc lớn trong khi rồng Trung quốc, Nhật Bản và Cao Ly thì quặp một viên ngọc bằng chân trước. Những đặc tính của rồng Việt Nam đã bị nhà Minh, khi đô hộ Việt Nam, tìm mọi cách để tiêu diệt.

Rồng Việt Nam và Trung quốc đều có vẩy trên thân, tất cả đếm được 117 vẩy. Trong số này, 81 vẩy là dương và 36 vẩy là âm. Người Trung Hoa cho rằng rồng có tất cả các đặc tính của 11 con giáp như râu của chuột, mặt và đầu có sừng như trâu, móng vuốt và răng của cọp, bụng của thỏ, thân mình của rắn, chân như chân ngựa, râu của loài dê, trí khôn của loài khỉ, mào của gà, tai của chó và mõm của lợn.

Khi vẽ rồng hay tạc tượng, người ta cẩn thận không để rồng cúi xuống mà bao giờ cũng ngẩng đầu cao, ngó lên trời.

Đối lại với đầu rồng là đít vịt, theo ông Tú Vị Xuyên:

Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt
Dưới sân ông cử ngỏng đầu rồng…

Chính rồng Việt Nam cũng khác nhau tùy theo thời đại mà rồng xuất hiện như rồng thời Lý thì thể hiện sự nhẹ nhàng, rồng thời Trần thì khỏe mạnh, thân hình to lớn vì dưới thời Trần, người Việt đã phải ba lần chiến tranh với quân Nguyên.

Rồng Việt Nam và Trung Hoa không có cánh nhưng bay được. Trong khi rồng Tây phương được mô tả là một giống bò sát có vẩy, đuôi dài, miệng phun ra lửa, có cánh. Đầu những con rồng Tây phương có đặc tính là nếu bị chặt thì liền mọc ngay ra đầu khác. Rồng Tây phương trong các truyện cổ thường được trao cho công việc canh giữ kho báu, lâu đài hay người đẹp.

Rồng Trung Hoa và Rồng Việt Nam

Rồng Tây Phương và Rồng Nhà Mạc

Rồng Tây phương có tính xấu là hay bắt nạt phụ nữ khiến các tay hiệp sĩ (dragon slayer) có việc làm là đi kiếm rồng để giết, lấy lòng các nàng mà dụ các nàng theo mình.

Đã có lúc thế giới có nhiều giống rồng kinh khủng lắm nhưng những con khủng long này đã tuyệt giống từ lâu, trước khi có loài người. Tuy nhiên, nếu khủng long không chết vì những tảng vẫn thạch khổng lồ rơi xuống trái đất làm bụi bay mù trời, ánh nắng không chiếu được xuống khiến trái đất bị một trận lạnh khủng khiếp thì con người cũng săn và giết khủng long để ăn thịt cho đến tuyệt giống. Ngày nay, chỉ còn dấu tích của những con rồng kinh khủng này nơi những bộ xương hóa thạch của chúng.

Rồng Kodomo

Ở một hòn đảo thuộc Indonesia, đảo Komodo, có một loài kì đà khổng lồ được đặt tên là rồng Komodo (Varanus komodoensis). Những con kì đà này có thể dài tới 3 mét được cho sống tự do trên đảo vì nguy cơ tuyệt giống. Kì đà Komodo rất khỏe, có thể tấn công heo rừng, hươu nai và luôn cả trâu bò trên đảo. Chúng phục kích tấn công bằng cách cắn những con thú này và sau đó đợi khoảng một hay hai ngày cho các vi trùng trong nước dãi của chúng làm cho những con mồi chết vì nhiễm trùng trước khi tìm đến ăn thịt. Hiện còn khoảng năm hay sáu ngàn con rồng kì đà Komodo sống trên mấy hòn đảo thuộc trung bộ Indonesia.

Puff, The Magic Dragon

Rồng phun lửa ở Việt Nam gọi là Hỏa Long, tên Mỹ là Puff, The Magic Dragon, thực ra là những chiếc AC-130 hay AC-47 Spooky được gắn 3 đại liên gartling 7.62mm bắn được 18,000 ngàn viên mỗi phút, đại bác 150mm đặc biệt để chống biển người.

Rồng Việt Nam có sừng, mắt trắng đục gọi là long nhãn. Long nhãn ăn được, bóc ra phơi khô làm chè nhãn nhục ăn ngon chịu hết nổi.

Mắt rồng tức là long nhãn cũng có thể dùng để dụ phụ nữ:

Cô kia cắt cỏ bên sông
Có muốn ăn nhãn thì lồng sang đây
Sang đây anh nắm cổ tay
Anh hỏi câu này : "Có lấy anh không…"

Long nhãn thấy nhiều ở Hưng Yên. Long An nghe tưởng như longan, là long nhãn mượn của người Hoa cho du nhập vào tiếng Anh. Có điều tỉnh Long An lại không có nhãn.

Ở Hải Dương vẫn còn mấy con rồng mầu vàng chuyên làm bánh đậu xanh, mở tiệm lấy tên là Bảo Hiên Rồng Vàng. Bánh đậu xanh mà có ấm trà ngon thì ăn hết biết luôn.

Long Beach là bờ biển rồng nhưng không thấy rồng đâu, chỉ thấy đầm mặc bikini đi ngồn ngộn trên bờ trông rất sốt ruột. Long Beach chắc mượn từ tên Long Hải của Việt Nam. Long Hải ở gần Long Điền, một quận của Phước Tuy. Long Hồ là một doanh trại của Nguyễn Cư Trinh đóng tại làng Tầm Bào của Thủy Chân Lạp mà Nặc Tôn dâng cho chúa Nguyễn năm 1757 nay thuộc tỉnh Vĩnh Long. Long Hưng là nơi có lăng tẩm của các vua nhà Trần thuộc phủ Tiên Hưng tỉnh Thái Bình. Tỉnh Long Khánh thì nguyên là một phần của tỉnh Biên Hòa trước năm 1957. Long Mỹ là một quận của tỉnh Phong Dinh sau nhập với các quận khác của Kiên Giang để thành tỉnh Chương Thiện. Long Thành là một quận của tỉnh Biên Hòa. Ai sinh ra ở đây thì nổ (?) dữ lắm vì Long Thành có một kho đạn rất lớn.

Nhiều vị vua Việt Nam cũng lấy hiệu là Long như Long Khánh nguyên là niên hiệu của vua Trần Duệ Tông (1374-1377). Long Chương Thiên Tự là hiệu của vua Lý Thánh Tông (1066-1067). Long Đức là hiệu của vua Lê Thuần Tông (1732-1733). Long Phủ là hiệu của vua Lý Nhân Tông (1101-1109). Long Thụy Thái Bình là hiệu của vua Lý Thánh Tông (1054-1072).

Long Nữ là vợ của Kinh Dương Vương, mẹ của Sùng Lãm tức là Lạc Long Quân, má chồng của Âu Cơ, bà nội của một trăm cái trứng mà Âu Cơ đẻ ra.

Long Nhương Tướng Quân là chức quan của Nguyễn Huệ do Nguyễn Nhạc phong cho vào năm 1778.

Râu rồng, long tu, làm từ lông mũi của phụ nữ như chính chồng của nàng đã khen lấy khen để:

Lỗ mũi em tám gánh lông
Chồng yêu, chồng bảo râu rồng trời cho...

Cổ Rồng nằm ở tỉnh Thái Bình trong khi Hàm Rồng lại nằm ở Thanh Hóa. Tại đây có một cây cầu, cầu Hàm Rồng, bắc ngang qua sông Mã giữa hai hòn núi là núi Rồng và núi Ngọc.

Xương rồng đem chôn xuống đất biến thành cây ở sa mạc, nhánh có gai, không cần nước vẫn sống được, người Mễ dùng để nấu vài ba món mà người viết chưa được ăn thử bao giờ nên không biết ngon dở ra sao.

Long diên hương là nước dãi của rồng thực ra là óc cá voi, một vị thuốc bắc . Long đờm thảo là một loại cỏ sống lâu năm khí lạnh, vị đắng. Long não là một loại cây to, lá giòn, cuống dài, có tuyến nhỏ ở đáy gân, mùi thơm, hoa vàng có ba đài, ba cánh, chín tiểu nhị toàn cây có chất chương não tức là camphre. Long não được dùng để giữ cho váy ngắn, váy dài, quần áo lót khỏi bị gián cắn. Long tu thái là một thứ rong biển. Sữa rồng chúa (?) uống vào thân thể sẽ mọc nhiều vẩy nên không thấy đóng hộp bán cho người thích mọc vẩy mua về uống chơi.

Buổi tối rồng đi ngủ trên giường đàng hoàng nhưng hay bị mấy ông cậy là vua, xô rồng xuống đất, lấy chỗ ngủ rồi gọi đó là long sàng.

Chuyện đẩy rồng xuống đất được nghe thấy như trong bài xúc xắc xúc xẻ mà trẻ con hay hát trong đêm giao thừa cuối năm ở Việt Nam ngày xưa:

Bước lên giường cao
Có đôi rồng ấp
Bước xuống giường thấp
Có đôi rồng chầu…

Mấy ông vua thật quái ác, nhận cái mặt mình là mặt rồng mặc dù cái mặt rồng thì cũng chẳng đẹp đẽ gì. Mặt rồng là long nhan, tức là mặt vua. Cái áo mặc trong các dịp lễ lạc vua cũng gọi là long bào hay long cổn. Đi lạng quạng, không vững hay số vất vả cũng đổ cho rồng là long đong.

Khi nhà vua vui vẻ, mặt rồng hớn hở như lúc tìm thêm được vài em cung nữ đem về nhốt trong long lâu phụng các thì người ta mô tả là long nhan đại duyệt nghĩa là mặt rồng vui vẻ lắm. Trái với lúc hớn hở như vậy là những lúc mình rồng ể mình, long thể bất an, có thể long ngự thượng tân, cưỡi rồng lên trời tức là vua chết.

Ngay các thứ đồ vật khác vua chỉ đụng tay vào cũng thành … rồng cả. Như long án là cái bàn viết của vua. Long châu là thuyền rồng của vua. Long giá là limousine của vua. Mũi cao là long chuẩn hay long tị.

Rồng được coi là loài đứng đầu trong tứ linh: long, ly, qui, phụng. Trong số 4 con này, chỉ có con rùa, qui, là có thật. Ba con kia toàn là sản phẩm của tưởng tượng. Vậy mà rồng lại là con phách lối nhất. Rồng chịu lết đến nhà tôm chắc để nhờ vả chuyện gì, vậy mà vẫn làm oai, ra cái điều ta đây là vật linh thiêng, cao quí phải hạ mình đến nhà tôm, long hà. Nhưng cũng tùy từng thứ tôm chứ rồng đến nhà tôm hùm thì rồng mất giá ngay. Tôm hùm là món đắt giá, rồng nào sánh kịp. Đã ăn thử sushi làm bằng lobster chưa mà làm phách hão!

Thìn, ngoài tên của năm con rồng, còn có nghĩa là thuần nết, đằm thắm, giống tính tình của Kiều Nguyệt Nga trong Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, như trong câu "Nguyệt Nga khi ấy càng thìn nết na". Cũng từ đó mới có những chữ như thìn tính, thìn nết, thìn ý, thìn từ. Trong tiếng Anh, người đàn bà bị gọi là Dragon Lady thì dữ dằn lắm, không hiền như Nguyệt Nga bao giờ. Imelda Marcos là một. Bà Ngô Đình Nhu cũng bị báo Mỹ gọi là Dragon Lady.

Nhưng dragon fly thì lại hiền khô, cả đời chẳng bao giờ hại được ai. Nó là con chuồn chuồn chứ chẳng bao giờ là con ruồi rồng cả. Duy có một con ruồi rồng dragon fly khác thì lại rất dữ tợn: đó là những chiếc A-37 của không quân Việt Nam Cộng Hòa trước đây. Những chiếc A-37 còn có tên là Dragon Fly mang được 1,230 kg bom đạn, 1 khẩu gartling bắn được 3 ngàn viên đạn 7.62 mỗi phút.

Nhắc đến Việt Nam Cộng Hòa thì phải kể Phủ Đầu Rồng là tên các nhà báo đặt cho dinh Độc Lập thời đệ nhị cộng hòa, nơi tổng thống Thiệu làm việc. Phủ phó tổng thống có lúc được đặt ở dinh Gia Long. Trường Gia Long trên đường Phan Thanh Giản thì không có gia đình rồng nào ở cả, chỉ có tiên nữ đến học khiến nhiều cậu Petrus Ký tốn rất nhiều xăng nhớt chạy solex và mobylette lượn qua lượn lại.

Dinh Độc Lập ở Sài Gòn chắc không xây trên long mạch nên cả hai nền cộng hòa đều mệnh yểu. Long mạch là chỗ đất tốt, nơi có rồng ở. Lý Công Uẩn tìm được long mạch nên chỉ 9 tháng sau khi lên ngôi (năm 1010) đã quyết định dọn thủ đô từ Hoa Lư đi Đại La vì đây là vùng đất địa lý có long bàn hổ cứ, nhất là sau khi nhà vua nằm mơ thấy rồng ở đó bay lên. Đại La được đổi tên thành Thăng Long. Rồng bay lên thì ở Hà Nội. Rồng hạ xuống thì lổn ngổn thành những hòn núi nhỏ ngoài biển ngày nay mang tên là Hạ Long. Long Biên là tên cũ của thành Thăng Long.

Bội Tinh Annam 1

Bội Tin Annam 2

Bội Tin Annam 3

Bội Tin Annam 4

Bội Tin Annam 5

Hồi Pháp thuộc, triều đình nhà Nguyễn dưới thời vua Cảnh Tông, niên hiệu Đồng Khánh, đã thiết lập Đại Nam Long Tinh Viện và đặt ra 5 loại huân chương gọi chung là Nam Việt Long bội tinh, hay Nam Long bội tinh mà tiếng Pháp gọi là L’Ordre du Dragon d’Annam hay L’Ordre du Dragon Vert. Còn L’Ordre du Double Dragon thì tiếng Việt gọi là Lưỡng Long bội tinh. Đây là cơ chế phong thưởng kim khánh cho triều thần nhà Nguyễn và người Pháp tại Việt Nam.

Các huân chương này tương đương với Bắc Đẩu bội tinh. Có 5 cấp mô phỏng theo huân chương của người Pháp với ruy băng , mề đay chữ triện , mầu sắc khác nhau để phân biệt. Bốn chữ triện ghi Đồng Khánh Hoàng Đế bất kể đó là huân chương do vua Khải Định hay Bảo Đại ban. Các huân chương này không còn được trao tặng sau năm 1950 khi Việt Nam được độc lập. Sau năm 1955, quốc trưởng Bảo Đại bị truất phế nên Đại Nam Long Tinh Viện cũng không còn nữa

Rồng bay, phượng múa là nét chữ bay bướm như chữ của chàng thư sinh trong chuyến đi chùa Hương với cô bé 15 tuổi, nét chữ chàng viết trong bài thơ liên hoàn mà "thầy tấm tắc khen hay, chữ đẹp như rồng bay." Rồng bay phượng múa là long phi phượng vũ.

Nếu nét chữ phóng khoáng, khỏe mạnh thì cách mô tả không phải là long phi phượng vũ mà là long khiêu, hổ ngọa, tức là rồng nhẩy, hổ nằm.

Rồng đẻ trứng nhưng không thấy nói rồng ấp trứng như thế nào ngoại trừ trong một câu của bài xúc xắc xúc xẻ như đã dẫn ở trên. Có thể rồng đẩy cho tiên lo chuyện đẻ đái nên rồng lấy tiên, thì tiên lo việc đẻ. Tiên đẻ ra một bọc trăm trứng "grade A". Trứng sau 7 ngày nở ra một trăm con, năm chục theo cha xuống biển, năm chục theo mẹ lên núi để thành thuyết long phụ, tiên mẫu, cha rồng, mẹ tiên tức là chuyện Lạc Long Quân lấy bà tiên Âu Cơ đẻ ra dân Việt Nam. Đến gần đây vẫn còn nhiều người bỏ mẹ Âu Cơ xuống núi, theo cha Lạc Long ra biển để thành boat people đi tị nạn. Nhờ có dòng giống tốt đẹp như thế, cha rồng, mẹ tiên, long sinh long, phượng sinh phượng, trứng rồng lại nở ra rồng, liu điu lại nở ra dòng liu điu nên người Việt Nam mới nam thanh nữ tú như ngày nay, người nào cũng lộ ra vẻ đẹp, gặp toàn những điều may mắn như trong câu nói của người xưa long phụng trình cát hay long chương, phụng tư là đẹp như rồng, như phượng.

Long hành hổ bộ là dáng đi oai vệ như rồng, như hổ. Dáng đi này là dáng đi của con rồng nhỏ họ Lý như cảnh chàng đi trong Mãnh Long Quá Giang hay Tinh Võ Môn. Lý Tiểu Long chết lảng xẹt năm 1974 đến nay vẫn còn nhiều người thương tiếc.

Bruce Lee - Lý Tiểu Long

Phóng long nhập hải là thả rồng ra biển cũng cùng nghĩa như câu thả hổ về rừng, đúng là cảnh long vân gặp hội như rồng gặp mây hay long vân khánh hội.

Trong tiếng Anh có một idiom với danh từ dragon, đó là to chase the dragon nghĩa là phi bạch phiến. Trong tiếng lóng của người Mỹ, dragon có nghĩa là bộ phận của người đàn ông. Từ đó, có thành ngữ to drain the dragon là tháo nước cho rồng tức là đi tiểu.

Peter Paul và Mary

Một bài ca rất nổi tiếng do ban Peter Paul và Mary thu thanh được trẻ em thuộc lòng lại chính là một bài hát viết về chuyện hút sách:

Puff the magic dragon, lived by the sea
And frolicked in the autumn mist in a land called Honah Lee. Little Jackie paper…

Puff là hít vào, thở ra phì phò. Lived by the sea không phải là sống gần biển mà là sống vì C, viết tắt của cocaine. Honah Lee là thiên đường, như chữ Shangri La. Paper là giấy vấn cần sa…

Lan man chuyện con rồng xin kết ở đây để cho có rồng có phượng, cho đoạn kết tốt đẹp. Nói thêm sẽ bắt qua chuyện rắn, chuyện của năm Tỵ để bị hiểu lầm là long đầu, xà vĩ, đầu rồng, đuôi rắn thì không đẹp chút nào.